क्अ इइइ।१९९।१७-२००।११ रो इव्।७२१-७२३ अयम् रम् रेफस्य स्थाने कस्मात् न भवति । मित् अचः अन्त्यात् परः इति अनेन अचाम् अन्त्यात् परः क्रियते । रेफस्य तर्हि श्रवणम् कस्मात् न भवति । षष्ठ्युच्चारणसामर्थ्यात् । भारद्वाजीयाः पठन्ति भ्रस्जः रोपधयोः लोपः आगमः रम् विधीयते इति । भ्रस्जादेशात् सम्प्रसारणम् विप्रतिषेधेन । भ्रस्जादेशात् सम्प्रसारणम् भवति विप्रतिषेधेन । भ्रस्जादेशस्य अवकाशः : भर्ष्टा भ्रष्टा । सम्प्रसारणस्य अवकाशः : भृज्जति । इह उभयम् प्राप्नोति : भृष्टः , भृष्टवान् । सम्प्रसारणम् भवति विप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । रसेः वा ऋवचनात् सिद्धम् । रसोः वा ऋ भवति इति वक्ष्यामि । रसोः वा ऋवचने सिचि वृद्धेः भ्रस्जादेशः । रसोः वा ऋवचने सिचि वृद्धेः भ्रस्जादेशः वक्तव्यः । वृद्धौ कृतायाम् इदम् एव रूपम् स्यात् : अभ्राक्षीत् । इदम् न स्यात् : अभार्क्षीत् । सर्वथा वयम् पूर्वविप्रतिषेधात् न मुच्यामहे सूत्रम् च भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् भ्रस्जादेशात् सम्प्रसारणम् विप्रतिषेधेन इति । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । भ्रस्जादेशः क्रियताम् सम्प्रसारणम् इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् भ्रस्जादेशः । नित्यत्वात् सम्प्रसारणम् । कृते अपि भ्रस्जादेशे प्राप्नोति अकृते अपि । भ्रस्जादेशः अपि नित्यः । कृते अपि सम्प्रसारणे प्राप्नोति अकृते अपि प्राप्नोति । कथम् । यः असौ ऋकारे रेफः तस्य च उपधायाः च कृते अपि प्राप्नोति । अनित्यः भ्रस्जादेशः । न हि कृते सम्प्रसारणे प्राप्नोति । किम् कारणम् । न हि वर्णैकदेशाः वर्णग्रहणेन गृह्यन्ते । अथ अपि गृह्यन्ते एवम् अपि अनित्यः । कथम् । उपदेशः इति वर्तते । तत् च अवश्यम् उपदेशग्रहणम् अनुवर्त्यम् बरीभृज्ज्यतः इति एवमर्थम् ।
KA III.199.17-200.11 Ro IV.721-723 ayam ram rephasya sthāne kasmāt na bhavati . mit acaḥ antyāt paraḥ iti anena acām antyāt paraḥ kriyate . rephasya tarhi śravaṇam kasmāt na bhavati . ṣaṣṭhyuccāraṇasāmarthyāt . bhāradvājīyāḥ paṭhanti bhrasjaḥ ropadhayoḥ lopaḥ āgamaḥ ram vidhīyate iti . bhrasjādeśāt samprasāraṇam vipratiṣedhena . bhrasjādeśāt samprasāraṇam bhavati vipratiṣedhena . bhrasjādeśasya avakāśaḥ : bharṣṭā bhraṣṭā . samprasāraṇasya avakāśaḥ : bhṛjjati . iha ubhayam prāpnoti : bhṛṣṭaḥ , bhṛṣṭavān . samprasāraṇam bhavati vipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . raseḥ vā ṛvacanāt siddham . rasoḥ vā ṛ bhavati iti vakṣyāmi . rasoḥ vā ṛvacane sici vṛddheḥ bhrasjādeśaḥ . rasoḥ vā ṛvacane sici vṛddheḥ bhrasjādeśaḥ vaktavyaḥ . vṛddhau kṛtāyām idam eva rūpam syāt : abhrākṣīt . idam na syāt : abhārkṣīt . sarvathā vayam pūrvavipratiṣedhāt na mucyāmahe sūtram ca bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam bhrasjādeśāt samprasāraṇam vipratiṣedhena iti . idam iha sampradhāryam . bhrasjādeśaḥ kriyatām samprasāraṇam iti kim atra kartavyam . paratvāt bhrasjādeśaḥ . nityatvāt samprasāraṇam . kṛte api bhrasjādeśe prāpnoti akṛte api . bhrasjādeśaḥ api nityaḥ . kṛte api samprasāraṇe prāpnoti akṛte api prāpnoti . katham . yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tasya ca upadhāyāḥ ca kṛte api prāpnoti . anityaḥ bhrasjādeśaḥ . na hi kṛte samprasāraṇe prāpnoti . kim kāraṇam . na hi varṇaikadeśāḥ varṇagrahaṇena gṛhyante . atha api gṛhyante evam api anityaḥ . katham . upadeśaḥ iti vartate . tat ca avaśyam upadeśagrahaṇam anuvartyam barībhṛjjyataḥ iti evamartham .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.