Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·6·6.4·6.4.93

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.93

P 6.4.93

क्अ इइइ।२१२।१७-२१३।४ रो इव्।७५४-७५५ चिण्णमुलोः णिज्व्यवेतानाम् यङ्लोपे च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । शमयन्तम् प्रयोजितवान् , अशमि , अशामि , शमम् शमम् , शामम् शामम् । शंशमयतेः : अशंशमि , अशंशामि , शंशमम् शंशमम् , शंशामम् शंशामम् । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । चिण्णमुल्परे णौ मिताम् अङ्गानाम् दीर्घः भवति इति उच्यते । यः च अत्र चिण्णमुल्परः न तस्मिन् मित् अङ्गम् यस्मिन् च मित् अङ्गम् न असौ चिण्णमुल्परः इति । लोपे कृते चिण्णमुल्परः भवति । स्थानिवद्भावात् न चिण्णमुल्परः । ननु च प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः दीर्घविधिम् प्रति न स्थानिवत् इति । एवम् अपि असिद्धत्वात् न प्राप्नोति । एवम् तर्हि चिण्णमुलोः णिज्व्यवेतानाम् यङ्लोपे च अन्तरङ्गलक्षणत्वात् सिद्धम् । किम् इदम् अन्तरङ्गलक्षणत्वात् इति । यावत् ब्रूयात् समानाश्रयवचनात् सिद्धम् इति एव व्याश्रयम् च एतत् । कथम् । णेः णौ लोपः णौ चिण्णमुल्परे मिताम् अङ्गानाम् दीर्घत्वम् उच्यते । तस्मात् न अर्थः उपसङ्ख्यानेन इति ।

KA III.212.17-213.4 Ro IV.754-755 ciṇṇamuloḥ ṇijvyavetānām yaṅlope ca upasaṅkhyānam kartavyam . śamayantam prayojitavān , aśami , aśāmi , śamam śamam , śāmam śāmam . śaṃśamayateḥ : aśaṃśami , aśaṃśāmi , śaṃśamam śaṃśamam , śaṃśāmam śaṃśāmam . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . ciṇṇamulpare ṇau mitām aṅgānām dīrghaḥ bhavati iti ucyate . yaḥ ca atra ciṇṇamulparaḥ na tasmin mit aṅgam yasmin ca mit aṅgam na asau ciṇṇamulparaḥ iti . lope kṛte ciṇṇamulparaḥ bhavati . sthānivadbhāvāt na ciṇṇamulparaḥ . nanu ca pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ dīrghavidhim prati na sthānivat iti . evam api asiddhatvāt na prāpnoti . evam tarhi ciṇṇamuloḥ ṇijvyavetānām yaṅlope ca antaraṅgalakṣaṇatvāt siddham . kim idam antaraṅgalakṣaṇatvāt iti . yāvat brūyāt samānāśrayavacanāt siddham iti eva vyāśrayam ca etat . katham . ṇeḥ ṇau lopaḥ ṇau ciṇṇamulpare mitām aṅgānām dīrghatvam ucyate . tasmāt na arthaḥ upasaṅkhyānena iti .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/6.4.93

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 6.4.93, in HREEM (hreem.cc/library/P/6.4.93), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text