Mahasannipataratnaketudharanisutra, or Ratnaketuparivarta 4

यावत् पूर्वोक्तं ते चत्वारो महाश्रावकास् तद् राजगृहं महानगरं पिण्डाय प्रविशन्तस् तैर् मारकुमारकैर् अनाचारेणाधिष्ठाः । नर्तस्व श्रमण गायस्व श्रमणेति । तैश् च महाश्रावकैर् वीथीमध्ये प्रधावद्भिर् निर्वाणमार्गपदप्रतिसंयुक्तेन गीतस्वरेण यदा गाथा भाषिता तदा महापृथिवी प्रचकंपे । तत्क्षणं बहूनि देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगशतसहस्राणि भगवच्छासनाभिप्रसन्नानि सास्रुमुखान्य् एवम् आहुः ॥ तिष्ठत्य् अशोके वरधर्मसारथिर् एषा ह्य् अवस्था जिनवरशासनस्य । तच्छ्रावकानां जनता द्य दृष्ट्वा विडम्बितं केन मनः प्रसादयेत्

yāvat pūrvoktaṃ te catvāro mahāśrāvakās tad rājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya praviśantas tair mārakumārakair anācāreṇādhiṣṭhāḥ / nartasva śramaṇa gāyasva śramaṇeti / taiś ca mahāśrāvakair vīthīmadhye pradhāvadbhir nirvāṇamārgapadapratisaṃyuktena gītasvareṇa yadā gāthā bhāṣitā tadā mahāpṛthivī pracakaṃpe / tatkṣaṇaṃ bahūni devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaśatasahasrāṇi bhagavacchāsanābhiprasannāni sāsrumukhāny evam āhuḥ // tiṣṭhaty aśoke varadharmasārathir eṣā hy avasthā jinavaraśāsanasya / tacchrāvakānāṃ janatā dya dṛṣṭvā viḍambitaṃ kena manaḥ prasādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तानि बहूनि देवनागयक्षराक्षसकोटीनयुतशतसहस्राणि सास्रुमुखानि येन भगवांस् तेनोपजग्मुः । उपेत्य भगवतः पुरतः स्थित्वैवम् आहुः । अवस्थां शासनस्यास्य भगवन् वीक्ष्य सांप्रतं । मोपेक्षां कुरु सर्वज्ञ शासनाचारगुप्तये

atha tāni bahūni devanāgayakṣarākṣasakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sāsrumukhāni yena bhagavāṃs tenopajagmuḥ / upetya bhagavataḥ purataḥ sthitvaivam āhuḥ / avasthāṃ śāsanasyāsya bhagavan vīkṣya sāṃprataṃ / mopekṣāṃ kuru sarvajña śāsanācāraguptaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् आह । एवं गत्वा स्वयं तत्र मारं जित्वा सवाहनम् । करोमि जनतां सर्वां निर्वाणपुरगामिनीम्

bhagavān āha / evaṃ gatvā svayaṃ tatra māraṃ jitvā savāhanam / karomi janatāṃ sarvāṃ nirvāṇapuragāminīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च भगवान् आसनाद् उत्थातुकामो ऽथ तावद् एव प्रभावशोभना नाम वेणुवनपरिपालिका देवता सा भगवतः पुरतो ऽस्रुमुखी स्थित्वैवम् आह । नैवाद्य कालो भगवन् प्रवेष्तुं पुरं समंताद् इह मारपूर्णं । एकैक एवं परमप्रचण्डः कोटीवृतस् तिष्ठति वदिसिंहः

yadā ca bhagavān āsanād utthātukāmo 'tha tāvad eva prabhāvaśobhanā nāma veṇuvanaparipālikā devatā sā bhagavataḥ purato 'srumukhī sthitvaivam āha / naivādya kālo bhagavan praveṣtuṃ puraṃ samaṃtād iha mārapūrṇaṃ / ekaika evaṃ paramapracaṇḍaḥ koṭīvṛtas tiṣṭhati vadisiṃhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषप्रदीप्ता निशितास्त्रधारिणो वधाय ते व्याकुलचेतसः स्थिताः । मा सर्वथाद्य प्रविशस्व नाथ मा संक्ष्यं यास्यसि लोकबन्धो

dveṣapradīptā niśitāstradhāriṇo vadhāya te vyākulacetasaḥ sthitāḥ / mā sarvathādya praviśasva nātha mā saṃkṣyaṃ yāsyasi lokabandho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च भगवान् आसनाद् अभ्युत्थितस् तदा द्युतिमतिर् नाम विहारदेवता सा भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यैवम् आह । पापीम्मतां सहस्राणि पंच तिष्ठन्ति सायुधाः । त्वां प्रतीक्षंति निस्त्रिंशा व्रज माद्य महामुने

yadā ca bhagavān āsanād abhyutthitas tadā dyutimatir nāma vihāradevatā sā bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivam āha / pāpīmmatāṃ sahasrāṇi paṃca tiṣṭhanti sāyudhāḥ / tvāṃ pratīkṣaṃti nistriṃśā vraja mādya mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा भगवां विहाराद् विनिश्चक्राम तदा सिद्धिमतिर् नामौषधिदेवता सा भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यैवम् आह । हा कष्टं नश्यते मार्गो धर्मनेत्री प्रलुज्यते । धर्मनौर् याति संभेदं लोकदीपे क्षयं गते

