क्अ इइइ,४३०।७-४३१।६ रो व्,४४७-४५० इह कस्मात् न भवति : वृक्षः , प्लक्षः इति । संहितायाम् इति वर्तते । एवम् अपि अत्र प्राप्नोति । किम् कारणम् । परः सन्निकर्षः संहिता इति उच्यते । सः यथा एव परेण परः सन्निकर्षः एवम् पूर्वेण अपि । एवम् तर्हि अनवकाशा अवसानसञ्ज्ञा संहितासञ्ज्ञाम् बाधिष्यते । अथ वा संहितासञ्ज्ञायाम् प्रकर्षगतिः विज्ञास्यते : साधीयः यः परः सन्निकर्षः इति । कः च साधीयः । यः पूर्वपरयोः । यदि एव अनवकाशा अवसानसञ्ज्ञा संहितासञ्ज्ञाम् बाधते अथ अपि संहितासञ्ज्ञायाम् प्रकर्षगतिः विज्ञायते उभयथा दोषः भवति । इष्यन्ते इतः उत्तरम् अवसाने संहिताकार्याणि तानि न सिध्यन्ति । अणः अप्रगृह्यस्य अनुनासिकः इति । एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न सर्वस्य विसर्जनीयस्य सत्वम् भवति इति यत् अयम् खरवसानयोर्विस्जनीयः इति आह । इतरथा खरवसानयोः सः भवति इति एव ब्रूयात् । तत् च लघु भवति विसर्जनीयस्य सः इति एतत् च न वक्तव्यं भवति । अवश्यम् शर्परेविसर्जनीयः इति अत्र प्रकृतिनिर्देशार्थम् विसर्जनीयग्रहणम् कर्तव्यम् । अथ इदानीम् एतत् अपि रसान्निध्यार्थम् पुरस्तात् अपक्रक्ष्यते खरवसानयोः सः इति अत्र एव एवम् अपि कुप्वोः Xक्कXप्पौ च इति एवमादिना अनुक्रमणेन व्यवच्छिन्नम् भोभगोअघोअपूर्वस्ययोऽशि इति अत्र रुग्रहणम् कर्तव्यम् स्यात् । एवम् अपि एकम् विसर्जनीयग्रहणम् व्याजः भवति । सः अयम् एवम् लघीयसा न्यासेन सिद्धे सति यत् गरीयांसम् यत्नम् आरभते तत् ज्ञापयति आचार्यः न सर्वस्य विसर्जनीयस्य सत्वम् भवति इति । एवम् अपि अनैकान्तिकम् ज्ञापकम् । एतावत् ज्ञाप्यते न सर्वस्य विजनीयस्य सत्वम् भवति इति तत्र कुतः एतत् इह भविष्यति वृक्षः तत्र प्लक्षः तत्र इति इह न भविष्यति वृक्षः प्लक्षः इति । एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अस्य विसर्जनीयस्य सत्वम् भवति इति यत् अयम् शर्परे विसर्जनीयः इति आह । अथ वा हलि इति वर्तते । क्व प्रकृतम् । हलि सर्वेषाम् इति । यदि तत् अनुवर्तते मयः उञः वः वा हलि च इति हलि अपि वत्वम् प्राप्नोति । शमु नः । शमु योः अस्तु । एवम् तर्हि विसर्जनीयस्यसः इति अत्र खरि इति अनुवर्तिष्यते । अथ वा सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते ।
KA III,430.7-431.6 Ro V,447-450 iha kasmāt na bhavati : vṛkṣaḥ , plakṣaḥ iti . saṃhitāyām iti vartate . evam api atra prāpnoti . kim kāraṇam . paraḥ sannikarṣaḥ saṃhitā iti ucyate . saḥ yathā eva pareṇa paraḥ sannikarṣaḥ evam pūrveṇa api . evam tarhi anavakāśā avasānasañjñā saṃhitāsañjñām bādhiṣyate . atha vā saṃhitāsañjñāyām prakarṣagatiḥ vijñāsyate : sādhīyaḥ yaḥ paraḥ sannikarṣaḥ iti . kaḥ ca sādhīyaḥ . yaḥ pūrvaparayoḥ . yadi eva anavakāśā avasānasañjñā saṃhitāsañjñām bādhate atha api saṃhitāsañjñāyām prakarṣagatiḥ vijñāyate ubhayathā doṣaḥ bhavati . iṣyante itaḥ uttaram avasāne saṃhitākāryāṇi tāni na sidhyanti . aṇaḥ apragṛhyasya anunāsikaḥ iti . evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na sarvasya visarjanīyasya satvam bhavati iti yat ayam kharavasānayorvisjanīyaḥ iti āha . itarathā kharavasānayoḥ saḥ bhavati iti eva brūyāt . tat ca laghu bhavati visarjanīyasya saḥ iti etat ca na vaktavyaṃ bhavati . avaśyam śarparevisarjanīyaḥ iti atra prakṛtinirdeśārtham visarjanīyagrahaṇam kartavyam . atha idānīm etat api rasānnidhyārtham purastāt apakrakṣyate kharavasānayoḥ saḥ iti atra eva evam api kupvoḥ XkkaXppau ca iti evamādinā anukramaṇena vyavacchinnam bhobhagoaghoapūrvasyayo'śi iti atra rugrahaṇam kartavyam syāt . evam api ekam visarjanīyagrahaṇam vyājaḥ bhavati . saḥ ayam evam laghīyasā nyāsena siddhe sati yat garīyāṃsam yatnam ārabhate tat jñāpayati ācāryaḥ na sarvasya visarjanīyasya satvam bhavati iti . evam api anaikāntikam jñāpakam . etāvat jñāpyate na sarvasya vijanīyasya satvam bhavati iti tatra kutaḥ etat iha bhaviṣyati vṛkṣaḥ tatra plakṣaḥ tatra iti iha na bhaviṣyati vṛkṣaḥ plakṣaḥ iti . evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na asya visarjanīyasya satvam bhavati iti yat ayam śarpare visarjanīyaḥ iti āha . atha vā hali iti vartate . kva prakṛtam . hali sarveṣām iti . yadi tat anuvartate mayaḥ uñaḥ vaḥ vā hali ca iti hali api vatvam prāpnoti . śamu naḥ . śamu yoḥ astu . evam tarhi visarjanīyasyasaḥ iti atra khari iti anuvartiṣyate . atha vā sambandham anuvartiṣyate .
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.