क्अ इइइ,२७१।२२-२७२।२२ रो व्,७९।७-८१।७ किम् इदम् गोतः परस्य सर्वनामस्थानस्य ङित्त्वम् उच्यते आहोस्वित् सर्वनामस्थाने परतः ङित्कार्यम् अतिदिश्यते । कः च अत्र विशेषः । गोतः सर्वनामस्थाने ङित्कार्यातिदेशः । गोतः सर्वनामस्थाने ङित्कार्यम् अतिदिश्यते । सर्वनामस्थाने णित्त्ववचने हि असम्प्रत्ययः षष्ठ्यनिर्देशात् । सर्वनामस्थानस्य णिद्वचने हि असम्प्रत्ययः स्यात् । किम् कारणम् । षष्ठ्यभावात् । षष्ठीनिर्दिष्टस्य आदेशाः उच्यन्ते न च अत्र षष्ठीम् पश्यामः । एवम् तर्हि वतिनिर्देशः अयम् : गोतः ङिद्वत् भवति इति । सः तर्हि वतिनिर्देशः कर्तव्यः न हि अन्तरेण वतिम् अतिदेशः गम्यते । अन्तरेण अपि वतिम् अतिदेशः गम्यते । तत् यथा : एषः ब्रह्मदत्तः । अब्रह्मदत्तम् ब्रह्मदत्तः इति आह । ते मन्यामहे : ब्रह्मदत्तवत् अयम् भवति इति । एवम् इह अपि अणितम् णित् इति आह णिद्वत् इति गम्यते । अथ वा पुनः अस्तु गोतः परस्य सर्वनामस्थानस्य णित्त्वम् । ननु च उक्तम् सर्वनामस्थाने णित्त्ववचने हि असम्प्रत्ययः षष्ठ्यनिर्देशात् इति । न एषः दोषः । गोतः इति एषा पञ्चमी सर्वनामस्थाने इति सप्तम्याः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति तस्मात् इति उत्तरस्य इति । अथ तपरकरणम् किमर्थम् । इह मा भूत् । चित्रगुः शबलगुः इति । न एतत् अस्ति । ह्रस्वत्वे कृते न भविष्यति । स्थानिवद्भावात् प्राप्नोति । अतः उत्तरम् पठति । तपरकरणम् अनर्थकम् स्थानिवत्प्रतिषेधात् । तपरकर्णम् अनर्थकम् । किम् कारणम् । स्थानिवत्प्रतिषेधात् । प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः गोः पूर्वणित्त्वात्वस्वरेषु स्थानिवद्भावः न भवति इति । सः च अवश्यम् प्रतिषेधः आश्रयितव्यः । इतरथा हि सम्बुद्धिजसोः प्रतिषेधः । यः हि मन्यते तपरकरणसामर्थ्यात् अत्र न भविष्यति इति सम्बुद्धिजसोः तेन प्रतिषेधः वक्तव्यः स्यात् : हे चित्रगो चित्रगवः इति । अथ इदानीम् सति अपि स्थानिवद्भावप्रतिषेध गुणे कृते कस्मात् एव अत्र न भवति । लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्य एव इति । ननु च इदानीम् असति अपि स्थानिवद्भावप्रतिषेधे एतया परिभाषया शक्यम् उपस्थातुम् । न इति आह न हि इदानीम् क्व चित् अपि स्थानिवत् स्यात् ।
KA III,271.22-272.22 Ro V,79.7-81.7 kim idam gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya ṅittvam ucyate āhosvit sarvanāmasthāne parataḥ ṅitkāryam atidiśyate . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . gotaḥ sarvanāmasthāne ṅitkāryātideśaḥ . gotaḥ sarvanāmasthāne ṅitkāryam atidiśyate . sarvanāmasthāne ṇittvavacane hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyanirdeśāt . sarvanāmasthānasya ṇidvacane hi asampratyayaḥ syāt . kim kāraṇam . ṣaṣṭhyabhāvāt . ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya ādeśāḥ ucyante na ca atra ṣaṣṭhīm paśyāmaḥ . evam tarhi vatinirdeśaḥ ayam : gotaḥ ṅidvat bhavati iti . saḥ tarhi vatinirdeśaḥ kartavyaḥ na hi antareṇa vatim atideśaḥ gamyate . antareṇa api vatim atideśaḥ gamyate . tat yathā : eṣaḥ brahmadattaḥ . abrahmadattam brahmadattaḥ iti āha . te manyāmahe : brahmadattavat ayam bhavati iti . evam iha api aṇitam ṇit iti āha ṇidvat iti gamyate . atha vā punaḥ astu gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya ṇittvam . nanu ca uktam sarvanāmasthāne ṇittvavacane hi asampratyayaḥ ṣaṣṭhyanirdeśāt iti . na eṣaḥ doṣaḥ . gotaḥ iti eṣā pañcamī sarvanāmasthāne iti saptamyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya iti . atha taparakaraṇam kimartham . iha mā bhūt . citraguḥ śabalaguḥ iti . na etat asti . hrasvatve kṛte na bhaviṣyati . sthānivadbhāvāt prāpnoti . ataḥ uttaram paṭhati . taparakaraṇam anarthakam sthānivatpratiṣedhāt . taparakarṇam anarthakam . kim kāraṇam . sthānivatpratiṣedhāt . pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ goḥ pūrvaṇittvātvasvareṣu sthānivadbhāvaḥ na bhavati iti . saḥ ca avaśyam pratiṣedhaḥ āśrayitavyaḥ . itarathā hi sambuddhijasoḥ pratiṣedhaḥ . yaḥ hi manyate taparakaraṇasāmarthyāt atra na bhaviṣyati iti sambuddhijasoḥ tena pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt : he citrago citragavaḥ iti . atha idānīm sati api sthānivadbhāvapratiṣedha guṇe kṛte kasmāt eva atra na bhavati . lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti . nanu ca idānīm asati api sthānivadbhāvapratiṣedhe etayā paribhāṣayā śakyam upasthātum . na iti āha na hi idānīm kva cit api sthānivat syāt .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.