क्अ इइइ,३२९।११-३३०।१६ रो व्,२१५।७-२१७।१३ किम् इदम् ञ्णिन्नकारग्रहणम् हन्तिविशेषणम् : ञ्णिन्नकारपरस्य हन्तेः यः हकारः इति । आहोस्वित् हकारविशेषणम् : ञ्णिन्नकारपरस्य हकारस्य सः चेत् हन्तेः इति । कः च अत्र विशेषः । हन्तेः तत्परस्य इति चेत् नकारे अप्रसिद्धिः । हन्तेः तत्परस्य इति चेत् नकारे अप्रसिद्धिः । घ्नन्ति , घ्नन्तु , अघ्नन् । अस्तु तर्हि हकारविशेषणम् । हकारस्य इति चेत् ञ्णिति अप्राप्तिः । हकारस्य इति चेत् ञ्णिति अप्राप्तिः । घातयति घातकः । किम् कारणम् । नकारेण व्यवहितत्वात् न प्राप्नोति । वचनात् भविष्यति । इह अपि वचनात् प्राप्नोति । हननम् इच्छति हननीयते हननीयतेः ण्वुल् हननीयकः इति । स्थानिवद्भावात् च अचः नकारे अप्रसिद्धिः । स्थानिवद्भावात् च अचः नकारे अप्रसिद्धिः । घ्नन्ति , घ्नन्तु । वचनात् भविष्यति । वचनप्रामाण्यात् इति चेत् अलोपे प्रतिषेधः । वचनप्रामाण्यात् इति चेत् अलोपे प्रतिषेधः वक्तव्यः । हन्ता , हन्तुम् । नकारग्रहणसामर्थ्यात् अलोपे न भविष्यति । अस्ति अन्यत् नकारग्रहणस्य प्रयोजनम् । किम् । श्रूयमाणविशेषणम् । यत्र नकारः श्रूयते तत्र यथा स्यात् । इह मा भूत् । हतः हथः इति । सिद्धम् तु उपधालोपे इति वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । उपधालोपे च इति वक्तव्यम् । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् हन्तेः तत्परस्य इति चेत् नकारे अप्रसिद्धिः इति । वचनात् भविष्यति । अथ वा पुनः अस्तु हकारविशेषणम् । ननु च उक्तम् हकारस्य इति चेत् ञ्णिति अप्राप्तिः इति । वचनात् भविष्यति । ननु च उक्तम् इह अपि वचनात् प्राप्नोति हननीयकः इति । न एषः दोषः । येन न अव्यवधानम् तेन व्यवहिते अपि वचनप्रामाण्यात् । न च क्व चित् धात्ववयवेन अव्यवधानम् एतेन पुनः सङ्घातेन व्यवधानम् भवति न च भवति । यत् अपि उच्यते स्थानिवद्भावात् च अचः नकारे अप्रसिद्धिः इति वचनात् भविष्यति । ननु च उक्तम् वचनप्रामाण्यात् इति चेत् अलोपे प्रतिषेधः इति । न एषः दोषः । आनन्तर्यम् इह आश्रीयते हकारस्य नकारः इति । क्व चित् च सन्निपातकृतम् आनन्तर्यम् शास्त्रकृतम् अनानन्तर्यम् क्व चित् च न सन्निपातकृतम् न अपि शास्त्रकृतम् । लोपे सन्निपातकृतम् आनन्तर्यम् अलोपे न एव सन्निपातकृतम् न अपि शास्त्रकृतम् । यत्र कुतः चित् एव आनन्तर्यम् तत् आश्रयिष्यामः ।
KA III,329.11-330.16 Ro V,215.7-217.13 kim idam ñṇinnakāragrahaṇam hantiviśeṣaṇam : ñṇinnakāraparasya hanteḥ yaḥ hakāraḥ iti . āhosvit hakāraviśeṣaṇam : ñṇinnakāraparasya hakārasya saḥ cet hanteḥ iti . kaḥ ca atra viśeṣaḥ . hanteḥ tatparasya iti cet nakāre aprasiddhiḥ . hanteḥ tatparasya iti cet nakāre aprasiddhiḥ . ghnanti , ghnantu , aghnan . astu tarhi hakāraviśeṣaṇam . hakārasya iti cet ñṇiti aprāptiḥ . hakārasya iti cet ñṇiti aprāptiḥ . ghātayati ghātakaḥ . kim kāraṇam . nakāreṇa vyavahitatvāt na prāpnoti . vacanāt bhaviṣyati . iha api vacanāt prāpnoti . hananam icchati hananīyate hananīyateḥ ṇvul hananīyakaḥ iti . sthānivadbhāvāt ca acaḥ nakāre aprasiddhiḥ . sthānivadbhāvāt ca acaḥ nakāre aprasiddhiḥ . ghnanti , ghnantu . vacanāt bhaviṣyati . vacanaprāmāṇyāt iti cet alope pratiṣedhaḥ . vacanaprāmāṇyāt iti cet alope pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . hantā , hantum . nakāragrahaṇasāmarthyāt alope na bhaviṣyati . asti anyat nakāragrahaṇasya prayojanam . kim . śrūyamāṇaviśeṣaṇam . yatra nakāraḥ śrūyate tatra yathā syāt . iha mā bhūt . hataḥ hathaḥ iti . siddham tu upadhālope iti vacanāt . siddham etat . katham . upadhālope ca iti vaktavyam . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam hanteḥ tatparasya iti cet nakāre aprasiddhiḥ iti . vacanāt bhaviṣyati . atha vā punaḥ astu hakāraviśeṣaṇam . nanu ca uktam hakārasya iti cet ñṇiti aprāptiḥ iti . vacanāt bhaviṣyati . nanu ca uktam iha api vacanāt prāpnoti hananīyakaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . yena na avyavadhānam tena vyavahite api vacanaprāmāṇyāt . na ca kva cit dhātvavayavena avyavadhānam etena punaḥ saṅghātena vyavadhānam bhavati na ca bhavati . yat api ucyate sthānivadbhāvāt ca acaḥ nakāre aprasiddhiḥ iti vacanāt bhaviṣyati . nanu ca uktam vacanaprāmāṇyāt iti cet alope pratiṣedhaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . ānantaryam iha āśrīyate hakārasya nakāraḥ iti . kva cit ca sannipātakṛtam ānantaryam śāstrakṛtam anānantaryam kva cit ca na sannipātakṛtam na api śāstrakṛtam . lope sannipātakṛtam ānantaryam alope na eva sannipātakṛtam na api śāstrakṛtam . yatra kutaḥ cit eva ānantaryam tat āśrayiṣyāmaḥ .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.