yadā bhagavāṃ vihārād viniścakrāma tadā siddhimatir nāmauṣadhidevatā sā bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivam āha / hā kaṣṭaṃ naśyate mārgo dharmanetrī pralujyate / dharmanaur yāti saṃbhedaṃ lokadīpe kṣayaṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगतसुतवराणां संप्रधर्तुण् कथंचित्

sugatasutavarāṇāṃ saṃpradhartuṇ kathaṃcit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिबहव इहास्मिं त्वद्विनाशाय रौद्रा निशितपरशुखड्गाः संस्थिताः पापधर्माः । कुरु सुगत ममाज्ञां लोकसंरक्षणार्थं प्रविश दशबलाद्रे मा पुरं सिद्धयात्र

atibahava ihāsmiṃ tvadvināśāya raudrā niśitaparaśukhaḍgāḥ saṃsthitāḥ pāpadharmāḥ / kuru sugata mamājñāṃ lokasaṃrakṣaṇārthaṃ praviśa daśabalādre mā puraṃ siddhayātra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भगवान् विहारांगनाद् अभिप्रतस्थे । द्युतिन्धरा च नाम तत्र वृक्षदेवता सा करुणकरुणं रुदंती भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यैवम् आह । सर्वन् नाथ भविष्यति त्रिभुवनं नष्टेक्षणं साम्प्रतं नाशं पूर्णमनोरथे त्वयि गते सर्वार्थसिद्धे मुनौ । एतस्मिन् गगने भुजंगरसनास् तीक्ष्णासिवाणायुधास् त्वन्नाशाय चरन्ति वह्निवदना मा गच्छ तत्राधुना

atha bhagavān vihārāṃganād abhipratasthe / dyutindharā ca nāma tatra vṛkṣadevatā sā karuṇakaruṇaṃ rudaṃtī bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivam āha / sarvan nātha bhaviṣyati tribhuvanaṃ naṣṭekṣaṇaṃ sāmprataṃ nāśaṃ pūrṇamanorathe tvayi gate sarvārthasiddhe munau / etasmin gagane bhujaṃgarasanās tīkṣṇāsivāṇāyudhās tvannāśāya caranti vahnivadanā mā gaccha tatrādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च भगवां द्वारकोष्ठके-म्-अवतताराथ ज्योतिवरुणा नाम द्वारकोष्ठकदेवता सा उच्चस्वरेण रुदंती भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यैवम् आह । एते ब्राह्मणसंज्ञिनां पुरवरे विंशत्सहस्राण्य् अथो दीप्तासिक्षुरसायकप्रहरणाः प्रेक्षंति ते निर्दयाः । अन्योन्याप्य् अतिरौद्रनिर्दयवतां विंशतसहस्राण्य् अतस् तिष्ठन्तीह विनाशनाय तव हे मा गच्छ शुद्धानन

yadā ca bhagavāṃ dvārakoṣṭhake-m-avatatārātha jyotivaruṇā nāma dvārakoṣṭhakadevatā sā uccasvareṇa rudaṃtī bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivam āha / ete brāhmaṇasaṃjñināṃ puravare viṃśatsahasrāṇy atho dīptāsikṣurasāyakapraharaṇāḥ prekṣaṃti te nirdayāḥ / anyonyāpy atiraudranirdayavatāṃ viṃśatasahasrāṇy atas tiṣṭhantīha vināśanāya tava he mā gaccha śuddhānana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भगवां द्वारशालां प्रविवेश । तत्र च तमालसारा नाम राजगृहनगरपरिपालिका (कुरुमिय ९०) देवता सा नभस्य् उच्चस्वरेण रुदंती भगवतः सकाशं त्वरयोपजगामोपेत्य भगवतः पादौ शिरसाभिवन्द्यैवम् आह । मार्गो ऽयं भगवं पुनः परिवृतः सिंहोष्ट्रमत्तद्विपैर् भिक्षूणां च विहेठनाय बहुधा मारैर् विघातः कृतः । उद्युक्तास् तव चान्यतीर्थचरणाः शास्तुर् वधार्थं भुवि त्वं मेघस्वर देवनागकृपया मा गच्छ दीप्तप्रभ

atha bhagavāṃ dvāraśālāṃ praviveśa / tatra ca tamālasārā nāma rājagṛhanagaraparipālikā (Kurumiya 90) devatā sā nabhasy uccasvareṇa rudaṃtī bhagavataḥ sakāśaṃ tvarayopajagāmopetya bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivam āha / mārgo 'yaṃ bhagavaṃ punaḥ parivṛtaḥ siṃhoṣṭramattadvipair bhikṣūṇāṃ ca viheṭhanāya bahudhā mārair vighātaḥ kṛtaḥ / udyuktās tava cānyatīrthacaraṇāḥ śāstur vadhārthaṃ bhuvi tvaṃ meghasvara devanāgakṛpayā mā gaccha dīptaprabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा नरामरभुजंगमकिन्नरेन्द्रास् त्वच्छासनस्य विलयं व्यथिताः समेत्य । भीता द्रवंति भगवं जितमार मारान् मायाकृतान् अतिविरूपमुखांश् च भूयः

