क्अ इइइ,३२०।१८-३२१।१० रो व्,१९९।११-२०१।३ नगरग्रहणम् किमर्थम् न प्राचाम् ग्रामाणाम् इति एव सिद्धम् । न सिध्यति । अन्यः ग्रामः अन्यत् नगरम् । कथम् ज्ञायते । एवम् हि कः चित् कम् चित् पृच्छति । कुतः भवान् आगच्छति ग्रामात् । सः हि आह । न ग्रामात् नगरात् इति । ननु च भो यः एव ग्रामः तत् नगरम् । कथम् ज्ञायते । लोकतः । ये हि ग्रामे विधयः न इष्यन्ते साधीयः ते नगरे न क्रियन्ते । तत् यथा । अभक्ष्यः ग्राम्यकुक्कुटः अभक्ष्यः ग्राम्यशूकरः इति उक्ते सुतराम् नागरः अपि न भक्ष्यते । तथा ग्रामे न अध्येयम् इति साधीयः नगरे न अधीयते । तस्मात् यः एव ग्रामः तत् नगरम् । कथम् यत् उक्तम् एवम् हि कः चित् कम् चित् पृच्छति कुतः भवान् आगच्छति ग्रामात् सः आह न ग्रामात् नगरात् इति । संस्त्यायविशेषम् असौ आचष्टे । संस्त्यायविशेषाः हि एते ग्रामः घोषः नगरम् संवाहः इति । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् ग्रामग्रहणे नगरग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः अन्यत्र ग्रामग्रहणे नगरग्रहणम् न भवति इति । किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् । विशिष्टलिङ्गः नदीदेशः अग्रामाः इति अत्र नगरप्रतिषेधः चोदितः सः न वक्तव्यः भवति । यदि एतत् ज्ञाप्यते उदीच्यग्रामात् च बह्वचः अन्तोदात्तात् इति अत्र नगरग्रहणम् कर्तव्यम् । बाहीकग्रामेभ्यः च नगरग्रहणम् कर्तव्यम् । दिक्शब्दाः ग्रामजनपदाख्यानचानराटेषु नगरग्रहणम् कर्तव्यम् । इदम् चतुर्थम् ज्ञापकार्थम् । तत्र अतिनिर्बन्धः न लाभः । तस्मात् यस्मिन् एव ग्रामग्रहणे नगरग्रहणम् न इष्यते तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः ।
KA III,320.18-321.10 Ro V,199.11-201.3 nagaragrahaṇam kimartham na prācām grāmāṇām iti eva siddham . na sidhyati . anyaḥ grāmaḥ anyat nagaram . katham jñāyate . evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati . kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt . saḥ hi āha . na grāmāt nagarāt iti . nanu ca bho yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram . katham jñāyate . lokataḥ . ye hi grāme vidhayaḥ na iṣyante sādhīyaḥ te nagare na kriyante . tat yathā . abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ukte sutarām nāgaraḥ api na bhakṣyate . tathā grāme na adhyeyam iti sādhīyaḥ nagare na adhīyate . tasmāt yaḥ eva grāmaḥ tat nagaram . katham yat uktam evam hi kaḥ cit kam cit pṛcchati kutaḥ bhavān āgacchati grāmāt saḥ āha na grāmāt nagarāt iti . saṃstyāyaviśeṣam asau ācaṣṭe . saṃstyāyaviśeṣāḥ hi ete grāmaḥ ghoṣaḥ nagaram saṃvāhaḥ iti . evam tarhi siddhe sati yat grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ anyatra grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na bhavati iti . kim etasya jñāpane prayojanam . viśiṣṭaliṅgaḥ nadīdeśaḥ agrāmāḥ iti atra nagarapratiṣedhaḥ coditaḥ saḥ na vaktavyaḥ bhavati . yadi etat jñāpyate udīcyagrāmāt ca bahvacaḥ antodāttāt iti atra nagaragrahaṇam kartavyam . bāhīkagrāmebhyaḥ ca nagaragrahaṇam kartavyam . dikśabdāḥ grāmajanapadākhyānacānarāṭeṣu nagaragrahaṇam kartavyam . idam caturtham jñāpakārtham . tatra atinirbandhaḥ na lābhaḥ . tasmāt yasmin eva grāmagrahaṇe nagaragrahaṇam na iṣyate tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.