क्अ इइइ।२००।१३-२०१।६ रो इव्।७२४-७२५ ण्यल्लोपौ इयङ्यण्गुणवृद्धिदीर्घत्वेभ्यः पूर्वविप्रतिषिद्धम् । ण्यल्लोपौ इयङ्यण्गुणवृद्धिदीर्घत्वेभ्यः भवतः पूर्वविप्रतिषेधेन । णिलोपस्य अवकाशः : कार्यते हार्यते । इयङादेशस्य अवकाशः : श्रियौ श्रियः । इह उभयम् प्राप्नोति : आटिटत् , आशिशत् । ननु च अत्र यणादेशेन भवितव्यम् । इदम् तर्हि : अततक्षत् , अररक्षत् । यणादेशस्य अवकाशः : निन्यतुः , निन्युः । णिलोपस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति : आटिटत् , आशिशत् । वृद्देः अवकाशः : सखायौ सखायः । णिलोपस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति : कारयतेः कारकः , हारयतेः हारकः । गुणस्य अवकाशः : चेता स्तोता । णिलोपस्य अवकाशः : आटिटत् , आशिशत् । इह उभयम् प्राप्नोति : कारणा हारणा । दीर्घत्वस्य अवकाशः : चीयते , स्तूयते । णिलोपस्य अवकाशः : कारणा हारणा । इह उभयम् प्राप्नोति : कार्यते हार्यति । णिलोपः भवति विप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । सन्तु अत्र एते विधयः । एतेषु विधिषु कृतेषु स्थानिवद्भावात् णिग्रहणेन ग्रहणात् णिलोपः भविष्यति । न एवम् शक्यम् । इयङादेशे हि दोषः स्यात् । अन्त्यस्य लोपः प्रसज्येत । अल्लोपस्य इयङ्यणोः च न अस्ति सम्प्रधारणा । वृद्धेः अवकाशः : प्रियम् आचष्टे प्रापयति । अल्लोपस्य अवकाशः : चिकीर्षिता चिकीर्षितुम् । इह उभयम् प्राप्नोति : चिकीर्षकः , जिहीर्षकः । गुणस्य अल्लोपस्य च न अस्ति सम्प्रधारणा । दीर्घत्वस्य अवकाशः : अपि काकः श्येनायते । अल्लोपस्य सः एव । इह उभयम् प्राप्नोति : चिकीर्ष्यते जिहीर्ष्यते । अल्लोपः भवति विप्रतिषेधेन । सः तर्हि पूर्वविप्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । इष्टवाची परशब्दः । विप्रतिषेधे परम् यत् इष्टम् तत् भवति इति ।
KA III.200.13-201.6 Ro IV.724-725 ṇyallopau iyaṅyaṇguṇavṛddhidīrghatvebhyaḥ pūrvavipratiṣiddham . ṇyallopau iyaṅyaṇguṇavṛddhidīrghatvebhyaḥ bhavataḥ pūrvavipratiṣedhena . ṇilopasya avakāśaḥ : kāryate hāryate . iyaṅādeśasya avakāśaḥ : śriyau śriyaḥ . iha ubhayam prāpnoti : āṭiṭat , āśiśat . nanu ca atra yaṇādeśena bhavitavyam . idam tarhi : atatakṣat , ararakṣat . yaṇādeśasya avakāśaḥ : ninyatuḥ , ninyuḥ . ṇilopasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti : āṭiṭat , āśiśat . vṛddeḥ avakāśaḥ : sakhāyau sakhāyaḥ . ṇilopasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti : kārayateḥ kārakaḥ , hārayateḥ hārakaḥ . guṇasya avakāśaḥ : cetā stotā . ṇilopasya avakāśaḥ : āṭiṭat , āśiśat . iha ubhayam prāpnoti : kāraṇā hāraṇā . dīrghatvasya avakāśaḥ : cīyate , stūyate . ṇilopasya avakāśaḥ : kāraṇā hāraṇā . iha ubhayam prāpnoti : kāryate hāryati . ṇilopaḥ bhavati vipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . santu atra ete vidhayaḥ . eteṣu vidhiṣu kṛteṣu sthānivadbhāvāt ṇigrahaṇena grahaṇāt ṇilopaḥ bhaviṣyati . na evam śakyam . iyaṅādeśe hi doṣaḥ syāt . antyasya lopaḥ prasajyeta . allopasya iyaṅyaṇoḥ ca na asti sampradhāraṇā . vṛddheḥ avakāśaḥ : priyam ācaṣṭe prāpayati . allopasya avakāśaḥ : cikīrṣitā cikīrṣitum . iha ubhayam prāpnoti : cikīrṣakaḥ , jihīrṣakaḥ . guṇasya allopasya ca na asti sampradhāraṇā . dīrghatvasya avakāśaḥ : api kākaḥ śyenāyate . allopasya saḥ eva . iha ubhayam prāpnoti : cikīrṣyate jihīrṣyate . allopaḥ bhavati vipratiṣedhena . saḥ tarhi pūrvavipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . iṣṭavācī paraśabdaḥ . vipratiṣedhe param yat iṣṭam tat bhavati iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.