Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.3·6.3.14

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.14

P 6.3.14

क्अ इइइ।१४६।४-१६ रो इव्।५९२-५९४ तत्पुरुषे कृति बहुलम् अकर्मधारये । तत्पुरुषे कृति बहुलम् इति अत्र अकर्मधारये इति वक्तव्यम् । इह मा भूत् । परमे कारके परमकारके इति । तत् तर्हि वक्तव्यम् । न वक्तव्यम् । बहुलवचनात् न भविष्यति । अथ किमर्थम् लुगलुगनुक्रमणम् क्रियते न तत्पुरुषे कृति बहुलम् इति एव सिद्धम् । लुगलुगनुक्रमणम् बहुलवचनस्य अकृत्स्नत्वात् । लुगलुगनुक्रमणम् क्रियते अकृत्स्नम् बहुलवचनम् इति । यदि अकृत्स्नम् यत् अनेन कृतम् अकृतम् तत् । एवम् तर्हि न ब्रूमः अकृत्स्नम् इति । कृत्स्नम् च कारकम् च साधकम् च निर्वर्तकम् च । यत् च अनेन कृतम् सुक्तृतम् तत् । किमर्थम् तर्हि लुगलुगनुक्रमणम् क्रियते । उदाहरणभूयस्त्वात् । ते खलु अपि विधयः सुपरिगृहीताः भवन्ति येषु लक्षणम् प्रपञ्चः च । केवलम् लक्षणम् केवलः प्रपञ्चः वा न तथा कारकम् भवति । अवश्यम् खलु अस्माभिः इदम् वक्तव्यम् बहुलम् अन्यतरस्याम् उभयथा वा एकेषाम् इति । सर्ववेदपाऋइषदम् हि इदम् शास्त्रम् । तत्र न एकः पन्थाः शक्य आस्थातुम् ।

KA III.146.4-16 Ro IV.592-594 tatpuruṣe kṛti bahulam akarmadhāraye . tatpuruṣe kṛti bahulam iti atra akarmadhāraye iti vaktavyam . iha mā bhūt . parame kārake paramakārake iti . tat tarhi vaktavyam . na vaktavyam . bahulavacanāt na bhaviṣyati . atha kimartham lugaluganukramaṇam kriyate na tatpuruṣe kṛti bahulam iti eva siddham . lugaluganukramaṇam bahulavacanasya akṛtsnatvāt . lugaluganukramaṇam kriyate akṛtsnam bahulavacanam iti . yadi akṛtsnam yat anena kṛtam akṛtam tat . evam tarhi na brūmaḥ akṛtsnam iti . kṛtsnam ca kārakam ca sādhakam ca nirvartakam ca . yat ca anena kṛtam suktṛtam tat . kimartham tarhi lugaluganukramaṇam kriyate . udāharaṇabhūyastvāt . te khalu api vidhayaḥ suparigṛhītāḥ bhavanti yeṣu lakṣaṇam prapañcaḥ ca . kevalam lakṣaṇam kevalaḥ prapañcaḥ vā na tathā kārakam bhavati . avaśyam khalu asmābhiḥ idam vaktavyam bahulam anyatarasyām ubhayathā vā ekeṣām iti . sarvavedapāṛiṣadam hi idam śāstram . tatra na ekaḥ panthāḥ śakya āsthātum .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.3.14

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.14, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.3.14), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text