dṛṣṭvā narāmarabhujaṃgamakinnarendrās tvacchāsanasya vilayaṃ vyathitāḥ sametya / bhītā dravaṃti bhagavaṃ jitamāra mārān māyākṛtān ativirūpamukhāṃś ca bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मस्य विलोपनां च महतीं लोकस्य चोपप्लवं नक्षत्रद्युतिनाशितं च गगनं चन्द्रार्कयोर् विभ्रमं । संपश्यन् वत सज्जनो ऽद्य विरसः प्रोच्चैः शिरस् ताडितो हा कष्टं कथयत्य् अतीव सुगतभ्रंशं समाशंकयन्

saddharmasya vilopanāṃ ca mahatīṃ lokasya copaplavaṃ nakṣatradyutināśitaṃ ca gaganaṃ candrārkayor vibhramaṃ / saṃpaśyan vata sajjano 'dya virasaḥ proccaiḥ śiras tāḍito hā kaṣṭaṃ kathayaty atīva sugatabhraṃśaṃ samāśaṃkayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नश्यते दृष्टिसूर्यो ऽयं धर्मोल्का याति संक्षयम् । मृद्नाति मृत्यु संबुद्धं धर्मतोयं विशुष्यते

naśyate dṛṣṭisūryo 'yaṃ dharmolkā yāti saṃkṣayam / mṛdnāti mṛtyu saṃbuddhaṃ dharmatoyaṃ viśuṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्मचारिणां लोके विनाशे प्रत्युपस्थिते । प्रादुर्भावो ऽसताम् एव माराणां भवतीह तम्

saddharmacāriṇāṃ loke vināśe pratyupasthite / prādurbhāvo 'satām eva mārāṇāṃ bhavatīha tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सा देवता भगवतः प्रतिनिवर्तनम् अदृष्ट्वा सास्रुमुखी भूय एवम् आह । लोकन् निरीक्षस्व मुने समग्रं मा गच्छ वादिप्रवराद्य संक्षयं । मा मत्पुरे नाशम् उपागते त्वयि त्रिलोकनिन्द्या सततं भवेयं

atha sā devatā bhagavataḥ pratinivartanam adṛṣṭvā sāsrumukhī bhūya evam āha / lokan nirīkṣasva mune samagraṃ mā gaccha vādipravarādya saṃkṣayaṃ / mā matpure nāśam upāgate tvayi trilokanindyā satataṃ bhaveyaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु मे वचो नायक सत्त्वसार मा मत्पुरे गच्छ विनाशम् अद्य । सत्त्वानुकंपार्थम् इह प्रतीक्ष सत्त्वांश् च जन्मार्तिभयाद् विमोक्षय

śṛṇu me vaco nāyaka sattvasāra mā matpure gaccha vināśam adya / sattvānukaṃpārtham iha pratīkṣa sattvāṃś ca janmārtibhayād vimokṣaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मर प्रतिज्ञां हि पुरा तहागत प्राप्योत्तमं तारयिता भवेतं । सत्त्वान् अनेकान् बहुदुःखतप्तान् आश्वासय प्राणभृतां वरिष्ठ

smara pratijñāṃ hi purā tahāgata prāpyottamaṃ tārayitā bhavetaṃ / sattvān anekān bahuduḥkhataptān āśvāsaya prāṇabhṛtāṃ variṣṭha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठाग्रमूर्ते बहुकल्पकोट्यः कामेषु सक्तो वत बालवर्गः । तच्छान्तये देशय धर्ममार्गं स्वभावशून्यायतनेन्द्रियार्थम्

tiṣṭhāgramūrte bahukalpakoṭyaḥ kāmeṣu sakto vata bālavargaḥ / tacchāntaye deśaya dharmamārgaṃ svabhāvaśūnyāyatanendriyārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भगवां द्वारशालायाम् अवततार । अथ तावद् देवता दृढा नाम पृथिवीदेवता दशभिः महौजस्कमहौजस्काभिर् देवतासहस्रैः सार्धम् अस्रुमुखी प्रकीर्णकेशी भगवतः पुरतः प्रांजलिः स्थित्वैवम् (कुरुमिय ९२) आह । स्मर प्रदानं रुधिरप्रपूर्णा यत् ते प्रदत्ताश् चतुराः समुद्राः । शिरांसि चास्थीनि च चक्रवाडवन् नेत्राणि गङ्गासिकतासमानि

tato bhagavāṃ dvāraśālāyām avatatāra / atha tāvad devatā dṛḍhā nāma pṛthivīdevatā daśabhiḥ mahaujaskamahaujaskābhir devatāsahasraiḥ sārdham asrumukhī prakīrṇakeśī bhagavataḥ purataḥ prāṃjaliḥ sthitvaivam (Kurumiya 92) āha / smara pradānaṃ rudhiraprapūrṇā yat te pradattāś caturāḥ samudrāḥ / śirāṃsi cāsthīni ca cakravāḍavan netrāṇi gaṅgāsikatāsamāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नानि चैवं विविधानि पूर्वं पुत्राश् च दारा द्विरदास् तथाश्वाः । आवासवस्त्रशयनान्नपानं भैषज्यम् इष्टं च तथातुराणाम्

ratnāni caivaṃ vividhāni pūrvaṃ putrāś ca dārā dviradās tathāśvāḥ / āvāsavastraśayanānnapānaṃ bhaiṣajyam iṣṭaṃ ca tathāturāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृता च पूजा प्रवरा स्वयंभुवां शीलं त्वया रक्षितम् अप्रमादिना । क्षान्तिश्रुतं सेवितम् एव नित्यं मातृज्ञता चैव पितृज्ञता च

