Rupa Gosvamin: Ujjvalanilamani 9

अथ हरि-वल्लभा-प्रकरणम् आसां चतुर्विधो भेदः सर्वासां व्रज-सुभ्रुवाम् । स्यात् स्व-पक्षः सुहृत्-पक्षस् तटस्थः प्रतिपक्षकः

atha hari-vallabhā-prakaraṇam āsāṃ caturvidho bhedaḥ sarvāsāṃ vraja-subhruvām | syāt sva-pakṣaḥ suhṛt-pakṣas taṭasthaḥ pratipakṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृत्-पक्ष-तटस्थौ तु प्रासङ्गिकत्योदितौ । द्वौ स्व-पक्ष-विपक्षाख्यौ भेदाव् एव रस-प्रदौ

suhṛt-pakṣa-taṭasthau tu prāsaṅgikatyoditau | dvau sva-pakṣa-vipakṣākhyau bhedāv eva rasa-pradau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्तस् तत्र स्वपक्षस्य विशेषः पूर्वम् एव हि । सुहृत्-पक्षादि-भेदानां दिग् एव किल दर्श्यते

proktas tatra svapakṣasya viśeṣaḥ pūrvam eva hi | suhṛt-pakṣādi-bhedānāṃ dig eva kila darśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सुहृत्-पक्षः- सुहृत्-पक्षो भवेद् इष्ट-साधकोऽनिष्ट-बाधकः

tatra suhṛt-pakṣaḥ- suhṛt-pakṣo bhaved iṣṭa-sādhako'niṣṭa-bādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र इष्ट-साधकत्वम्, यथा- अद्याकर्णय मद्-गिरं परिजनैर् एभिः समं श्यामले राधायास् त्वयि सौहृदं सखि जगच् चित्तेषु चित्रीयते । उल्लासाद् भवद् आख्यया यद् अनिशं तस्याङ्गरागस् तया सान्द्रश् चन्द्रक-शेखरस्य समये चन्द्रान्वितः प्रेष्यते

tatra iṣṭa-sādhakatvam, yathā- adyākarṇaya mad-giraṃ parijanair ebhiḥ samaṃ śyāmale rādhāyās tvayi sauhṛdaṃ sakhi jagac citteṣu citrīyate | ullāsād bhavad ākhyayā yad aniśaṃ tasyāṅgarāgas tayā sāndraś candraka-śekharasya samaye candrānvitaḥ preṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्ट-बाधकत्वं, यथा- गीर्भिर् मूढ-जनस्य खण्डितम् अतिभाण्डीर-मूले मुधा किं गन्तास्मि तवोदिते बलवती श्यामे प्रतीतिर् मम । निर्व्याजं बट-राज-रोधसि वधू-वेश-क्रियोद्भासिनी कंसारिः सुबलेन गोष्ठ-नगरी-वैहासिकः क्रीडति

aniṣṭa-bādhakatvaṃ, yathā- gīrbhir mūḍha-janasya khaṇḍitam atibhāṇḍīra-mūle mudhā kiṃ gantāsmi tavodite balavatī śyāme pratītir mama | nirvyājaṃ baṭa-rāja-rodhasi vadhū-veśa-kriyodbhāsinī kaṃsāriḥ subalena goṣṭha-nagarī-vaihāsikaḥ krīḍati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तटस्थः- यो विपक्ष-सुहृत्-पक्षः स तटस्थ इहोच्यते

atha taṭasthaḥ- yo vipakṣa-suhṛt-pakṣaḥ sa taṭastha ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- खेदं न व्यसने तनोषि वहसे नोल्लासम् अस्याः शुभे दोषाणां प्रकटीकृतौ न हि धियं धत्से गुणानाम् अपि । अव्याक्षिप्त-मनो-गतिः सुवदने द्वेषेण रागेण च त्वं श्यामे मुनि-वृत्तिर् अत्र सततं चन्द्रावलौ दृश्यसे

yathā- khedaṃ na vyasane tanoṣi vahase nollāsam asyāḥ śubhe doṣāṇāṃ prakaṭīkṛtau na hi dhiyaṃ dhatse guṇānām api | avyākṣipta-mano-gatiḥ suvadane dveṣeṇa rāgeṇa ca tvaṃ śyāme muni-vṛttir atra satataṃ candrāvalau dṛśyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विपक्षः- मिथो-द्वेषी विपक्षः स्याद् इष्टहानिष्ठ-कारकः

