क्अ इइइ।२०१।८-२०२।२ रो इव्।७२६-७२८ किम् इदम् यलोपे वर्णग्रहणम् आहोस्वित् सङ्घातग्रहणम् । कः च अत्र विशेषः । यलोपे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः । यलोपे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । शुच्यिता शुच्यितुम् । अस्ति तर्जो सङ्घातग्रहणम् । यदि सङ्घातग्रहणम् अन्त्यस्य लोपः प्राप्नोति । सिद्धः अन्त्यस्य पूर्वेण एव । तत्र आरम्भसामर्थ्यात् सर्वस्य भविष्यति । एवम् अपि तेन अतिप्रसक्तम् इति कृत्वा नियमः विज्ञायेत । यस्य हलः एव न अन्यतः । क्व मा भूत् । लोलूयिता पोपूयिता । कैमर्थक्यात् नियमः भवति । विधेयम् न अस्ति इति कृत्वा । इह च अस्ति विधेयम् । किम् । अन्त्यस्य लोपः प्राप्तः सः सर्वस्य विधेयः । तत्र अपूर्वः विधिः अस्तु नियम अस्तु इति अपूर्वः एव विधिः भविष्यति न नियमः । एवम् अपि अन्त्यस्य प्राप्नोति । किम् कारणम् । न हि लोपः सर्वापहारी । ननु च सङ्घातग्रहणसामर्थ्यात् सर्वस्य भविष्यति । सङ्घातग्रहणम् चेत् क्यस्य विभाषायाम् दोषः । सङ्घातग्रहणम् चेत् क्यस्य विभाषायाम् दोषः भवति । समिधिता समिध्यिता । यदा लोपः तदा सर्वस्य लोपः । यदा अलोपः तदा सर्वस्य अलोपः प्राप्नोति । आदेः परवचनात् सिद्धम् । हलः इति पञ्चमी । तस्मात् इति उत्तरस्य आदेः परस्य इति यकारस्य एव भविष्यति । अथ वा पुनः अस्तु वर्णग्रहणम् । ननु च उक्तम् यलोपे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः इति । न एषः दोषः । अङ्गात् इति हि वर्तते । न वा अङ्गात् इति पञ्चमी अस्ति । एवम् तर्हि अङ्गस्य इति सम्बन्धषष्ठी विज्ञास्यते । अङ्गस्य यः यकारः । किम् च अङ्गस्य यकारः । निमित्तम् । यस्मिन् अङ्गम् इति एतत् भवति । कस्मिन् च एतत् भवति । प्रत्यये ।
KA III.201.8-202.2 Ro IV.726-728 kim idam yalope varṇagrahaṇam āhosvit saṅghātagrahaṇam . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ . yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . śucyitā śucyitum . asti tarjo saṅghātagrahaṇam . yadi saṅghātagrahaṇam antyasya lopaḥ prāpnoti . siddhaḥ antyasya pūrveṇa eva . tatra ārambhasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati . evam api tena atiprasaktam iti kṛtvā niyamaḥ vijñāyeta . yasya halaḥ eva na anyataḥ . kva mā bhūt . lolūyitā popūyitā . kaimarthakyāt niyamaḥ bhavati . vidheyam na asti iti kṛtvā . iha ca asti vidheyam . kim . antyasya lopaḥ prāptaḥ saḥ sarvasya vidheyaḥ . tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyama astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ . evam api antyasya prāpnoti . kim kāraṇam . na hi lopaḥ sarvāpahārī . nanu ca saṅghātagrahaṇasāmarthyāt sarvasya bhaviṣyati . saṅghātagrahaṇam cet kyasya vibhāṣāyām doṣaḥ . saṅghātagrahaṇam cet kyasya vibhāṣāyām doṣaḥ bhavati . samidhitā samidhyitā . yadā lopaḥ tadā sarvasya lopaḥ . yadā alopaḥ tadā sarvasya alopaḥ prāpnoti . ādeḥ paravacanāt siddham . halaḥ iti pañcamī . tasmāt iti uttarasya ādeḥ parasya iti yakārasya eva bhaviṣyati . atha vā punaḥ astu varṇagrahaṇam . nanu ca uktam yalope varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . aṅgāt iti hi vartate . na vā aṅgāt iti pañcamī asti . evam tarhi aṅgasya iti sambandhaṣaṣṭhī vijñāsyate . aṅgasya yaḥ yakāraḥ . kim ca aṅgasya yakāraḥ . nimittam . yasmin aṅgam iti etat bhavati . kasmin ca etat bhavati . pratyaye .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.