क्अ इइइ।१६५।९-१६६।३ रो इव्।६३६-६३७ खिति ह्रस्वाप्रसिद्धिः अनजन्तत्वात् । खिति ह्रस्वाप्रसिद्धिः । कालिम्मन्या , हरिणिम्मन्या । किम् कारणम् । अनजन्तत्वात् । मुमि कृते अनजन्तत्वात् ह्रस्वत्वम् न प्राप्नोति । सिद्धम् तु ह्रस्वान्तस्य मुम्वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । ह्रस्वान्तस्य मुम् भवति इति वक्तव्यम् । सन्नियोगात् वा । अथ वा सन्नियोगः करिष्यते । कः एषः यत्नः चोद्यते सन्नियोगः नाम । चकारः कर्तव्यः । मुम् च । किम् च। यत् च अन्यत् प्राप्नोति । किम् च अन्यत् प्राप्नोति । ह्रस्वत्वम् । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् खिति ह्रस्वाप्रसिद्धिः अनजन्तत्वात् इति । परिहृतम् एतत् सिद्धम् तु ह्रस्वान्तस्य मुम्वचनात् इति । तत् तर्हि ह्रस्वग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । इकः ह्रस्वः अङ्यः गालवस्य इति । तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । खिति इति एषा सप्तमी ह्रस्वः इति प्रथमायाः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मिन् इति निर्दिष्टे पूर्वस्य इति । अथ वा खिति ह्रस्वः भवति इति उच्यते । खिति ह्रस्वभावी न अस्ति इति कृत्वा भूतपूर्वगतिः विज्ञास्यते । अजन्तम् यत् भूतपूर्वम् इति । अथ वा कार्यकालम् सञ्ज्ञापरिभाषम् यत्र कार्यम् तत्र द्रष्टव्यम् । खिति ह्रस्वः भवति इति उपस्थितम् इदम् भवति अचः इति । तत्र वचनात् अनजन्तस्य अपि भविष्यति । इह अपि तर्हि वचनात् प्राप्नोति । वाङ्मन्यः इति । न एतत् अस्ति । इकः इति वर्तते । एवम् अपि खट्वम्मन्यः , अत्र न प्राप्नोति । न एषः दोषः । आब्ग्रहणम् अपि प्रकृतम् अनुवर्तते । क्व प्रकृतम् । ङ्यापोः सञ्ज्ञाच्छन्दसोः बहुलम् इति । एवम् अपि कीलालपम्मन्यः , शुभंयम्मन्यः अत्र न प्राप्नोति । तस्मात् पूर्वोक्तौ एव परिहारौ ।
KA III.165.9-166.3 Ro IV.636-637 khiti hrasvāprasiddhiḥ anajantatvāt . khiti hrasvāprasiddhiḥ . kālimmanyā , hariṇimmanyā . kim kāraṇam . anajantatvāt . mumi kṛte anajantatvāt hrasvatvam na prāpnoti . siddham tu hrasvāntasya mumvacanāt . siddham etat . katham . hrasvāntasya mum bhavati iti vaktavyam . sanniyogāt vā . atha vā sanniyogaḥ kariṣyate . kaḥ eṣaḥ yatnaḥ codyate sanniyogaḥ nāma . cakāraḥ kartavyaḥ . mum ca . kim ca. yat ca anyat prāpnoti . kim ca anyat prāpnoti . hrasvatvam . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam khiti hrasvāprasiddhiḥ anajantatvāt iti . parihṛtam etat siddham tu hrasvāntasya mumvacanāt iti . tat tarhi hrasvagrahaṇam kartavyam . na kartavyam . prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . ikaḥ hrasvaḥ aṅyaḥ gālavasya iti . tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . khiti iti eṣā saptamī hrasvaḥ iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmin iti nirdiṣṭe pūrvasya iti . atha vā khiti hrasvaḥ bhavati iti ucyate . khiti hrasvabhāvī na asti iti kṛtvā bhūtapūrvagatiḥ vijñāsyate . ajantam yat bhūtapūrvam iti . atha vā kāryakālam sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam . khiti hrasvaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati acaḥ iti . tatra vacanāt anajantasya api bhaviṣyati . iha api tarhi vacanāt prāpnoti . vāṅmanyaḥ iti . na etat asti . ikaḥ iti vartate . evam api khaṭvammanyaḥ , atra na prāpnoti . na eṣaḥ doṣaḥ . ābgrahaṇam api prakṛtam anuvartate . kva prakṛtam . ṅyāpoḥ sañjñācchandasoḥ bahulam iti . evam api kīlālapammanyaḥ , śubhaṃyammanyaḥ atra na prāpnoti . tasmāt pūrvoktau eva parihārau .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.