क्अ इइइ,२८८।२१-२८९।१७ रो व्,१२२।२-१२३।१० किम् इदम् अध्ययनाभिधायिकायाम् निष्ठायाम् निपातनम् क्रियते आहोस्वित् अध्ययने चेत् वृतिः वर्तते इति । किम् च अतः । यदि अध्ययनाभिधायिकायाम् निष्ठायाम् निपातनम् क्रियते सिद्धम् वृत्तः गुणः वृत्तम् पारायणम् वृत्तम् गुणस्य वृत्तम् पारायणस्य इति न सिध्यति । अथ विज्ञायते अध्ययने चेत् वृतिः वर्तते इति न दोषः भवति । यथा न दोषः तथा अस्तु । अध्ययने चेत् वृतिः वर्तते इति अपि वै विज्ञायमाने न सिध्यति । किम् कारणम् । वृतिः अयम् अकर्मकः । अकर्मकाः च अपि ण्यन्ताः सकर्मकाः भवन्ति । अकर्म्कः च अत्र वृतिः । कथम् पुनः ज्ञायते अकर्मकः अत्र वृतिः इति । अकर्मकाणाम् भावे क्तः भवति इति एवम् अत्र भावे क्तः भवति । तत्र उदितः क्त्वि विभाषा यस्य विभाषा इति इट्प्रतिषेधः भविष्यति । अथ णिग्रहणम् किमर्थम् । वृत्तनिपातने णिग्रहणम् अण्यन्तस्य अवधारणप्रतिषेधार्थम् । वृत्तनिपातने णिग्रहणम् क्रियते अण्यन्तस्य अवधारणम् मा भूत् इति । कैमर्थक्यात् नियमः भवति । विधेयम् न अस्ति इति कृत्वा । इह च अस्ति विधेयम् । किम् । ण्यधिकात् वृतेः इट्प्रतिषेधः विधेयः । तत्र अपूर्वः विधिः अस्तु नियमः अस्तु इति अपूर्वः एव विधिः भविष्यति न नियमः । कुतः नु खलु एतत् अधिकार्थे आरम्भे सति ण्यधिकस्य भविष्यति न पुनः सनधिकस्य वा स्यात् यङधिकस्य वा इति । तस्मात् णिग्रहणम् कर्तव्यम् । अथ किमर्थम् निपातनम् क्रियते । निपातनम् णिल्पेड्गुणप्रतिषेधार्थम् । निपातनम् क्रियते णिल्पार्थम् इड्गुणप्रतिषेधार्थम् च ।
KA III,288.21-289.17 Ro V,122.2-123.10 kim idam adhyayanābhidhāyikāyām niṣṭhāyām nipātanam kriyate āhosvit adhyayane cet vṛtiḥ vartate iti . kim ca ataḥ . yadi adhyayanābhidhāyikāyām niṣṭhāyām nipātanam kriyate siddham vṛttaḥ guṇaḥ vṛttam pārāyaṇam vṛttam guṇasya vṛttam pārāyaṇasya iti na sidhyati . atha vijñāyate adhyayane cet vṛtiḥ vartate iti na doṣaḥ bhavati . yathā na doṣaḥ tathā astu . adhyayane cet vṛtiḥ vartate iti api vai vijñāyamāne na sidhyati . kim kāraṇam . vṛtiḥ ayam akarmakaḥ . akarmakāḥ ca api ṇyantāḥ sakarmakāḥ bhavanti . akarmkaḥ ca atra vṛtiḥ . katham punaḥ jñāyate akarmakaḥ atra vṛtiḥ iti . akarmakāṇām bhāve ktaḥ bhavati iti evam atra bhāve ktaḥ bhavati . tatra uditaḥ ktvi vibhāṣā yasya vibhāṣā iti iṭpratiṣedhaḥ bhaviṣyati . atha ṇigrahaṇam kimartham . vṛttanipātane ṇigrahaṇam aṇyantasya avadhāraṇapratiṣedhārtham . vṛttanipātane ṇigrahaṇam kriyate aṇyantasya avadhāraṇam mā bhūt iti . kaimarthakyāt niyamaḥ bhavati . vidheyam na asti iti kṛtvā . iha ca asti vidheyam . kim . ṇyadhikāt vṛteḥ iṭpratiṣedhaḥ vidheyaḥ . tatra apūrvaḥ vidhiḥ astu niyamaḥ astu iti apūrvaḥ eva vidhiḥ bhaviṣyati na niyamaḥ . kutaḥ nu khalu etat adhikārthe ārambhe sati ṇyadhikasya bhaviṣyati na punaḥ sanadhikasya vā syāt yaṅadhikasya vā iti . tasmāt ṇigrahaṇam kartavyam . atha kimartham nipātanam kriyate . nipātanam ṇilpeḍguṇapratiṣedhārtham . nipātanam kriyate ṇilpārtham iḍguṇapratiṣedhārtham ca .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.