क्अ इइइ।१४३।२०-१४४।१७ रो इव्।५८७-५८८ हृद्द्युभ्याम् ङेः उपसङ्ख्यानम् । हृद्द्युभ्याम् ङेः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । हृदिस्पृक् , दिविस्पृक् । अन्यार्थे च । अन्यार्थे च एषा सप्तमी द्रष्टव्या । हृदयम् स्पृशति इति हृदिस्पृक् । दिवम् श्प्र्शति इति दिविस्पृक् । हलदन्ताधिकारे गोः उपसङ्ख्यानम् । हलदन्ताधिकारे गोः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । गविष्थिरः । न कर्तव्यम् । लुकः अवादेशः विप्रतिषेधेन । लुक् क्रियताम् अवादेशः इति अवादेशः भविष्यति विप्रतिषेधेन । अवादेशे कृते हलन्तात् इति एव सिद्धम् । लुकः अवादेशः विप्रतिषेधेन इति चेत् भूमिपाशे अतिप्रसङ्गः । लुकः अवादेशः विप्रतिषेधेन इति चेत् भूमिपाशे अतिप्रसङ्गः भवति । भूम्याम् पाशः , भूमिपाशः । अकः अतः इति वा सन्ध्यक्षरार्थम् । एवम् तर्हि अविशेषेण सप्तम्याः अलुकम् उक्त्वा अकः अतः इति वक्ष्यामि । तत् नियमार्थम् भविष्यति । अकः अतः इति एव भवति न अन्यतः इति । तेन सन्ध्यक्षराणाम् सिद्धम् भवति । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् हलदन्ताधिकारे गोः उपसङ्ख्यानम् इति । न एषः दोषः । निपातनात् एतत् सिद्धम् । किम् निपातनम् । गविष्ठिरशब्दः विदादिषु पठ्यते । असकृत् खलु अपि निपातनम् क्रियते । गवियुधिभ्या स्थिरः इति ।
KA III.143.20-144.17 Ro IV.587-588 hṛddyubhyām ṅeḥ upasaṅkhyānam . hṛddyubhyām ṅeḥ upasaṅkhyānam kartavyam . hṛdispṛk , divispṛk . anyārthe ca . anyārthe ca eṣā saptamī draṣṭavyā . hṛdayam spṛśati iti hṛdispṛk . divam śprśati iti divispṛk . haladantādhikāre goḥ upasaṅkhyānam . haladantādhikāre goḥ upasaṅkhyānam kartavyam . gaviṣthiraḥ . na kartavyam . lukaḥ avādeśaḥ vipratiṣedhena . luk kriyatām avādeśaḥ iti avādeśaḥ bhaviṣyati vipratiṣedhena . avādeśe kṛte halantāt iti eva siddham . lukaḥ avādeśaḥ vipratiṣedhena iti cet bhūmipāśe atiprasaṅgaḥ . lukaḥ avādeśaḥ vipratiṣedhena iti cet bhūmipāśe atiprasaṅgaḥ bhavati . bhūmyām pāśaḥ , bhūmipāśaḥ . akaḥ ataḥ iti vā sandhyakṣarārtham . evam tarhi aviśeṣeṇa saptamyāḥ alukam uktvā akaḥ ataḥ iti vakṣyāmi . tat niyamārtham bhaviṣyati . akaḥ ataḥ iti eva bhavati na anyataḥ iti . tena sandhyakṣarāṇām siddham bhavati . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam haladantādhikāre goḥ upasaṅkhyānam iti . na eṣaḥ doṣaḥ . nipātanāt etat siddham . kim nipātanam . gaviṣṭhiraśabdaḥ vidādiṣu paṭhyate . asakṛt khalu api nipātanam kriyate . gaviyudhibhyā sthiraḥ iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.