kṛtā ca pūjā pravarā svayaṃbhuvāṃ śīlaṃ tvayā rakṣitam apramādinā / kṣāntiśrutaṃ sevitam eva nityaṃ mātṛjñatā caiva pitṛjñatā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीर्णान्य् अनंतानि च दुष्कराणि सत्त्वा ह्य् अनेकव्यसनात् प्रमोक्षिताः । यत् पूर्वम् आदौ प्रणिधिः कृतस् ते बुद्धो भवेयं परमार्थदेशकः

cīrṇāny anaṃtāni ca duṣkarāṇi sattvā hy anekavyasanāt pramokṣitāḥ / yat pūrvam ādau praṇidhiḥ kṛtas te buddho bhaveyaṃ paramārthadeśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तारयेयं जनतां महौघाल् लोकाय धर्मं वत देशयेयं । तृष्णाविमूलानि महाभयानि दुःखान्य् अशेषाणि च शोषयेयम्

uttārayeyaṃ janatāṃ mahaughāl lokāya dharmaṃ vata deśayeyaṃ / tṛṣṇāvimūlāni mahābhayāni duḥkhāny aśeṣāṇi ca śoṣayeyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमोचयेयं बहुदुःखपीडितान् तां सत्त्वधातुं परिपूर्ण कुर्याम्

vimocayeyaṃ bahuduḥkhapīḍitān tāṃ sattvadhātuṃ paripūrṇa kuryām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गच्युतानाम् इह पापचारिणां क्षमस्व नाथ श्रुतशीलनाशिनां । निस्तारयैतां स्मरय प्रतिज्ञां वदस्व धर्मं बहुकल्पकोट्यः

mārgacyutānām iha pāpacāriṇāṃ kṣamasva nātha śrutaśīlanāśināṃ / nistārayaitāṃ smaraya pratijñāṃ vadasva dharmaṃ bahukalpakoṭyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओघात् समुत्तारय नाथ लोकं संस्नापयाष्टांगजलेन चैनं । नेहास्ति सत्त्वः सदृशस् त्रिलोके त्वया हि नाथ प्रवरो न कश्चित्

oghāt samuttāraya nātha lokaṃ saṃsnāpayāṣṭāṃgajalena cainaṃ / nehāsti sattvaḥ sadṛśas triloke tvayā hi nātha pravaro na kaścit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तः स्वयं लोकम् इमं च मोचय प्रतारयस्व त्रिभवार्णवाज् जगत् । त्वम् एव बुद्धो जगदेकबान्धवो तिष्ठस्व नित्यं विभजस्व धर्मम्

muktaḥ svayaṃ lokam imaṃ ca mocaya pratārayasva tribhavārṇavāj jagat / tvam eva buddho jagadekabāndhavo tiṣṭhasva nityaṃ vibhajasva dharmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बहगवां द्वारशालायाम् अवततार । तत्क्षणाद् एव च बहूनि देवनागयक्षराक्षसकोटीनयुतशतसहस्राणि गगने विचरमाणानि सास्रुमुखान्य् एवम् आहुः । अस्माभिर् आदौ सुगता हि दृष्टाः प्रशान्तकाले सुविनीतशिष्याः । धर्मोपदेशं विपुलं च कुर्वतस् तेषां विघातो न स ईदृशो ऽभूत्

atha bahagavāṃ dvāraśālāyām avatatāra / tatkṣaṇād eva ca bahūni devanāgayakṣarākṣasakoṭīnayutaśatasahasrāṇi gagane vicaramāṇāni sāsrumukhāny evam āhuḥ / asmābhir ādau sugatā hi dṛṣṭāḥ praśāntakāle suvinītaśiṣyāḥ / dharmopadeśaṃ vipulaṃ ca kurvatas teṣāṃ vighāto na sa īdṛśo 'bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो हि शास्तातिनिहीनकाले प्राप्तः स्वयंभूत्वम् उदारबुद्धिः । क्लेशावृते धर्मम् उवाच लोके परिपाचनार्थं जगतां मुनीन्द्रः

eṣo hi śāstātinihīnakāle prāptaḥ svayaṃbhūtvam udārabuddhiḥ / kleśāvṛte dharmam uvāca loke paripācanārthaṃ jagatāṃ munīndraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिं पुनस् तिष्ठति वादिसिंहे पापीमतां नैकसहस्रकोट्यः । कुरुवंति धर्मस्य विनाशम् एवं मा बुद्धवीराद्य पुरे विशस्व

asmiṃ punas tiṣṭhati vādisiṃhe pāpīmatāṃ naikasahasrakoṭyaḥ / kuruvaṃti dharmasya vināśam evaṃ mā buddhavīrādya pure viśasva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरा देवतैवम् आह । चक्रं जिनैर् वर्तितम् एकदेशे तैः पूर्वकैर् लोकहितप्रयुक्तैः । अयं पुनर् गच्छति यत्र तत्र मा खल्व् अवस्थां समवाप्स्यते ऽद्य

