Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.4·6.4.64

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.64

P 6.4.64

क्अ इइइ।२०७।९-२१ रो इव्।७४१-७४३ अथ इड्ग्रहणम् किमर्थम् । इड्ग्रहणम् अक्ङिदर्थम् । इड्ग्रहणम् क्रियते अक्ङिति लोपः यथा स्यात् : पपिथ तस्थिथ इति । सार्वधातुके च आदि इति आर्धधातुकाधिकारात् उपसङ्ख्यानम् । सार्वधातुके च आदि इति आर्धधातुकाधिकारात् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । इषम् ऊर्जम् अहम् इतः आदि । ननु च क्ङिति इति वर्तमाने यथा एव इड्ग्रहणम् अक्ङिदर्थम् एवम् आर्धधातुके इति अपि वर्तमाने इड्ग्रहणम् सार्वधातुकार्थम् भविष्यति । न सिध्यति । किम् कारणम् । न हि क्ङिता अच् विशेष्यते : अचि भवति । कतरस्मिन् । क्ङिति इति । किम् तर्हि अचा क्ङित् विशेष्यते : क्ङिति भवति । कतरस्मिन् । अचि इति । किम् पुनः कारणम् अचा क्ङित् विशेष्यते । यथा इट् अपि अज्ग्रहणेन विशेष्यते । अस्ति च इदानीम् क्व चित् इट् अनजादिः यदर्थः विधिः स्यात् । अस्ति इति आह : दासीय धासीय । तत् तर्हि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । आर्धधातुकग्रहणात् सिद्धम् । कथम् । आर्धधातुकत्वम् । उभयथा छन्दसि इति वचनात् । अन्ये अपि धातुप्रत्ययाः उभयथा छन्दसि दृश्यन्ते ।

KA III.207.9-21 Ro IV.741-743 atha iḍgrahaṇam kimartham . iḍgrahaṇam akṅidartham . iḍgrahaṇam kriyate akṅiti lopaḥ yathā syāt : papitha tasthitha iti . sārvadhātuke ca ādi iti ārdhadhātukādhikārāt upasaṅkhyānam . sārvadhātuke ca ādi iti ārdhadhātukādhikārāt upasaṅkhyānam kartavyam . iṣam ūrjam aham itaḥ ādi . nanu ca kṅiti iti vartamāne yathā eva iḍgrahaṇam akṅidartham evam ārdhadhātuke iti api vartamāne iḍgrahaṇam sārvadhātukārtham bhaviṣyati . na sidhyati . kim kāraṇam . na hi kṅitā ac viśeṣyate : aci bhavati . katarasmin . kṅiti iti . kim tarhi acā kṅit viśeṣyate : kṅiti bhavati . katarasmin . aci iti . kim punaḥ kāraṇam acā kṅit viśeṣyate . yathā iṭ api ajgrahaṇena viśeṣyate . asti ca idānīm kva cit iṭ anajādiḥ yadarthaḥ vidhiḥ syāt . asti iti āha : dāsīya dhāsīya . tat tarhi upasaṅkhyānam kartavyam . na kartavyam . ārdhadhātukagrahaṇāt siddham . katham . ārdhadhātukatvam . ubhayathā chandasi iti vacanāt . anye api dhātupratyayāḥ ubhayathā chandasi dṛśyante .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.4.64

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.64, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.4.64), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text