क्अ इइइ,४०२।३-४०३।२४ रो व्,३८९-३९१ धि सकारे सिचः लोपः । धि सकारे सिचः लोपः वक्तव्यः । किम् प्रयोजनम् । चकाद्धि इति प्रयोजनम् । इह मा भूत् । चकाद्धि पलितम् शिरः । यदि तर्हि सिचः लोपः इति उच्यते । आशाध्वम् तु कथम् ते स्यात् । आशाध्वम् इति अत्र न प्राप्नोति । जश्त्वम् सस्य भविष्यति । जश्त्वम् अत्र सकारस्य भविष्यति । सर्वत्र एवम् प्रसिद्धम् स्यात् । सर्वत्र एवम् जश्त्वेन सिद्धम् स्यात् । इह अपि आयन्ध्वम् अरन्ध्वम् इति जश्त्वेन एव सिद्धम् । श्रुतिः च अपि न भिद्यते । श्रुतिकृतः च अपि न कः चित् भेदः भवति । लुङः च अपि न मूर्धन्ये ग्रहणम् । तत्र अयम् अपि अर्थः इणःषीध्वंलुङ्लिटान्धोऽङ्गात् इति अत्र लुङ्ग्रहणम् न कर्तव्यम् । इह अपि अच्योड्ढ्वम् अप्लोड्ढ्वम् इति षत्वे सिचः धस्य ष्टुत्वे च कृते जश्त्वेन सिद्धम् । सेटि दुष्यति । सेटि दोषः भवति । इदम् एव रूपम् स्यात् अलविड्ढ्वम् इदम् न स्यात् अलविध्वम् इति । तस्मात् सिचः ग्रहणम् कर्तव्यम् । यदि तर्हि सिचः ग्रहणम् क्रियते । घसिभस्योः न सिध्येत् तु । घसिभस्योः न सिध्यति । सग्धिः च मे सपीतिः च मे, बब्धाम् ते हरी धानाः इति अत्र न प्राप्नोति । तस्मात् सिज्ग्रहणम् न तत् । तस्मात् धिच इति अत्र सिचः ग्रहणम् न कर्तव्यम् । कथम् चकाद्धि पलितम् शिरः इति । एवम् तर्हि सिज्ग्रहणम् कर्तव्यम् । कथम् सग्धिः च मे सपीतिः च मे , बब्धम् ते हरी धानाः इति । इह तावत् सग्धिः इति न एतत् घसेः रूपम् । किम् तर्हि सघेः एतत् रूपम् । बब्धाम् ते हरी धानाः इति न एतत् भसेः रूपम् । किम् तर्हि बन्धेः एतत् रूपम् । छान्दसः वर्णलोपः वा यथा इष्कर्तारमध्वरे । अथ वा छान्दसः वर्णलोपः भविष्यति यथा इष्कर्तारमध्वरे । तत् यथा । तुभ्येदम् अग्ने । तुभ्यम् इदम् अग्ने इति प्राप्ते । आम्बानाम् चरुः । नाम्बानाम् चरुः इति प्राप्ते । आव्याधिनीः उगणाः । आव्याधिनीः सुगणाः इति प्राप्ते । इष्कर्तारम् अध्वरस्य । निष्कर्तारम् इति प्राप्ते । शिवा उद्रस्य भेषजी । शिवा रुद्रस्य भेषजीति प्राप्ते । तस्मात् सिज्ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । यत् एतत् रात्सस्य इति सकारग्रहणम् तत् सिचः ग्रहणम् विज्ञास्यते । कथम् । रात्सस्य इति उच्यते न च अन्यः रेफात् परः सकारः अस्ति अन्यत् अतः सिचः । ननु च अयम् अस्ति मातुः पितुः इति । तस्मात् सिचः ग्रहणम् कर्तव्यम् । न कर्तव्यम् । कस्मात् न भवति चकाद्धि पलितम् शिरः इति । इष्टम् एव एतत् सङ्गृहीतम् । चकाधि इति एव भवितव्यम् । धि सकारे सिचः लोपः । चकाद्धि इति प्रयोजनम् । आशाध्वम् तु कथम् ते स्यात् । जश्त्वम् सस्य भविष्यति । सर्वत्र एवम् प्रसिद्धम् स्यात् । श्रुतिः च अपि न भिद्यते । लुङः च अपि न मूर्धन्ये ग्रहणम् । सेटि दुष्यति । घसिभस्योः न सिध्येत् तु । तस्मात् सिज्ग्रहणम् न तत् । छान्दसः वर्णलोपः वा यथा इष्कर्तारमध्वरे । दादेर् धातोर् घः