athāparā devataivam āha / cakraṃ jinair vartitam ekadeśe taiḥ pūrvakair lokahitaprayuktaiḥ / ayaṃ punar gacchati yatra tatra mā khalv avasthāṃ samavāpsyate 'dya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरापि देवतैवम् आह । कारुण्यहेतोर् इह सार्थवाहश् चचार सत्त्वार्थम् अतीव कुर्वन् । स केवलं त्व् अद्य पुरे ऽत्र मा वै नाशं प्रयायाद् इति मे वितर्कः

athāparāpi devataivam āha / kāruṇyahetor iha sārthavāhaś cacāra sattvārtham atīva kurvan / sa kevalaṃ tv adya pure 'tra mā vai nāśaṃ prayāyād iti me vitarkaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन खलु पुनः समयेन तानि बहूनि देवनागयक्षराक्षसासुरगरुडकिन्नरमहोरगकोटीनयुतशतसहस्राणि सास्रुदुर्दिनवदनानि गगनतलपथाद् अवतीर्य भगवतः पुरतः स्थित्वानेकप्रकारान् आत्मनो विप्रकारांश् चक्रुः । केचित् केशान् विलुम्पन्ति स्म । केचिद् आभरणानि मुमुचुः । केचिच् (कुरुमिय ९५) छत्रध्वजपताकान् प्रपातयाम् आसुः । केचित् स्वशरीरेण भूमौ निपेतुः । केचिद् भगवतश् चरणौ जगृहुः । केचिद् अतिकष्टं रुरुवुः । केचिद् उरांसि पाणिभिः पराजघ्नुः । केचिद् भगवतः पादमूले स्थित्वा मद्गुवत् परावर्तन्ते स्म । केचिद् भगवतः पुरतः प्रांजलयो भूत्वा स्तुतिनमस्कारांश् चक्रुः । केचिद् भगवन्तं पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनवस्त्राभरणसुवर्णसूत्रमुक्ताहारदुष्यैर् अवकिरंति स्म । अथापरा बह्व्यो देवकोट्य उच्चैर् एकण्ठेनैवम् आहुः । त्वया प्रचीर्णानि हि दुष्कराणि अतीव लोकार्थम् इतो बहूनि । क्षीणे त्वम् उत्पन्न इहाद्य काले उपेक्षकस् तिष्ठ च मा त्यजस्व

tena khalu punaḥ samayena tāni bahūni devanāgayakṣarākṣasāsuragaruḍakinnaramahoragakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sāsrudurdinavadanāni gaganatalapathād avatīrya bhagavataḥ purataḥ sthitvānekaprakārān ātmano viprakārāṃś cakruḥ / kecit keśān vilumpanti sma / kecid ābharaṇāni mumucuḥ / kecic (Kurumiya 95) chatradhvajapatākān prapātayām āsuḥ / kecit svaśarīreṇa bhūmau nipetuḥ / kecid bhagavataś caraṇau jagṛhuḥ / kecid atikaṣṭaṃ ruruvuḥ / kecid urāṃsi pāṇibhiḥ parājaghnuḥ / kecid bhagavataḥ pādamūle sthitvā madguvat parāvartante sma / kecid bhagavataḥ purataḥ prāṃjalayo bhūtvā stutinamaskārāṃś cakruḥ / kecid bhagavantaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanavastrābharaṇasuvarṇasūtramuktāhāraduṣyair avakiraṃti sma / athāparā bahvyo devakoṭya uccair ekaṇṭhenaivam āhuḥ / tvayā pracīrṇāni hi duṣkarāṇi atīva lokārtham ito bahūni / kṣīṇe tvam utpanna ihādya kāle upekṣakas tiṣṭha ca mā tyajasva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पं कृतं ते ऽनघ बुद्धकार्यं साक्षीकृताश् चाल्पतरा नृदेवाः । त्वं तिष्ठ धर्मान् सुचिरं प्रकाशयन् उत्तारयास्मत् त्रिभवार्णवाज् जगत्

alpaṃ kṛtaṃ te 'nagha buddhakāryaṃ sākṣīkṛtāś cālpatarā nṛdevāḥ / tvaṃ tiṣṭha dharmān suciraṃ prakāśayan uttārayāsmat tribhavārṇavāj jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वा ह्य् अनेके शुभकर्मचारिणः परिपक्वबीजा अमृतस्य भाजनाः । करुणां जनस्व प्रतिदर्शयार्थम् ओघेभ्य उत्तारय लोकम् आर्तम्

sattvā hy aneke śubhakarmacāriṇaḥ paripakvabījā amṛtasya bhājanāḥ / karuṇāṃ janasva pratidarśayārtham oghebhya uttāraya lokam ārtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां सुमार्गं प्रतिदर्शयस्व प्रमोक्षयार्योत्तमधर्मवाग्भिः

teṣāṃ sumārgaṃ pratidarśayasva pramokṣayāryottamadharmavāgbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् तवाश्चर्यतरं कृपाद्भुतं प्रवर्तितं यद् वरधर्मचक्रं । चिरं हि तिष्ठ त्वम् उदारबुद्धे मा खल्व् अनाथा जनता भवेत

etat tavāścaryataraṃ kṛpādbhutaṃ pravartitaṃ yad varadharmacakraṃ / ciraṃ hi tiṣṭha tvam udārabuddhe mā khalv anāthā janatā bhaveta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरापि देवतैवम् आह । नाशं प्रयास्यत्य् अथ यद् विनायको लोकस् तथान्धो निखिलो भविष्यति । अष्टांगमार्गस् त्रिविमोक्षहेतुः सर्वेण सर्वं न भविष्यतीह

