क्अ इइइ,३९७।३-३९८।१० रो व्,३८०-३८२ यदि पुनः अयम् नुट् पूर्वान्तः क्रियेत । अनः नुकि विनामरुविधिप्रतिषेधः । अनः नुकि सति विनामः विधेयः । अक्षण्वान् । पदान्तस्य न इति प्रतिषेधः प्राप्नोति । रुः च प्रतिषेध्यः । सुपथिन्तरः । नश्छव्यप्रशान् इति रुः प्राप्नोति । अस्तु तर्हि परादिः । परादौ वत्वप्रतिषेधः अवग्रहः च । यदि परादिः वत्वस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः । अक्षण्वान् । मादुपधायाश्चमतोर्वोऽयवादिभ्यः इति वत्वम् प्राप्नोति । अवग्रहः च अनिष्टे देशे प्राप्नोति । अक्षण्वान् । अस्तु तर्हि पूर्वान्तः । ननु च उक्तम् अनः नुकि विनामरुविधिप्रतिषेधः इति । भत्वात् सिद्धम् । भसञ्ज्ञा वक्तव्या । यदि तर्हि भसञ्ज्ञा अल्लोपोऽनः इति अल्लोपः प्राप्नोति । अनः तु प्रकृतिभावे मतुब्ग्रहणम् छन्दसि । अनः तु प्रकृतिभावे मतुब्ग्रहणम् छन्दसि वक्तव्यम् । इह तर्हि सुपथिन्तरः नान्तस्य टिः तद्धिते लुप्यते इति लोपः प्राप्नोति । घग्रहणम् च । घग्रहणम् च कर्तव्यम् । तत् तर्हि इदम् बहु वक्तव्यम् । नुक् वक्तव्यः । भसञ्ज्ञा च वक्तव्या । अनः तु प्रकृतिभावे मतुब्ग्रहणम् छन्दसि वक्तव्यम् । घग्रहणम् च कर्तव्यम् इति । न कर्तव्यम् । यत् तावत् उच्यते नुक् वक्तव्यः इति नुकः एषः परिहारः भत्वात् सिद्धम् इति । भसञ्ज्ञा वक्तव्या इति क्रियते न्यासे एव अयस्मयादीनि छन्दसि इति । यत् अपि उच्यते अनः तु प्रकृतिभावे मतुब्ग्रहणम् छन्दसि घग्रहणम् च कर्तव्यम् इति न कर्तव्यम् । उभयसञ्ज्ञानि अपि हि छन्दांसि दृश्यन्ते । तत् यथा । सः सुष्टुभा स ऋक्वता गणेन । पदत्वात् कुत्वम् भत्वात् जश्त्वम् न भवति । एवम् इह अपि पदत्वात् अल्लोपटिलोपौ न भत्वात् विनामरुविधिप्रतिषेधौ भविष्यतः । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् परादौ वत्वप्रतिषेधः अवग्रहः च इति । यत् तावत् उच्यते वत्वप्रतिषेधः इति निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति एवम् न भविष्यति । यः तर्हि निर्दिश्यते तस्य न प्राप्नोति । किम् कारणम् । नुटा व्यवहितत्वात् । असिद्धः नुट् तस्य असिद्धत्वात् भविष्यति । अवग्रहे अपि न लक्षणेन पदकाराः अनुवर्त्याः पदकारैः नाम लक्षणम् अनुवर्त्यम् । यथालक्षणम् पदम् कर्तव्यम् ।
KA III,397.3-398.10 Ro V,380-382 yadi punaḥ ayam nuṭ pūrvāntaḥ kriyeta . anaḥ nuki vināmaruvidhipratiṣedhaḥ . anaḥ nuki sati vināmaḥ vidheyaḥ . akṣaṇvān . padāntasya na iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . ruḥ ca pratiṣedhyaḥ . supathintaraḥ . naśchavyapraśān iti ruḥ prāpnoti . astu tarhi parādiḥ . parādau vatvapratiṣedhaḥ avagrahaḥ ca . yadi parādiḥ vatvasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . akṣaṇvān . mādupadhāyāścamatorvo'yavādibhyaḥ iti vatvam prāpnoti . avagrahaḥ ca aniṣṭe deśe prāpnoti . akṣaṇvān . astu tarhi pūrvāntaḥ . nanu ca uktam anaḥ nuki vināmaruvidhipratiṣedhaḥ iti . bhatvāt siddham . bhasañjñā vaktavyā . yadi tarhi bhasañjñā allopo'naḥ iti allopaḥ prāpnoti . anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi . anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi vaktavyam . iha tarhi supathintaraḥ nāntasya ṭiḥ taddhite lupyate iti lopaḥ prāpnoti . ghagrahaṇam ca . ghagrahaṇam ca kartavyam . tat tarhi idam bahu vaktavyam . nuk vaktavyaḥ . bhasañjñā ca vaktavyā . anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi vaktavyam . ghagrahaṇam ca kartavyam iti . na kartavyam . yat tāvat ucyate nuk vaktavyaḥ iti nukaḥ eṣaḥ parihāraḥ bhatvāt siddham iti . bhasañjñā vaktavyā iti kriyate nyāse eva ayasmayādīni chandasi iti . yat api ucyate anaḥ tu prakṛtibhāve matubgrahaṇam chandasi ghagrahaṇam ca kartavyam iti na kartavyam . ubhayasañjñāni api hi chandāṃsi dṛśyante . tat yathā . saḥ suṣṭubhā sa ṛkvatā gaṇena . padatvāt kutvam bhatvāt jaśtvam na bhavati . evam iha api padatvāt allopaṭilopau na bhatvāt vināmaruvidhipratiṣedhau bhaviṣyataḥ . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam parādau vatvapratiṣedhaḥ avagrahaḥ ca iti . yat tāvat ucyate vatvapratiṣedhaḥ iti nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti evam na bhaviṣyati . yaḥ tarhi nirdiśyate tasya na prāpnoti . kim kāraṇam . nuṭā vyavahitatvāt . asiddhaḥ nuṭ tasya asiddhatvāt bhaviṣyati . avagrahe api na lakṣaṇena padakārāḥ anuvartyāḥ padakāraiḥ nāma lakṣaṇam anuvartyam . yathālakṣaṇam padam kartavyam .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.