क्अ इइइ,३४५।८-२२ रो व्,२४५-२४७ उपधाह्रस्वत्वे णेः णिचि उपसङ्ख्यानात् । उपधाह्रस्वत्वे णेः णिचि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : वादितवन्तम् प्रयोजितवान् अवीवदद्वीणाम् परिवादकेन । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । णिचा व्यवहितत्वात् । णिलोपे कृते न अस्ति व्यवधानम् । स्थानिवद्भावात् व्यवधानम् एव । प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः चङ्परनिर्ह्रासे न स्थानिवत् इति । एवम् अपि अग्लोपिनाम् न इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । वृद्धौ कृतायाम् लोपः तत् न अग्लोपै अङ्गम् भवति । इदम् इह सम्प्रधार्यम् । वृद्धिः क्रियताम् लोपः इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् वृद्धिः । नित्यः लोपः । कृतायाम् अपि वृद्धौ प्राप्नोति अकृतायाम् अपि । अनित्यः लोपः । अन्यस्य कृतायाम् वृद्धौ प्राप्नोति अन्यस्य अकृतायाम् शब्दान्तरस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । उभयोः अनित्ययोः परत्वात् वृद्धिः । वृद्धौ कृतायाम् लोपः तत् न अग्लोपि अङ्गम् भवति । एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति वृद्धेः लोपः बलीयान् इति यत् अयम् अग्लोपिनाम् न इति प्रतिषेधम् शास्ति । न एतत् अस्ति ज्ञापकम् । अस्ति अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् । किम् । यत्र वृद्धौ अपि कृतायाम् एव लुप्यते । अत्यरराजत् । यत् तर्हि प्रत्याहारग्रहणम् करोति । इतरथा हि अलोपिनाम् न इति ब्रूयात् । एवम् वा वृद्धेः लोपः बलीयान् इति । अथ वा आरभ्यते पूर्वविप्रतिषेधः ण्यल्लोपावियङ्यण्गुणवृद्धिदीर्घत्वेभ्यः पूर्वविप्रतिषिद्धम् इति । तस्मात् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् इति ।
KA III,345.8-22 Ro V,245-247 upadhāhrasvatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānāt . upadhāhrasvatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam kartavyam : vāditavantam prayojitavān avīvadadvīṇām parivādakena . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . ṇicā vyavahitatvāt . ṇilope kṛte na asti vyavadhānam . sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva . pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ caṅparanirhrāse na sthānivat iti . evam api aglopinām na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopai aṅgam bhavati . idam iha sampradhāryam . vṛddhiḥ kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam . paratvāt vṛddhiḥ . nityaḥ lopaḥ . kṛtāyām api vṛddhau prāpnoti akṛtāyām api . anityaḥ lopaḥ . anyasya kṛtāyām vṛddhau prāpnoti anyasya akṛtāyām śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt vṛddhiḥ . vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati . evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati vṛddheḥ lopaḥ balīyān iti yat ayam aglopinām na iti pratiṣedham śāsti . na etat asti jñāpakam . asti anyat etasya vacane prayojanam . kim . yatra vṛddhau api kṛtāyām eva lupyate . atyararājat . yat tarhi pratyāhāragrahaṇam karoti . itarathā hi alopinām na iti brūyāt . evam vā vṛddheḥ lopaḥ balīyān iti . atha vā ārabhyate pūrvavipratiṣedhaḥ ṇyallopāviyaṅyaṇguṇavṛddhidīrghatvebhyaḥ pūrvavipratiṣiddham iti . tasmāt upasaṅkhyānam kartavyam iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.