atha vipakṣaḥ- mitho-dveṣī vipakṣaḥ syād iṣṭahāniṣṭha-kārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र इष्टहन्तृत्वं, यथा- राधे त्वत्-पदवी-निवेशित-दृशं कुञ्जे हरिं जानती पद्मा तत्र निनाय हन्त कुटिला चन्द्रावलीं छद्मना । इत्य् आकर्ण्य मुकुन्द सा सुबलतः स्तब्धा तथाद्य स्थिता दृष्ट्वा नील-पटीं तनौ जटिलया प्रातर् यथा तर्जिता

tatra iṣṭahantṛtvaṃ, yathā- rādhe tvat-padavī-niveśita-dṛśaṃ kuñje hariṃ jānatī padmā tatra nināya hanta kuṭilā candrāvalīṃ chadmanā | ity ākarṇya mukunda sā subalataḥ stabdhā tathādya sthitā dṛṣṭvā nīla-paṭīṃ tanau jaṭilayā prātar yathā tarjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अनिष्ठ-कारित्वं, यथा- कुतः पद्मे पुत्रि क्षिति-धर-तटाद् अम्ब जटिले वधूर् दृष्ट्वा क्व नु रवि-निकेतस्य पुरतः । चिरं नायात्य् एषा कथम् इव निरुद्धात्र हरिणा तवाध्वानं पश्यत्य् अहह भवती धावतु रुषा

atha aniṣṭha-kāritvaṃ, yathā- kutaḥ padme putri kṣiti-dhara-taṭād amba jaṭile vadhūr dṛṣṭvā kva nu ravi-niketasya purataḥ | ciraṃ nāyāty eṣā katham iva niruddhātra hariṇā tavādhvānaṃ paśyaty ahaha bhavatī dhāvatu ruṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छद्मेर्ष्या-चापलासूया-मत्सरामर्ष-गर्वितम् । व्यक्तिं यात्य् उक्ति-चेष्टाभिः प्रतिपक्ष-सखीष्व् इदम्

chadmerṣyā-cāpalāsūyā-matsarāmarṣa-garvitam | vyaktiṃ yāty ukti-ceṣṭābhiḥ pratipakṣa-sakhīṣv idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र छद्म, यथा- श्रुत्वा कीचकम् अद्रि-मूर्ध्नि पशवः श्यामं च दृष्ट्वाम्बुदं धावन्त्व् अधियः कथं त्वम् अपि धिग् धीराधिकं धावसि । इत्य् उच्चैर् अनृतोत्तरेण तरलां प्रयाय्य पद्माम् असौ प्राप्ता पश्य गृहं करोति ललिता राधा-प्रयाणे त्वराम्

tatra chadma, yathā- śrutvā kīcakam adri-mūrdhni paśavaḥ śyāmaṃ ca dṛṣṭvāmbudaṃ dhāvantv adhiyaḥ kathaṃ tvam api dhig dhīrādhikaṃ dhāvasi | ity uccair anṛtottareṇa taralāṃ prayāyya padmām asau prāptā paśya gṛhaṃ karoti lalitā rādhā-prayāṇe tvarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ईर्ष्या, यथा- उद्घटय्य कुटिलं कच-पक्षं देवि दर्शयसि किं वन-मालाम् । नील-यष्टिवद् अमुं मद्-अलिन्दे लोकयालि वन-मालिनम् एव

atha īrṣyā, yathā- udghaṭayya kuṭilaṃ kaca-pakṣaṃ devi darśayasi kiṃ vana-mālām | nīla-yaṣṭivad amuṃ mad-alinde lokayāli vana-mālinam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- निर्बन्ध-प्रवणेन कंस-रिपुणा प्राग् अर्प्यमाणोऽपि यः प्राज्यं दोषम् अवेक्ष्य नायक-मणौ न स्वीकृतोऽभून् मया । हारः सम्प्रति सोऽयम् एव विषमो लुब्धे क्व लब्धस् त्वया द्रागिष्ठोऽप्य् उरग-क्षताङ्गुलि-निभो दुष्टः सखि त्यज्यताम्