athāparāpi devataivam āha / nāśaṃ prayāsyaty atha yad vināyako lokas tathāndho nikhilo bhaviṣyati / aṣṭāṃgamārgas trivimokṣahetuḥ sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyatīha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माभिर् अस्मिं छुभबीजम् उप्तं वाक्कायचेतोद्भवम् अप्रमत्त्तैः । ततो वयं सर्वसुखैः समन्विताः पुण्याकरस्यास्य हि मा भवेत् क्षयः

asmābhir asmiṃ chubhabījam uptaṃ vākkāyacetodbhavam apramatttaiḥ / tato vayaṃ sarvasukhaiḥ samanvitāḥ puṇyākarasyāsya hi mā bhavet kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन च समयेन बहूनि शुद्धावासदेवकोटीनयुतशतसहस्राणि तत्रैव सन्निपतितान्य् अभूवन् ॥ तान्य् अप्य् एवम् आहुः । मा भैष्ट यूयं न मुनेर् अवस्था भविष्यते काचिद् उदारबुद्धेः । प्रत्यक्षपूर्वा वयम् अस्य साधोर् उपागता यद् भुवि मारकोट्यः

tena ca samayena bahūni śuddhāvāsadevakoṭīnayutaśatasahasrāṇi tatraiva sannipatitāny abhūvan // tāny apy evam āhuḥ / mā bhaiṣṭa yūyaṃ na muner avasthā bhaviṣyate kācid udārabuddheḥ / pratyakṣapūrvā vayam asya sādhor upāgatā yad bhuvi mārakoṭyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्त्रिंशद्योजनानि द्रुतरभसपरा यत् समन्ताद् वितत्य प्रासासिस्फीतखड्गप्रचुरखररवा भीषणी मारसेना । संप्राप्ता बोधिमण्डे विलयम् उपगता तत्क्षणाद् एव भीता प्राप्तार्थस्याद्य किं स्वित् प्रसृतयशसो विघ्नम् एष प्रकुर्यात्

ṣaṭtriṃśadyojanāni drutarabhasaparā yat samantād vitatya prāsāsisphītakhaḍgapracurakhararavā bhīṣaṇī mārasenā / saṃprāptā bodhimaṇḍe vilayam upagatā tatkṣaṇād eva bhītā prāptārthasyādya kiṃ svit prasṛtayaśaso vighnam eṣa prakuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापरा देवता प्ररुदन्ती एवम् आह । मारस्यैकस्य सा सेना प्राग् आसिन् न महाबला । मारकोटीसहस्राणाम् इयं सेना महाबला

athāparā devatā prarudantī evam āha / mārasyaikasya sā senā prāg āsin na mahābalā / mārakoṭīsahasrāṇām iyaṃ senā mahābalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसंशयम् इह प्राप्तो नाशं लोकविनायकः । यद्विनाशाद् अयं लोको निरालोको भ्रमिष्यति

niḥsaṃśayam iha prāpto nāśaṃ lokavināyakaḥ / yadvināśād ayaṃ loko nirāloko bhramiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खलु ते शक्रब्रह्मलोकपाला भगवतः पादयोः परिष्वज्यैवम् आहुः । तिष्ठेह साधो कुरु मन्दधीनाम् अस्मद्वचः कारुणिकप्रधान । बहुदेवकोट्यो घनशोकतप्तास् ताः साम्प्रतं धर्मरसेन सिंच

atha khalu te śakrabrahmalokapālā bhagavataḥ pādayoḥ pariṣvajyaivam āhuḥ / tiṣṭheha sādho kuru mandadhīnām asmadvacaḥ kāruṇikapradhāna / bahudevakoṭyo ghanaśokataptās tāḥ sāmprataṃ dharmarasena siṃca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ खलु भगवांस् तां सर्वावतीं पर्षदं मैत्राविशालाभ्यां नयनाभ्याम् अवलोक्य ब्राह्मेण स्वरेण तां समाश्वासयन्न् एवम् आह । मा भैष्ट यूयं भवथाद्य निर्भयाः सर्वे ऽपि मारा युगपत् सवाहनाः । शक्ता न मे भीषयितुं समग्रा रोमाप्य् अथैकं किम् उ सर्वदेहम्

atha khalu bhagavāṃs tāṃ sarvāvatīṃ parṣadaṃ maitrāviśālābhyāṃ nayanābhyām avalokya brāhmeṇa svareṇa tāṃ samāśvāsayann evam āha / mā bhaiṣṭa yūyaṃ bhavathādya nirbhayāḥ sarve 'pi mārā yugapat savāhanāḥ / śaktā na me bhīṣayituṃ samagrā romāpy athaikaṃ kim u sarvadeham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वासयाम्य् अद्य तु सर्वलोकं धर्मं सदाहं भुवि देशयिष्ये । मार्गच्युतानाम् अहम् एव सम्यङ् मार्गोपदेशं विशदं करिष्ये

