क्अ इइइ,४५७।३-१४ रो व्,४९७-४९८ असमासग्रहणम् किमर्थम् । समासे इति वर्तते असमासे अपि यथा स्यात् । प्रणमति परिणमति । क्व पुनः समासग्रहणम् प्रकृतम् । पूर्वपदात्सञ्ज्ञायामगः इति । कथम् पुनः तेन समासग्रहणम् शक्यम् विज्ञातुम् । पूर्वपदग्रहणसामर्थ्यात् । समासे एव एतत् भवति पूर्वपदम् उत्तरपदम् इति । अथ अपिग्रहणम् किमर्थम् । समासे अपि यथा स्यात् । प्रणामकः परिणामकः । यदि तर्हि समासे च असमासे च इष्यते न अर्थः असमासेपिग्रहणेन । निवृत्तम् पूर्वपदात् इति । अविशेषेण उपसर्गात् णत्वम् वक्ष्यामि । समासे नियमात् न प्राप्नोति । असिद्धम् उपसर्गात् णत्वम् तस्य असिद्धत्वात् नियमः न भविष्यति । एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् असमासे अपिग्रहणम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः न योगे योगः असिद्धः । किम् तर्हि प्रकरणे प्रकरणम् असिद्धम् इति । किम् एतस्य ज्ञपने प्रयोजनम् । यत् तत् उक्तम् निष्कृतम् निष्पीतम् इति अत्र सत्वस्य असिद्धत्वात् षत्वम् न प्राप्नोति इति सः न दोषः भवति ।
KA III,457.3-14 Ro V,497-498 asamāsagrahaṇam kimartham . samāse iti vartate asamāse api yathā syāt . praṇamati pariṇamati . kva punaḥ samāsagrahaṇam prakṛtam . pūrvapadātsañjñāyāmagaḥ iti . katham punaḥ tena samāsagrahaṇam śakyam vijñātum . pūrvapadagrahaṇasāmarthyāt . samāse eva etat bhavati pūrvapadam uttarapadam iti . atha apigrahaṇam kimartham . samāse api yathā syāt . praṇāmakaḥ pariṇāmakaḥ . yadi tarhi samāse ca asamāse ca iṣyate na arthaḥ asamāsepigrahaṇena . nivṛttam pūrvapadāt iti . aviśeṣeṇa upasargāt ṇatvam vakṣyāmi . samāse niyamāt na prāpnoti . asiddham upasargāt ṇatvam tasya asiddhatvāt niyamaḥ na bhaviṣyati . evam tarhi siddhe sati yat asamāse apigrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ na yoge yogaḥ asiddhaḥ . kim tarhi prakaraṇe prakaraṇam asiddham iti . kim etasya jñapane prayojanam . yat tat uktam niṣkṛtam niṣpītam iti atra satvasya asiddhatvāt ṣatvam na prāpnoti iti saḥ na doṣaḥ bhavati .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्अ इइइ,४५७।१५-४५८।२ रो व्,४९८ णोपदेशम् प्रति उपसर्गाभावात् अनिर्देशः । अगमकः निर्देशः अनिर्देशः । यत्क्रियायुक्ताः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः न च णोपदेशम् प्रति क्रियायोगः । एवम् तर्हि आह अयम् उपसर्गात् असमासे अपि णोपदेशस्य इति न च णोपदेशम् प्रति उपसर्गः अस्ति तत्र वचनात् भविष्यति । वचनप्रामाण्यात् इति चेत् पदलोपे प्रतिषेधः । वचनप्रामाण्यात् इति चेत् पदलोपे प्रतिषेधः वक्तव्यः । प्रगताः नायकाः अस्मात् ग्रामात् प्रनायकः ग्रामः इति । सिद्धम् तु यम् प्रति उपसर्गः तत्स्थस्य इति वचनात् । सिद्धम् एतत् । कथम् । यम् प्रति उपसर्गः तत्स्थस्य णः भवति इति वक्तव्यम् । सिध्यति । सूत्रम् तर्हि भिद्यते । यथान्यासम् एव अस्तु । ननु च उक्तम् णोपदेशम् प्रति उपसर्गाभावात् अनिर्देशः इति । न एषः दोषः । णोपदेशः इति न एवम् विज्ञायते णः उपदेशः णोपदेशः णोपदेशस्य इति । कथम् तर्हि । णः उपदेशः अस्य सः अयम् णोपदेशः णोपदेशस्य इति ।
KA III,457.15-458.2 Ro V,498 ṇopadeśam prati upasargābhāvāt anirdeśaḥ . agamakaḥ nirdeśaḥ anirdeśaḥ . yatkriyāyuktāḥ tam prati gatyupasargasañjñe bhavataḥ na ca ṇopadeśam prati kriyāyogaḥ . evam tarhi āha ayam upasargāt asamāse api ṇopadeśasya iti na ca ṇopadeśam prati upasargaḥ asti tatra vacanāt bhaviṣyati . vacanaprāmāṇyāt iti cet padalope pratiṣedhaḥ . vacanaprāmāṇyāt iti cet padalope pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . pragatāḥ nāyakāḥ asmāt grāmāt pranāyakaḥ grāmaḥ iti . siddham tu yam prati upasargaḥ tatsthasya iti vacanāt . siddham etat . katham . yam prati upasargaḥ tatsthasya ṇaḥ bhavati iti vaktavyam . sidhyati . sūtram tarhi bhidyate . yathānyāsam eva astu . nanu ca uktam ṇopadeśam prati upasargābhāvāt anirdeśaḥ iti . na eṣaḥ doṣaḥ . ṇopadeśaḥ iti na evam vijñāyate ṇaḥ upadeśaḥ ṇopadeśaḥ ṇopadeśasya iti . katham tarhi . ṇaḥ upadeśaḥ asya saḥ ayam ṇopadeśaḥ ṇopadeśasya iti .
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.