क्अ इइइ,३२८।२-३२९।५ रो व्,२१२।७-२१५।१ किम् इदम् ठादेशे वर्णग्रहणम् आहोस्वित् सङ्घातग्रहणम् । कः च अत्र विशेषः । ठादेशे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः । ठादेशे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । पठिता , पठितुम् । अस्तु तर्हि सङ्घातग्रहणम् । सङ्घातग्रहणम् चेत् अणादिमाथितिकादीनाम् प्रतिषेधः । सङ्घातग्रहणम् चेत् उणादिमाथितिकादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । उणादीनाम् तावत् । कण्ठः , वण्ठः , शण्ठः । इह च मथितम् पण्यम् अस्य माथितिकः इति अकारलोपे कृते तान्तात् इति कादेशः प्राप्नोति । वर्ङग्रहणे पुनः सति अल्विधिः अयम् भवति । तस्मात् विशिष्टग्रहणम् । तस्मात् विशिष्टस्य ठकारस्य ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । अस्तु तावत् वर्णग्रहणम् । ननु च उक्तम् ठादेशे वर्णग्रहणम् चेत् धात्वन्तस्य प्रतिषेधः इति । न एषः दोषः । अङ्गात् इति वर्तते । न वा अङ्गात् इति पञ्चमी अस्ति । एवम् तर्हि प्रत्ययस्थस्य इति वर्तते । क्व प्रकृतम् । प्रत्ययस्थात् कात् पूर्वस्य अतः इत् आपि असुपः इति । तत् वै पञ्चमीनिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः । अर्थात् विभक्तिविपरिणामः भविष्यति । तत् यथा । उच्चानि देवदत्तस्य गृहाणि । आमन्त्रयस्व एनम् । देवदत्तम् इति गम्यते । देवदत्तस्य गावः अश्वाः हिरण्यम् । आढ्यः वैधवेयः । देवदत्तः इति गम्यते । पुरस्तात् षष्ठीनिर्दिष्टम् सत् अर्थात् प्रथमानिर्दिष्टम् द्वितीयानिर्दिष्टम् च भवति । एवम् इह अपि पुरस्तात् पञ्चमीनिर्दिष्टम् सत् अर्थात् षष्ठीनिर्दिष्टम् भविष्यति । एवम् अपि उणादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः । न वक्तव्यः । उणादयः अव्युत्पन्नानि प्रातिपदिकानि । एवम् अपि कर्मठः इति अत्र प्राप्नोति । एवम् तर्हि अङ्गस्य इति सम्बन्धषष्ठी विज्ञास्यते । अङ्गस्य यः ठकारः । किम् च अङ्गस्य ठकारः । निमित्तम् । यस्मिन् अङ्गम् इति एतत् भवति । कस्मिन् च एतत् भवति । प्रत्यये । अथ वा पुनः अस्तु सङ्घातग्रहणम् । ननु च उक्तम् सङ्घातग्रहणम् चेत् उणादिमाथितिकादीनाम् प्रतिषेधः इति उणादीनाम् तावत् प्रतिषेधः न वक्तव्यः । परिहृतम् एतत् उणादयः अव्युत्पन्नानि प्रातिपदिकानि इति । यत् अपि उच्यते इह च मथितम् पण्यम् अस्य माथितिकः इति अकारलोपे कृते तान्तात् इति कादेशः प्राप्नोति इति । न एषः दोषः । अकारलोपस्य स्थानिवद्भावात् न भविष्यति । न सिध्यति । पूर्वविधौ स्थानिवद्भावः न च अयम् पूर्वविधिः । अयम् अपि पूर्वविधिः । पूर्वस्मात् अपि विधिः पूर्वविधिः इति । अथ अपि उणादयः व्युत्पाद्यन्ते एवम् अपि न दोषः । क्रियते न्यासे एव विशिष्टग्रहणम् ठस्य इति ।
KA III,328.2-329.5 Ro V,212.7-215.1 kim idam ṭhādeśe varṇagrahaṇam āhosvit saṅghātagrahaṇam . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . ṭhādeśe varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ . ṭhādeśe varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . paṭhitā , paṭhitum . astu tarhi saṅghātagrahaṇam . saṅghātagrahaṇam cet aṇādimāthitikādīnām pratiṣedhaḥ . saṅghātagrahaṇam cet uṇādimāthitikādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . uṇādīnām tāvat . kaṇṭhaḥ , vaṇṭhaḥ , śaṇṭhaḥ . iha ca mathitam paṇyam asya māthitikaḥ iti akāralope kṛte tāntāt iti kādeśaḥ prāpnoti . varṅagrahaṇe punaḥ sati alvidhiḥ ayam bhavati . tasmāt viśiṣṭagrahaṇam . tasmāt viśiṣṭasya ṭhakārasya grahaṇam kartavyam . na kartavyam . astu tāvat varṇagrahaṇam . nanu ca uktam ṭhādeśe varṇagrahaṇam cet dhātvantasya pratiṣedhaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . aṅgāt iti vartate . na vā aṅgāt iti pañcamī asti . evam tarhi pratyayasthasya iti vartate . kva prakṛtam . pratyayasthāt kāt pūrvasya ataḥ it āpi asupaḥ iti . tat vai pañcamīnirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ . arthāt vibhaktivipariṇāmaḥ bhaviṣyati . tat yathā . uccāni devadattasya gṛhāṇi . āmantrayasva enam . devadattam iti gamyate . devadattasya gāvaḥ aśvāḥ hiraṇyam . āḍhyaḥ vaidhaveyaḥ . devadattaḥ iti gamyate . purastāt ṣaṣṭhīnirdiṣṭam sat arthāt prathamānirdiṣṭam dvitīyānirdiṣṭam ca bhavati . evam iha api purastāt pañcamīnirdiṣṭam sat arthāt ṣaṣṭhīnirdiṣṭam bhaviṣyati . evam api uṇādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . na vaktavyaḥ . uṇādayaḥ avyutpannāni prātipadikāni . evam api karmaṭhaḥ iti atra prāpnoti . evam tarhi aṅgasya iti sambandhaṣaṣṭhī vijñāsyate . aṅgasya yaḥ ṭhakāraḥ . kim ca aṅgasya ṭhakāraḥ . nimittam . yasmin aṅgam iti etat bhavati . kasmin ca etat bhavati . pratyaye . atha vā punaḥ astu saṅghātagrahaṇam . nanu ca uktam saṅghātagrahaṇam cet uṇādimāthitikādīnām pratiṣedhaḥ iti uṇādīnām tāvat pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ . parihṛtam etat uṇādayaḥ avyutpannāni prātipadikāni iti . yat api ucyate iha ca mathitam paṇyam asya māthitikaḥ iti akāralope kṛte tāntāt iti kādeśaḥ prāpnoti iti . na eṣaḥ doṣaḥ . akāralopasya sthānivadbhāvāt na bhaviṣyati . na sidhyati . pūrvavidhau sthānivadbhāvaḥ na ca ayam pūrvavidhiḥ . ayam api pūrvavidhiḥ . pūrvasmāt api vidhiḥ pūrvavidhiḥ iti . atha api uṇādayaḥ vyutpādyante evam api na doṣaḥ . kriyate nyāse eva viśiṣṭagrahaṇam ṭhasya iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.