क्अ इइइ।७३।१६-७५।८ रो इव्।४३१-४३३ ओतः तिङि प्रतिषेधः । ओतः तिङि प्रतिषेधः वक्तव्यः । अचिनवम् , असुनवम् । सः तर्हि प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । गोग्रहणम् करिष्यते । आ गोतः इति वक्तव्यम् । गोग्रहणे द्योः उपसङ्ख्यनम् । गोग्रहणे द्योः उपसङ्ख्यनम् कर्तव्यम् । द्यम् गच्छ । समासात् च प्रतिषेधः । समासात् च प्रतिषेधः वक्तव्यः । चित्रगुम् पश्य । शबलगुम् पश्य । ननु च आ ओतः इति उच्यमाने अपि समासात् प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । ह्रस्वत्वे कृते न भविष्यति । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । आत्वम् क्रियताम् ह्रस्वत्वम् इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् आत्वम् । न वा बहिरङ्गलक्षणत्वात् । न वा वक्तव्यः । किम् कारणम् । बहिरङ्गलक्षणत्वात् । बहिरङ्गलक्षणम् आत्वम् । अन्तरङ्गम् ह्रस्वत्वम् । असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे । ननु च आ गोतः इति उच्यमाने अपि समासात् प्रतिषेधः न वक्तव्यः । कथम् । ह्रस्वत्वे कृते न भविष्यति । स्थानिवद्भावात् प्राप्नोति । ननु च आ ओतः इति उच्यमाने अपि स्थानिवद्भावात् प्राप्नोति । न इति आह । अनल्विधौ स्थानिवद्भावः । आ गोतः इति उच्यमाने अपि न दोषः । प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः । गोः पूर्वणित्वात्वस्वरेषु स्थानिवत् न भवति इति । सः एव तर्हि दोषः । गोग्रहणे द्योः उपसङ्ख्यनम् इति । सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् ओतः तिङि प्रतिषेधः इति । सुबधिकारात् सिद्धम् । सुपि इति वर्तते । क्व प्रकृतम् । वा सुपि आपिशलेः इति । यदि अनुवर्तते इह अपि विभाषा प्राप्नोति । सुब्ग्रहणम् अनुवर्तते । वाग्रहणम् निवृत्तम् । कथम् पुनः एकयोगनिर्दिष्टयोः एकदेशः अनुवर्तते एकदेशः न । एकयोगे च एकदेशानुवृत्तिः अन्यत्र अपि । एकयोग्निर्दिष्टानाम् अपि एकदेशानुवृत्तिः भवति । अन्यत्र अपि । न अवश्यम् इह एव । क्व अन्यत्र । अलुगधिकारः प्राक् आनङः । उत्तरपदाहिकारः प्राक् अङ्गाधिकारः । एवम् अपि अमि उपसङ्ख्यानम् वृद्धिबलीयस्त्वात् । अमि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । गाम् पश्य । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । वृद्धिबलीयस्त्वात् । परत्वात् वृद्धिः प्राप्नोति । न वा अनवकाशत्वात् । न वा वक्तव्यम् । किम् कारणम् । अनवकाशत्वात् । अनवकाशम् आत्वम् वृद्धिम् बाधिष्यते । सावकाशम् आत्वम् । कः अवकाशः । द्याम् गच्छ । द्योः च सर्वनामस्थाने वृद्धिविधिः । द्योः च सर्वनामस्थाने वृद्धिः विधेया । किम् प्रयोजनम् । यत् द्यावः इन्द्र इति दर्शनात् । यत् द्यवः इन्द्र ते शतं शतम् भुमीः उत स्युः । यावता च इदानीम् द्योः अपि सर्वनामस्थाने वृद्धिः उच्यते अनवकाशम् आत्वम् वृद्धिम् बाधिष्यते ।
KA III.73.16-75.8 Ro IV.431-433 otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ . otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . acinavam , asunavam . saḥ tarhi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . gograhaṇam kariṣyate . ā gotaḥ iti vaktavyam . gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam . gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam kartavyam . dyam gaccha . samāsāt ca pratiṣedhaḥ . samāsāt ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . citragum paśya . śabalagum paśya . nanu ca ā otaḥ iti ucyamāne api samāsāt pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . hrasvatve kṛte na bhaviṣyati . idam iha sampradhāryam . ātvam kriyatām hrasvatvam iti kim atra kartavyam . paratvāt ātvam . na vā bahiraṅgalakṣaṇatvāt . na vā vaktavyaḥ . kim kāraṇam . bahiraṅgalakṣaṇatvāt . bahiraṅgalakṣaṇam ātvam . antaraṅgam hrasvatvam . asiddham bahiraṅgam antaraṅge . nanu ca ā gotaḥ iti ucyamāne api samāsāt pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ . katham . hrasvatve kṛte na bhaviṣyati . sthānivadbhāvāt prāpnoti . nanu ca ā otaḥ iti ucyamāne api sthānivadbhāvāt prāpnoti . na iti āha . analvidhau sthānivadbhāvaḥ . ā gotaḥ iti ucyamāne api na doṣaḥ . pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ . goḥ pūrvaṇitvātvasvareṣu sthānivat na bhavati iti . saḥ eva tarhi doṣaḥ . gograhaṇe dyoḥ upasaṅkhyanam iti . sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam otaḥ tiṅi pratiṣedhaḥ iti . subadhikārāt siddham . supi iti vartate . kva prakṛtam . vā supi āpiśaleḥ iti . yadi anuvartate iha api vibhāṣā prāpnoti . subgrahaṇam anuvartate . vāgrahaṇam nivṛttam . katham punaḥ ekayoganirdiṣṭayoḥ ekadeśaḥ anuvartate ekadeśaḥ na . ekayoge ca ekadeśānuvṛttiḥ anyatra api . ekayognirdiṣṭānām api ekadeśānuvṛttiḥ bhavati . anyatra api . na avaśyam iha eva . kva anyatra . alugadhikāraḥ prāk ānaṅaḥ . uttarapadāhikāraḥ prāk aṅgādhikāraḥ . evam api ami upasaṅkhyānam vṛddhibalīyastvāt . ami upasaṅkhyānam kartavyam . gām paśya . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . vṛddhibalīyastvāt . paratvāt vṛddhiḥ prāpnoti . na vā anavakāśatvāt . na vā vaktavyam . kim kāraṇam . anavakāśatvāt . anavakāśam ātvam vṛddhim bādhiṣyate . sāvakāśam ātvam . kaḥ avakāśaḥ . dyām gaccha . dyoḥ ca sarvanāmasthāne vṛddhividhiḥ . dyoḥ ca sarvanāmasthāne vṛddhiḥ vidheyā . kim prayojanam . yat dyāvaḥ indra iti darśanāt . yat dyavaḥ indra te śataṃ śatam bhumīḥ uta syuḥ . yāvatā ca idānīm dyoḥ api sarvanāmasthāne vṛddhiḥ ucyate anavakāśam ātvam vṛddhim bādhiṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.