क्अ इइइ,३५९।१९-३६०।२४ रो व्,२७६।१-२७८।३ इह कस्मात् न भवति । अजजागरत् । लघुनि चङ्परे इति उच्यते व्यवहितम् च अत्र लघु चङ्परम् । इह अपि तर्हि न प्राप्नोति । अचीकरत् , अजीहरत् । वचनात् भविष्यति । इह अपि वचनात् प्राप्नोति । अजजागरत् । येन न अव्यवधानम् तेन व्यवहिते अपि वचनप्रामाण्यात् । केन च न अव्यवधानम् । वर्णेन । एतेन पुनः सङ्घातेन व्यवधानम् भवति न भवति च । एवम् अपि अचिक्षणत् अत्र न प्राप्नोति । एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एवञ्जातीयकानाम् इत्त्वम् इति यत् अयम् अत्स्मृदॄत्वरप्रथम्रदस्तॄस्पशाम् इति इत्त्वबाधनार्थम् अत्त्वम् शास्ति । सन्वद्भावदीर्घत्वे णेः णिचि उपसङ्ख्यानम् । सन्वद्भावदीर्घत्वे णेः णिचि उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : वादितवन्तम् प्रयोजितवान् , अवीवदत् वीणाम् परिवादकेन । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । णिचा व्यवहितत्वात् । लोपे कृते न अस्ति व्यवधानम् । स्थानिवद्भावात् व्यवधानम् एव । प्रतिषिध्यते अत्र स्थानिवद्भावः दीर्घविधिम् प्रति न स्थानिवत् इति । एवम् अपि अनग्लोपः इति प्रतिषेधम् प्राप्नोति । वृद्धौ कृतायाम् लोपः तत् न अग्लोपि अङ्गम् भवति । एवम् तर्हि इदम् इह सम्प्रधार्यम् । वृद्धिः क्रियताम् लोपः इति किम् अत्र कर्तव्यम् । परत्वात् वृद्धिः । नित्यः लोपः । कृतायाम् अपि वृद्धौ प्राप्नोति अकृतायाम् अपि । लोपः अपि अनित्यः । अन्यस्य कृतायाम् वृद्धौ प्राप्नोति अकृतायाम् अन्यस्य शब्दान्तस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति । उभयोः अनित्ययोः परत्वात् वृद्धिः । वृद्धौ कृतायाम् लोपः तत् न अग्लोपि अङ्गम् भवति । मीमादीनाम् तु लोपप्रसङ्गः । मीमादीनाम् तु लोपः प्राप्नोति । अमीमपत् । सिद्धम् तु रूपातिदेशात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । रूपातिदेशः अयम् । सनि यादृशम् अभ्यासरूपम् तत् सन्वद्भावेन अतिदिश्यते न च मीमादीनाम् सनि अभ्यासरूपम् अस्ति । अङ्गान्यत्वात् वा सिद्धम् । अथ वा ण्यन्तम् एतत् अङ्गम् अन्यत् । लोपे कृते न अङ्गान्यत्वम् । स्थानिवद्भावात् अङ्गम् अन्यत् । कथम् अजिज्ञपत् । अत्र सनि अपि ण्यन्तस्य एव उपादानम् आप्ज्ञप्यृधाम् ईत् इति । अत्र अङ्गान्यत्वाभावात् अभ्यासलोपः स्यात् । तस्मात् पूर्वः एव परिहारः सिद्धम् तु रूपातिदेशात् इति ।
KA III,359.19-360.24 Ro V,276.1-278.3 iha kasmāt na bhavati . ajajāgarat . laghuni caṅpare iti ucyate vyavahitam ca atra laghu caṅparam . iha api tarhi na prāpnoti . acīkarat , ajīharat . vacanāt bhaviṣyati . iha api vacanāt prāpnoti . ajajāgarat . yena na avyavadhānam tena vyavahite api vacanaprāmāṇyāt . kena ca na avyavadhānam . varṇena . etena punaḥ saṅghātena vyavadhānam bhavati na bhavati ca . evam api acikṣaṇat atra na prāpnoti . evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati evañjātīyakānām ittvam iti yat ayam atsmṛdṝtvaraprathamradastṝspaśām iti ittvabādhanārtham attvam śāsti . sanvadbhāvadīrghatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam . sanvadbhāvadīrghatve ṇeḥ ṇici upasaṅkhyānam kartavyam : vāditavantam prayojitavān , avīvadat vīṇām parivādakena . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . ṇicā vyavahitatvāt . lope kṛte na asti vyavadhānam . sthānivadbhāvāt vyavadhānam eva . pratiṣidhyate atra sthānivadbhāvaḥ dīrghavidhim prati na sthānivat iti . evam api anaglopaḥ iti pratiṣedham prāpnoti . vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati . evam tarhi idam iha sampradhāryam . vṛddhiḥ kriyatām lopaḥ iti kim atra kartavyam . paratvāt vṛddhiḥ . nityaḥ lopaḥ . kṛtāyām api vṛddhau prāpnoti akṛtāyām api . lopaḥ api anityaḥ . anyasya kṛtāyām vṛddhau prāpnoti akṛtāyām anyasya śabdāntasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . ubhayoḥ anityayoḥ paratvāt vṛddhiḥ . vṛddhau kṛtāyām lopaḥ tat na aglopi aṅgam bhavati . mīmādīnām tu lopaprasaṅgaḥ . mīmādīnām tu lopaḥ prāpnoti . amīmapat . siddham tu rūpātideśāt . siddham etat . katham . rūpātideśaḥ ayam . sani yādṛśam abhyāsarūpam tat sanvadbhāvena atidiśyate na ca mīmādīnām sani abhyāsarūpam asti . aṅgānyatvāt vā siddham . atha vā ṇyantam etat aṅgam anyat . lope kṛte na aṅgānyatvam . sthānivadbhāvāt aṅgam anyat . katham ajijñapat . atra sani api ṇyantasya eva upādānam āpjñapyṛdhām īt iti . atra aṅgānyatvābhāvāt abhyāsalopaḥ syāt . tasmāt pūrvaḥ eva parihāraḥ siddham tu rūpātideśāt iti .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.