क्अ इइइ।५६।२-५७।६ रो इव्।३९६-३९८ एकवचनम् किमर्थम् । एकवचनम् पृथक् आदेशप्रतिषेधार्थम् । एकवचनम् क्रियते एकः आदेशः यथा स्यात् । पृथक् आदेशः मा भूत् इति । न वा द्रव्यवत् कर्मचोदनायाम् द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तेः । न वा एतत् प्रयोजनम् अस्ति । किम् कारणम् । द्रव्यवत् कर्मचोदनायाम् द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तेः एकः आदेशः भविष्यति । तत् यथा द्रव्येषु कर्मचोदनायाम् द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तिः भवति । अनयोः पूलयोः कटम् कुरु । अनयोः मित्पिण्डयोः घटम् कुरु इति । न च उच्यते एकम् इति एकम् च असौ करोति । किम् पुनः कारणम् द्रव्येषु कर्मचोदनायाम् द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तिः भवति । तत् च एकवाक्यभावात् । एकवाक्यभावात् द्रव्येषु कर्मचोदनायाम् द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तिः भवति । आतः च एकवाक्यभावात् । व्याकरणे अपि हि अन्यत्र द्वयोः स्थानिनोः एकः आदेशः भवति । ज्वरत्वरस्रिव्यविमवाम् उपधायाः च । भ्रस्जः रोपधयोः रम् अन्यतरस्याम् इति । यत् तावत् उच्यते एकवाक्यभावात् इति तत् न । अर्थात् प्रकरणात् वा लोके द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तिः भवति । आतः च अर्थात् प्रकरणात् वा । व्याकरणे अपि हि अन्यत्र द्वयोः स्थानिनोः द्वौ आदेशौ भवतः । रदाभ्याम् निष्ठातः नः पूर्वस्य च दः । उभौ साभ्यासस्य इति । कथम् यत् तत् उक्तम् व्याकरणे अपि हि अन्यत्र द्वयोः स्थानिनोः एकः आदेशः भवति । ज्वरत्वरस्रिव्यविमवाम् उपधायाः च । भ्रस्जः रोपधयोः रम् अन्यतरस्याम् इति । इह तावत् ज्वरत्वरस्रिव्यविमवाम् उपधायाः च इति । स्ताम् द्वौ ऊठौ । न अस्ति दोषः । सवर्णदीर्घत्वेन सिद्धम् । इह भ्रस्जः रोपधयोः रम् अन्यतरस्याम् इति । वक्ष्यति हि एतत् । भ्रस्जः रोपधयोः लोपः आगमः रम् विधीयते इति । यत् उच्यते अर्थात् प्रकरणात् वा इति तत् न । किम् कारणम् । एकवाक्यभावात् एव लोके द्वयोः एकस्य अभिनिर्वृत्तिः भवति । आतः च एकवाक्यभावात् । अङ्ग हि भवान् ग्राम्यम् पांसुलपादम् अप्रकरणज्ञम् आगतम् ब्रवीतु अनयोः पूलयोः कटम् कुरु । अनयोः मित्पिण्डयोः घटम् कुरु इति । एकम् एव असौ करिष्यति । कथम् यत् उक्तम् व्याकरणे अपि हि अन्यत्र द्वयोः स्थानिनोः द्वौ आदेशौ भवतः । रदाभ्याम् निष्ठातः नः पूर्वस्य च दः । उभौ साभ्यासस्य इति । इह तावत् रदाभ्याम् निष्ठातः नः पूर्वस्य च दः इति द्वे वाक्ये । कथम् । योगविभागः करिष्यते । रदाभ्याम् निष्ठातः नः । ततः पूर्वस्य च दः इति । इह उभौ साभ्यासस्य इति उभौग्रहणसामर्थ्यात् द्वौ आदेशौ भविष्यतः ।
KA III.56.2-57.6 Ro IV.396-398 ekavacanam kimartham . ekavacanam pṛthak ādeśapratiṣedhārtham . ekavacanam kriyate ekaḥ ādeśaḥ yathā syāt . pṛthak ādeśaḥ mā bhūt iti . na vā dravyavat karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛtteḥ . na vā etat prayojanam asti . kim kāraṇam . dravyavat karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛtteḥ ekaḥ ādeśaḥ bhaviṣyati . tat yathā dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati . anayoḥ pūlayoḥ kaṭam kuru . anayoḥ mitpiṇḍayoḥ ghaṭam kuru iti . na ca ucyate ekam iti ekam ca asau karoti . kim punaḥ kāraṇam dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati . tat ca ekavākyabhāvāt . ekavākyabhāvāt dravyeṣu karmacodanāyām dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati . ātaḥ ca ekavākyabhāvāt . vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ ekaḥ ādeśaḥ bhavati . jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca . bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti . yat tāvat ucyate ekavākyabhāvāt iti tat na . arthāt prakaraṇāt vā loke dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati . ātaḥ ca arthāt prakaraṇāt vā . vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ dvau ādeśau bhavataḥ . radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ . ubhau sābhyāsasya iti . katham yat tat uktam vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ ekaḥ ādeśaḥ bhavati . jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca . bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti . iha tāvat jvaratvarasrivyavimavām upadhāyāḥ ca iti . stām dvau ūṭhau . na asti doṣaḥ . savarṇadīrghatvena siddham . iha bhrasjaḥ ropadhayoḥ ram anyatarasyām iti . vakṣyati hi etat . bhrasjaḥ ropadhayoḥ lopaḥ āgamaḥ ram vidhīyate iti . yat ucyate arthāt prakaraṇāt vā iti tat na . kim kāraṇam . ekavākyabhāvāt eva loke dvayoḥ ekasya abhinirvṛttiḥ bhavati . ātaḥ ca ekavākyabhāvāt . aṅga hi bhavān grāmyam pāṃsulapādam aprakaraṇajñam āgatam bravītu anayoḥ pūlayoḥ kaṭam kuru . anayoḥ mitpiṇḍayoḥ ghaṭam kuru iti . ekam eva asau kariṣyati . katham yat uktam vyākaraṇe api hi anyatra dvayoḥ sthāninoḥ dvau ādeśau bhavataḥ . radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ . ubhau sābhyāsasya iti . iha tāvat radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ iti dve vākye . katham . yogavibhāgaḥ kariṣyate . radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ . tataḥ pūrvasya ca daḥ iti . iha ubhau sābhyāsasya iti ubhaugrahaṇasāmarthyāt dvau ādeśau bhaviṣyataḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.