Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·7·7.4·7.4.67

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.4.67

P 7.4.67

क्अ इइइ,३५५।१८-३५६।५ रो व्,२६८।२-२६९।२ किमर्थम् स्वपेः अभ्यासस्य सम्प्रसारणम् उच्यते यदा सर्वेषु अभ्यासस्थानेषु स्वपेः सम्प्रसारणम् उक्तम् । स्वापिग्रहणम् व्यपेतार्थम् । स्वापिग्रहणम् क्रियते व्यपेतार्थम् । व्यपेतार्थः अयम् आरम्भः । सुष्वापयिषति इति । अस्ति प्रयोजनम् एतत् । किम् तर्हि इति । तत्र क्यजन्ते अतिप्रसङ्गः । तत्र क्यजन्ते अतिप्रसङ्गः भवति । इह अपि प्राप्नोति । स्वापकम् इच्छति स्वापकीयति स्वापकीयतेः सन् सिस्वापकीयिषति इति । सिद्धम् तु णिग्रहणात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । णिग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । निर्देशात् एव हि व्यक्तम् ण्यन्तस्य ग्रहणम् इति । न अत्र निर्देशः प्रमाणम् शक्यम् कर्तुम् । यथा हि निर्देशः तथा इह अपि प्रसज्येत । स्वापम् करोति स्वापयति स्वापयतेः सन् सिस्वापयिषति इति । तस्मात् णिग्रहणम् कर्तव्यम् ।

KA III,355.18-356.5 Ro V,268.2-269.2 kimartham svapeḥ abhyāsasya samprasāraṇam ucyate yadā sarveṣu abhyāsasthāneṣu svapeḥ samprasāraṇam uktam . svāpigrahaṇam vyapetārtham . svāpigrahaṇam kriyate vyapetārtham . vyapetārthaḥ ayam ārambhaḥ . suṣvāpayiṣati iti . asti prayojanam etat . kim tarhi iti . tatra kyajante atiprasaṅgaḥ . tatra kyajante atiprasaṅgaḥ bhavati . iha api prāpnoti . svāpakam icchati svāpakīyati svāpakīyateḥ san sisvāpakīyiṣati iti . siddham tu ṇigrahaṇāt . siddham etat . katham . ṇigrahaṇam kartavyam . na kartavyam . nirdeśāt eva hi vyaktam ṇyantasya grahaṇam iti . na atra nirdeśaḥ pramāṇam śakyam kartum . yathā hi nirdeśaḥ tathā iha api prasajyeta . svāpam karoti svāpayati svāpayateḥ san sisvāpayiṣati iti . tasmāt ṇigrahaṇam kartavyam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/7.4.67

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 7.4.67, in HREEM (hreem.cc/library/P/7.4.67), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text