āśvāsayāmy adya tu sarvalokaṃ dharmaṃ sadāhaṃ bhuvi deśayiṣye / mārgacyutānām aham eva samyaṅ mārgopadeśaṃ viśadaṃ kariṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतानि पूर्वं बहुदुष्कराणि मयान्नपानं विपुलं प्रदत्तं । आवासभैषज्यम् अनल्पकं च कर्तुं विघातं मम को ऽद्य शक्यः

kṛtāni pūrvaṃ bahuduṣkarāṇi mayānnapānaṃ vipulaṃ pradattaṃ / āvāsabhaiṣajyam analpakaṃ ca kartuṃ vighātaṃ mama ko 'dya śakyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्ता मया ह्य् अश्वरथा गजाश् च विभूषणान्य् आभरणानि चैवम् । दासाश् च दास्यो निगमाश् च राष्ट्राः कर्तुं विघातं मम कः समर्थः

tyaktā mayā hy aśvarathā gajāś ca vibhūṣaṇāny ābharaṇāni caivam / dāsāś ca dāsyo nigamāś ca rāṣṭrāḥ kartuṃ vighātaṃ mama kaḥ samarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यासुतादुहितृकडत्रवर्गम् ऐश्वर्यम् इष्टं भुवि राजवंशः । दत्तो मया सत्त्वहिताय कस्माच् छरीरनाशो ऽद्य भविष्यति मे

bhāryāsutāduhitṛkaḍatravargam aiśvaryam iṣṭaṃ bhuvi rājavaṃśaḥ / datto mayā sattvahitāya kasmāc charīranāśo 'dya bhaviṣyati me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरश् च नेत्रे उभे कर्णनासे हस्तौ च पादौ तनुचर्मलोहितं । स्वजीवितं त्यक्तम् अपीह देहिनां कर्तुं विहिंसां मम कः समर्थः

śiraś ca netre ubhe karṇanāse hastau ca pādau tanucarmalohitaṃ / svajīvitaṃ tyaktam apīha dehināṃ kartuṃ vihiṃsāṃ mama kaḥ samarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्व्यो मयातीव हि बुद्धकोट्यः संपूजिता भक्तिमता स्वहस्तं । शीलश्रुतिक्षान्तिरतेन नित्यं कर्तुं विलोपं मम कः समर्थः

bahvyo mayātīva hi buddhakoṭyaḥ saṃpūjitā bhaktimatā svahastaṃ / śīlaśrutikṣāntiratena nityaṃ kartuṃ vilopaṃ mama kaḥ samarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं मया वै बहुदुष्कराणि कृतानि मे ऽतीव समाहितेन । संछिन्नगात्रेण न रोषितं मनः कर्तुं विहिंसां मम को ऽद्य शक्तः

pūrvaṃ mayā vai bahuduṣkarāṇi kṛtāni me 'tīva samāhitena / saṃchinnagātreṇa na roṣitaṃ manaḥ kartuṃ vihiṃsāṃ mama ko 'dya śaktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लेशा जिता मे नियतो ऽस्मि बुद्धः सर्वेषु सत्त्वेषु च मैत्रचित्तः । ईर्ष्या च मे नास्ति खिलं च रोषो न मे समर्थः पुरतो ऽद्य कश्चित्

kleśā jitā me niyato 'smi buddhaḥ sarveṣu sattveṣu ca maitracittaḥ / īrṣyā ca me nāsti khilaṃ ca roṣo na me samarthaḥ purato 'dya kaścit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितं मया मारबलं समग्रं पराजिता मे बहुमारकोट्यः । युष्मद्विमोक्षं नियतं करिष्ये मा भैष्ट कस्मान् न पुरं प्रवेक्ष्ये

jitaṃ mayā mārabalaṃ samagraṃ parājitā me bahumārakoṭyaḥ / yuṣmadvimokṣaṃ niyataṃ kariṣye mā bhaiṣṭa kasmān na puraṃ pravekṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये केचि दिशासु दशस्व् अपीह बुद्धा हि तिष्ठंति तु सत्त्वहेतोः । तां सर्वबुद्धान् इह योजयिष्ये महर्द्धिकांश् चाप्य् अथ बोधिसत्त्वान्

ye keci diśāsu daśasv apīha buddhā hi tiṣṭhaṃti tu sattvahetoḥ / tāṃ sarvabuddhān iha yojayiṣye maharddhikāṃś cāpy atha bodhisattvān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रं प्रपूर्णं सकलं करिष्ये ज्ञानेन पुण्येन च वासयिष्ये । तैर् एव बुद्धैः सह नेत्रि संस्थिता करिष्य बुद्धानुमतं च कार्यम्

kṣetraṃ prapūrṇaṃ sakalaṃ kariṣye jñānena puṇyena ca vāsayiṣye / tair eva buddhaiḥ saha netri saṃsthitā kariṣya buddhānumataṃ ca kāryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तवर्ण लोकनाथ सत्यवादि सुष्ठित प्रभासितं ते सर्व + + + + + + + + + । + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + द्य सत्त्वसार क्षीणसंग नायक

anantavarṇa lokanātha satyavādi suṣṭhita prabhāsitaṃ te sarva + + + + + + + + + / + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + dya sattvasāra kṣīṇasaṃga nāyaka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णवर्ण कांचनाभाशीतला ।इ + + + । + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + भिन्नक्लेशपर्वता पश्चिमा + चर्यनिष्ठिताद्य बोधिज्ञानकारणं

suvarṇavarṇa kāṃcanābhāśītalā .i + + + / + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + bhinnakleśaparvatā paścimā + caryaniṣṭhitādya bodhijñānakāraṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभि + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + । छिन्द्याम् अहं तु तृष्णजालु तीर्ण तारये जगत् कियच्चिरेण बुद्धो भेष्ये + + + + + + + +

mahābhi + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + / chindyām ahaṃ tu tṛṣṇajālu tīrṇa tāraye jagat kiyaccireṇa buddho bheṣye + + + + + + + +

