Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.3·6.3.76

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.76

P 6.3.76

क्अ इइइ।१६९।१८-१७०।४ रो इव्।६४४-६४५ किमर्थम् आदुक् उच्यते न अदुक् एव उच्यते । का रूपसिद्धिः : एकान्नविंशतिः , एकान्नशतम् । सवर्णदीर्घत्वेन सिद्धम् । न सिध्यति । अतः गुणे इति पररूपत्वम् प्राप्नोति । एवम् तर्हि अदुट् करिष्यते । अदुट् च अशक्यः कर्तुम् । आनुनासिक्यम् हि न स्यात् । यत् हि तत् यरः अनुनासिके अनुनासिकः व इति पदान्तस्य इति एवम् तत् । किम् पुनः कारणम् पदान्तस्य इति एवम् तत् । इह मा भूत् । बुध्नः , ब्रध्नः , बध्नाति । एवम् तर्हि अनुट् करिष्यते । अनुट् च अशक्यः कर्तुम् । विभाषया आनुनासिक्यम् । तेन इदम् एव रूपम् स्यात् एकान्नविंशतिः । इदम् न स्यात् । एकान्नविंशतिः इति । अस्तु तर्हि अदुक् एव । ननु च उक्तम् अतः गुणे इति पररूपत्वम् प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । अकारोच्चारणसामर्थ्यात् न भविष्यति । यदि तर्हि प्राप्नुवन् विधिः अकारोच्चारणसामर्थ्यात् बाध्यते सवर्णदीर्घत्वम् अपि न प्राप्नोति । यम् विधिम् प्रति उपदेशः अनर्थकः सः विधिः बाध्यते । यस्य तु विधिः निमित्तम् एव न असौ बाध्यते । पररूपम् च प्रति अकारोच्चारणम् अनर्थकम् सवर्णदीर्घत्वस्य पुनः निमित्तम् एव ।

KA III.169.18-170.4 Ro IV.644-645 kimartham āduk ucyate na aduk eva ucyate . kā rūpasiddhiḥ : ekānnaviṃśatiḥ , ekānnaśatam . savarṇadīrghatvena siddham . na sidhyati . ataḥ guṇe iti pararūpatvam prāpnoti . evam tarhi aduṭ kariṣyate . aduṭ ca aśakyaḥ kartum . ānunāsikyam hi na syāt . yat hi tat yaraḥ anunāsike anunāsikaḥ va iti padāntasya iti evam tat . kim punaḥ kāraṇam padāntasya iti evam tat . iha mā bhūt . budhnaḥ , bradhnaḥ , badhnāti . evam tarhi anuṭ kariṣyate . anuṭ ca aśakyaḥ kartum . vibhāṣayā ānunāsikyam . tena idam eva rūpam syāt ekānnaviṃśatiḥ . idam na syāt . ekānnaviṃśatiḥ iti . astu tarhi aduk eva . nanu ca uktam ataḥ guṇe iti pararūpatvam prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . akāroccāraṇasāmarthyāt na bhaviṣyati . yadi tarhi prāpnuvan vidhiḥ akāroccāraṇasāmarthyāt bādhyate savarṇadīrghatvam api na prāpnoti . yam vidhim prati upadeśaḥ anarthakaḥ saḥ vidhiḥ bādhyate . yasya tu vidhiḥ nimittam eva na asau bādhyate . pararūpam ca prati akāroccāraṇam anarthakam savarṇadīrghatvasya punaḥ nimittam eva .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.3.76

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.3.76, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.3.76), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text