KA III,402.3-403.24 Ro V,389-391 dhi sakāre sicaḥ lopaḥ . dhi sakāre sicaḥ lopaḥ vaktavyaḥ . kim prayojanam . cakāddhi iti prayojanam . iha mā bhūt . cakāddhi palitam śiraḥ . yadi tarhi sicaḥ lopaḥ iti ucyate . āśādhvam tu katham te syāt . āśādhvam iti atra na prāpnoti . jaśtvam sasya bhaviṣyati . jaśtvam atra sakārasya bhaviṣyati . sarvatra evam prasiddham syāt . sarvatra evam jaśtvena siddham syāt . iha api āyandhvam arandhvam iti jaśtvena eva siddham . śrutiḥ ca api na bhidyate . śrutikṛtaḥ ca api na kaḥ cit bhedaḥ bhavati . luṅaḥ ca api na mūrdhanye grahaṇam . tatra ayam api arthaḥ iṇaḥṣīdhvaṃluṅliṭāndho'ṅgāt iti atra luṅgrahaṇam na kartavyam . iha api acyoḍḍhvam aploḍḍhvam iti ṣatve sicaḥ dhasya ṣṭutve ca kṛte jaśtvena siddham . seṭi duṣyati . seṭi doṣaḥ bhavati . idam eva rūpam syāt alaviḍḍhvam idam na syāt alavidhvam iti . tasmāt sicaḥ grahaṇam kartavyam . yadi tarhi sicaḥ grahaṇam kriyate . ghasibhasyoḥ na sidhyet tu . ghasibhasyoḥ na sidhyati . sagdhiḥ ca me sapītiḥ ca me, babdhām te harī dhānāḥ iti atra na prāpnoti . tasmāt sijgrahaṇam na tat . tasmāt dhica iti atra sicaḥ grahaṇam na kartavyam . katham cakāddhi palitam śiraḥ iti . evam tarhi sijgrahaṇam kartavyam . katham sagdhiḥ ca me sapītiḥ ca me , babdham te harī dhānāḥ iti . iha tāvat sagdhiḥ iti na etat ghaseḥ rūpam . kim tarhi sagheḥ etat rūpam . babdhām te harī dhānāḥ iti na etat bhaseḥ rūpam . kim tarhi bandheḥ etat rūpam . chāndasaḥ varṇalopaḥ vā yathā iṣkartāramadhvare . atha vā chāndasaḥ varṇalopaḥ bhaviṣyati yathā iṣkartāramadhvare . tat yathā . tubhyedam agne . tubhyam idam agne iti prāpte . āmbānām caruḥ . nāmbānām caruḥ iti prāpte . āvyādhinīḥ ugaṇāḥ . āvyādhinīḥ sugaṇāḥ iti prāpte . iṣkartāram adhvarasya . niṣkartāram iti prāpte . śivā udrasya bheṣajī . śivā rudrasya bheṣajīti prāpte . tasmāt sijgrahaṇam kartavyam . na kartavyam . yat etat rātsasya iti sakāragrahaṇam tat sicaḥ grahaṇam vijñāsyate . katham . rātsasya iti ucyate na ca anyaḥ rephāt paraḥ sakāraḥ asti anyat ataḥ sicaḥ . nanu ca ayam asti mātuḥ pituḥ iti . tasmāt sicaḥ grahaṇam kartavyam . na kartavyam . kasmāt na bhavati cakāddhi palitam śiraḥ iti . iṣṭam eva etat saṅgṛhītam . cakādhi iti eva bhavitavyam . dhi sakāre sicaḥ lopaḥ . cakāddhi iti prayojanam . āśādhvam tu katham te syāt . jaśtvam sasya bhaviṣyati . sarvatra evam prasiddham syāt . śrutiḥ ca api na bhidyate . luṅaḥ ca api na mūrdhanye grahaṇam . seṭi duṣyati . ghasibhasyoḥ na sidhyet tu . tasmāt sijgrahaṇam na tat . chāndasaḥ varṇalopaḥ vā yathā iṣkartāramadhvare . dāder dhātor ghaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.