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + मार्गे स्थापये निरास्रवे । दशद्दिशासु ये ऽपि बुद्ध सागरोपमा गुणे + + + + + + + + + + + + + + + + +

+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + mārge sthāpaye nirāsrave / daśaddiśāsu ye 'pi buddha sāgaropamā guṇe + + + + + + + + + + + + + + + + +

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

+ + + + + + + + + + + + + कर्कशैस् त्रि-य्-अध्विकं च पुण्यम् अद्य कायवाङ्मनसं मे । भवेच् च तेन दु + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +

+ + + + + + + + + + + + + karkaśais tri-y-adhvikaṃ ca puṇyam adya kāyavāṅmanasaṃ me / bhavec ca tena du + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

।यंतु सर्वसत्त्वव्याधि क्लेशतोयु शुष्यतु लभंतु ज्ञानम् इन्द्रियाणि सारवंति ॥॥ । ॥॥॥॥॥॥॥। ॥॥॥॥ ह्य पुण्यतेजसा

.yaṃtu sarvasattvavyādhi kleśatoyu śuṣyatu labhaṃtu jñānam indriyāṇi sāravaṃti .... / ............... ........ hya puṇyatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकु सत्त्वो सर्वे सागरे गुणां लभे प्रज्ञैव पुण्य ॥॥॥॥॥ । ॥॥॥॥॥॥॥ जातिस्मराश् च सर्वे संतु सत्त्व धर्मचारिणः

ekaiku sattvo sarve sāgare guṇāṃ labhe prajñaiva puṇya .......... / .............. jātismarāś ca sarve saṃtu sattva dharmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारं भवार्णवस्य ते तरंतु सर्वे ॥॥॥॥ ॥॥॥॥॥॥॥॥॥। । ॥॥॥॥॥ मेयान् धर्मवृष्टि वर्षयन् स्नापयंतु सर्वसत्त्व धर्ममेघवारिणा

pāraṃ bhavārṇavasya te taraṃtu sarve ........ ................... / .......... meyān dharmavṛṣṭi varṣayan snāpayaṃtu sarvasattva dharmameghavāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काये ॥॥॥॥॥॥॥ ॥॥॥॥। त्व गौरवात् । माहं च भूयु पापं दुष्टकर्मम् आचरेत् अचिन्त्यान् सदाग्रपुद् ॥॥॥॥॥॥।

kāye .............. ......... tva gauravāt / māhaṃ ca bhūyu pāpaṃ duṣṭakarmam ācaret acintyān sadāgrapud .............

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥॥॥॥॥॥॥। पुनः सर्वे चर्याः सत्त्वहेतु सर्वदुःखम् उत्सहे । नियोजयेय सर्वसत्त्व बोधिमा ॥॥॥॥॥॥ कल्पक्षेत्रम् ॥॥॥॥॥॥॥॥।

............... punaḥ sarve caryāḥ sattvahetu sarvaduḥkham utsahe / niyojayeya sarvasattva bodhimā ............ kalpakṣetram .................

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥ णेय यत्र बोधिस्पर्शये भवेद् विशुद्ध सर्वसत्त्व क्षान्तिभूमिसुस्थिताः प्राप्नुयाम् । अभिज्ञपंच वादिसिं ॥॥॥॥॥॥॥। ॥॥॥॥॥॥॥। यक

.. ṇeya yatra bodhisparśaye bhaved viśuddha sarvasattva kṣāntibhūmisusthitāḥ prāpnuyām / abhijñapaṃca vādisiṃ ............... ............... yaka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचेद् भविष्ये बुद्धो लोके सर्वधर्मसारथे क्षिपेय मुक्तपुष्प च्छत्र अंबरे स्थिहेयु ते । भवंतु ॥॥॥॥॥॥ ॥॥॥॥। दते शिरेण कंपता वसुन्धरा

saced bhaviṣye buddho loke sarvadharmasārathe kṣipeya muktapuṣpa cchatra aṃbare sthiheyu te / bhavaṃtu ............ ......... date śireṇa kaṃpatā vasundharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ शीघ्रं शृणु व्याकरिष्ये महर्षे बोधये नायको ऽब्रवीत् । धरा चकंपे कुसु + + + + + + + + + + + + + + + + +

uttiṣṭha śīghraṃ śṛṇu vyākariṣye maharṣe bodhaye nāyako 'bravīt / dharā cakaṃpe kusu + + + + + + + + + + + + + + + + +

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

+ + + सि त्वन् द्विपदप्रधानो बुद्धो विभुर् लोकहिताय शास्ता । अनन्तपुण्यो गगनप्रमाणस् त्रैलोक्यसारो जगतः प्रदीपः

+ + + si tvan dvipadapradhāno buddho vibhur lokahitāya śāstā / anantapuṇyo gaganapramāṇas trailokyasāro jagataḥ pradīpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.