क्अ इइइ,२९१।२-१७ रो व्,१२५।११-१२६।१३ आर्धधातुकग्रहणम् किमर्थम् । यथा वलादिग्रहणम् आर्धधातुकविशेषणम् विज्ञायेत । वलादेः आर्धधातुकस्य इति । अथ अक्रियमाणे आर्धधातुकग्रहणे कस्य वलादिग्रहणम् विशेषणम् स्यात् । अङ्गस्य इति वर्तते । अङ्गविशेषणम् । तत्र कः दोषः । अङ्गस्य वलादेः आदितः इट् प्रसज्येत आडाड्वत् । तत् यथा आडाटौ अङ्गस्य आदितः भवतः तद्वत् । क्रियमाणे अपि आर्धधातुकग्रहणे अनिष्टम् शक्यम् विज्ञातुम् । वलादेः आर्धधातुकस्य यत् अङ्गम् इति । अक्रियमाणे च इष्टम् । अङ्गस्य यः वलादिः इति । किम् च अङ्गस्य वलादिः । निमित्तम् । यस्मिन् अङ्गम् इति एतत् भवति । कस्मिन् च एतत् भवति । प्रत्यये । यावता क्रियमाणे च अनिष्टम् विज्ञायते अक्रियमाणे च इष्टम् तत्र अक्रियमाणे एव इष्टम् विज्ञास्यामः । इदम् तर्हि प्रयोजनम् । इह मा भूत् । आस्ते, शेते । एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् । रुदादिभ्यः सार्वधातुके इति एतन्नियमार्थम् भविष्यति । रुदादिभ्यः एव सार्वधातुकः इट् भवति न अन्येभ्यः इति । एवम् अपि वृक्षत्वम् , वृक्षता अत्र प्राप्नोति । एवम् तर्हि विहितविशेषणम् धातुग्रहणम् । धातोः यः विहितः । ननु धातोः एव अयम् विहितः । न च अयम् धातोः इति एवम् विहितः । क्व पुनः धातुग्रहणम् प्रकृतम् । ऋतः इत् धातोः इति । तत् वै षष्ठीनिर्दिष्टम् पञ्चमीनिर्दिष्टेन च इह विहितः शक्यते विशेषयितुम् । अथ इदानीम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च अपि विहितः शक्यते विशेषयितुम् शक्यम् आर्धधातुकग्रहणम् अकर्तुम् इति ।
KA III,291.2-17 Ro V,125.11-126.13 ārdhadhātukagrahaṇam kimartham . yathā valādigrahaṇam ārdhadhātukaviśeṣaṇam vijñāyeta . valādeḥ ārdhadhātukasya iti . atha akriyamāṇe ārdhadhātukagrahaṇe kasya valādigrahaṇam viśeṣaṇam syāt . aṅgasya iti vartate . aṅgaviśeṣaṇam . tatra kaḥ doṣaḥ . aṅgasya valādeḥ āditaḥ iṭ prasajyeta āḍāḍvat . tat yathā āḍāṭau aṅgasya āditaḥ bhavataḥ tadvat . kriyamāṇe api ārdhadhātukagrahaṇe aniṣṭam śakyam vijñātum . valādeḥ ārdhadhātukasya yat aṅgam iti . akriyamāṇe ca iṣṭam . aṅgasya yaḥ valādiḥ iti . kim ca aṅgasya valādiḥ . nimittam . yasmin aṅgam iti etat bhavati . kasmin ca etat bhavati . pratyaye . yāvatā kriyamāṇe ca aniṣṭam vijñāyate akriyamāṇe ca iṣṭam tatra akriyamāṇe eva iṣṭam vijñāsyāmaḥ . idam tarhi prayojanam . iha mā bhūt . āste, śete . etat api na asti prayojanam . rudādibhyaḥ sārvadhātuke iti etanniyamārtham bhaviṣyati . rudādibhyaḥ eva sārvadhātukaḥ iṭ bhavati na anyebhyaḥ iti . evam api vṛkṣatvam , vṛkṣatā atra prāpnoti . evam tarhi vihitaviśeṣaṇam dhātugrahaṇam . dhātoḥ yaḥ vihitaḥ . nanu dhātoḥ eva ayam vihitaḥ . na ca ayam dhātoḥ iti evam vihitaḥ . kva punaḥ dhātugrahaṇam prakṛtam . ṛtaḥ it dhātoḥ iti . tat vai ṣaṣṭhīnirdiṣṭam pañcamīnirdiṣṭena ca iha vihitaḥ śakyate viśeṣayitum . atha idānīm ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca api vihitaḥ śakyate viśeṣayitum śakyam ārdhadhātukagrahaṇam akartum iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.