Library·Patanjali: Vyakaranamahabhasya·8·8.1·8.1.51

Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.51

P 8.1.51

क्अ इइइ,३७७।१-१७ रो व्,३३२-३३३ लृटः प्रकृतिभावे कर्तुः अन्यत्वे उपसङ्ख्यानम् कारकान्यत्वात् । लृटः प्रकृतिभावे कर्तुः यत् कारकम् अन्यत् तस्य अन्यत्वे उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् । आगच्छ देवदत्त ग्रामम् ओदनम् भोक्ष्यसे । किम् पुनः कारणम् न सिध्यति । कारकान्यत्वात् । न चेत् कारकम् सर्वान्यत् इति उच्यते सर्वान्यत् च अत्र कारकम् । किम् पुनः कारणम् सर्वान्यत्प्रतिषेधेन आश्रीयते न पुनः असर्वान्यद्विधानेन आश्रीयेत । कर्ता च अत्र असर्वान्यः ततः कर्तृसामान्यात् सिद्धम् । कर्तृसामान्यात् सिद्धम् इति चेत् तद्भेदे अन्यसामान्ये प्रकृतिभावप्रसङ्गः । कर्तृसामान्यात् सिद्धम् इति चेत् तद्भेदे कर्तृभेदे अन्यस्मिन् कारकसामान्ये प्रकृतिभावः प्राप्नोति । आहर देवदत्त शालीन् यज्ञदत्त एनान् भोक्ष्यते । एवम् तर्हि व्यक्तम् एव पठितव्यम् न चेत् कर्ता सर्वान्यः इति । न चेत् कर्ता सर्वान्यः इति चेत् अन्याभिधाने प्रतिषेधम् एके । न चेत् कर्ता सर्वान्यः इति चेत् अन्याभिधाने प्रतिषेधम् एके इच्छन्ति । उह्यन्ताम् देवदत्तेन शालयः यज्ञदत्तेन भोक्ष्यन्ते इति प्राप्नोति भोक्ष्यन्ते इति च इष्यते । सिद्धम् तु तिङोः एकद्रव्याभिधानात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । तिङोः एकद्रव्याभिधानात् । यत्र तिङ्भ्याम् एकम् द्रव्यम् अभिधीयते तत्र इति वक्तव्यम् ।

KA III,377.1-17 Ro V,332-333 lṛṭaḥ prakṛtibhāve kartuḥ anyatve upasaṅkhyānam kārakānyatvāt . lṛṭaḥ prakṛtibhāve kartuḥ yat kārakam anyat tasya anyatve upasaṅkhyānam kartavyam . āgaccha devadatta grāmam odanam bhokṣyase . kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . kārakānyatvāt . na cet kārakam sarvānyat iti ucyate sarvānyat ca atra kārakam . kim punaḥ kāraṇam sarvānyatpratiṣedhena āśrīyate na punaḥ asarvānyadvidhānena āśrīyeta . kartā ca atra asarvānyaḥ tataḥ kartṛsāmānyāt siddham . kartṛsāmānyāt siddham iti cet tadbhede anyasāmānye prakṛtibhāvaprasaṅgaḥ . kartṛsāmānyāt siddham iti cet tadbhede kartṛbhede anyasmin kārakasāmānye prakṛtibhāvaḥ prāpnoti . āhara devadatta śālīn yajñadatta enān bhokṣyate . evam tarhi vyaktam eva paṭhitavyam na cet kartā sarvānyaḥ iti . na cet kartā sarvānyaḥ iti cet anyābhidhāne pratiṣedham eke . na cet kartā sarvānyaḥ iti cet anyābhidhāne pratiṣedham eke icchanti . uhyantām devadattena śālayaḥ yajñadattena bhokṣyante iti prāpnoti bhokṣyante iti ca iṣyate . siddham tu tiṅoḥ ekadravyābhidhānāt . siddham etat . katham . tiṅoḥ ekadravyābhidhānāt . yatra tiṅbhyām ekam dravyam abhidhīyate tatra iti vaktavyam .

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/P/8.1.51

Cite as: Patanjali: Vyakaranamahabhasya 8.1.51, in HREEM (hreem.cc/library/P/8.1.51), after GRETIL, Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/1_gram/pmbhasuu.htm — Patanjali: Vyakaranamahabhasya (Mahabhasya) Based on the edition by Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). With additional references of the edition Gurukuljhajjar, Rohatak (Rohtak) : Hariyana sahitya samsthan, 1961-196

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text