yathā vā- nirbandha-pravaṇena kaṃsa-ripuṇā prāg arpyamāṇo'pi yaḥ prājyaṃ doṣam avekṣya nāyaka-maṇau na svīkṛto'bhūn mayā | hāraḥ samprati so'yam eva viṣamo lubdhe kva labdhas tvayā drāgiṣṭho'py uraga-kṣatāṅguli-nibho duṣṭaḥ sakhi tyajyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चापलम्- नात्मानं व्यथय वृथा निकुञ्ज-मध्ये खद्योति दुतिम् इह कुर्वती सरागम् । कृष्णाभ्रे गिरिवर-सङ्गतेऽनुरूपा सोमाभा विलासितुम् अत्र विद्युद् एव

atha cāpalam- nātmānaṃ vyathaya vṛthā nikuñja-madhye khadyoti dutim iha kurvatī sarāgam | kṛṣṇābhre girivara-saṅgate'nurūpā somābhā vilāsitum atra vidyud eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ आसूया- यद् भाण्डीरे तव सहचरी ताण्डवं सा व्यतानीत् पद्मे शैव्या समजनि न तत् कस्य विस्मापनाय । सा चेत् तन्वी प्रकृति-लडहा शिक्षिता चाभविष्य- न्मन्ये सर्वं जगद् अपि ततः प्रेक्षयामोहयिष्यत्

atha āsūyā- yad bhāṇḍīre tava sahacarī tāṇḍavaṃ sā vyatānīt padme śaivyā samajani na tat kasya vismāpanāya | sā cet tanvī prakṛti-laḍahā śikṣitā cābhaviṣya- nmanye sarvaṃ jagad api tataḥ prekṣayāmohayiṣyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मत्सरः- अलं चक्रे राधा-हृदयम् उरु-हारेण हरिणा स्रजा धूर्तेनेयं तव तु कवर-श्रीर् अवरया । मनो द्वन्द्वातीतं मुनिवद् अविकल्पं च दधती तथापि त्वं मुग्धे न विपिन-विनोदाद् विरमसि

atha matsaraḥ- alaṃ cakre rādhā-hṛdayam uru-hāreṇa hariṇā srajā dhūrteneyaṃ tava tu kavara-śrīr avarayā | mano dvandvātītaṃ munivad avikalpaṃ ca dadhatī tathāpi tvaṃ mugdhe na vipina-vinodād viramasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ अमर्षः- स्फुटद्भिर् इव कोरकैर् अलघुभिश् च गुञ्जा-फलिअ- र्मयाद्य विरचय्य यन्-मुरहराय विश्राणितम् । त्वयात्र पखि राधिकाश्रवसि वीक्ष्य तत्-कुण्डलं मनः स्वम् उदघाटि यत् तद् अतिलाघवायैव नः

atha amarṣaḥ- sphuṭadbhir iva korakair alaghubhiś ca guñjā-phalia- rmayādya viracayya yan-muraharāya viśrāṇitam | tvayātra pakhi rādhikāśravasi vīkṣya tat-kuṇḍalaṃ manaḥ svam udaghāṭi yat tad atilāghavāyaiva naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गर्वितम्- अहङ्कारोऽभिमानश् च दर्प उद्धसितं तथा । मद औद्धत्यम् इत्य् एष गर्वः षोढा निगद्यते

atha garvitam- ahaṅkāro'bhimānaś ca darpa uddhasitaṃ tathā | mada auddhatyam ity eṣa garvaḥ ṣoḍhā nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र अहङ्कारः- अहङ्कारः पराक्षेपः स्वपक्ष-गुण-वर्णनात्

atra ahaṅkāraḥ- ahaṅkāraḥ parākṣepaḥ svapakṣa-guṇa-varṇanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- आकाशे रुचि-लवम् इन्द्र-नील-शोभे सोमाभा जनयति तावद्-अस्फुट-श्रीः । नेत्राणां तिमिर-हरा वरेण्य-दीप्तिः सा यावन् न हि वृषभानुजाभ्युदेति

yathā- ākāśe ruci-lavam indra-nīla-śobhe somābhā janayati tāvad-asphuṭa-śrīḥ | netrāṇāṃ timira-harā vareṇya-dīptiḥ sā yāvan na hi vṛṣabhānujābhyudeti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिमानः- अभिमानो निज-प्रेमोत्कर्षाख्यानं तु भङ्गितः

abhimānaḥ- abhimāno nija-premotkarṣākhyānaṃ tu bhaṅgitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कृष्णे स्वपक्ष-प्रेमाख्यानं, यथा- त्वं धीर-धीः फणि-ह्रदे हरि-झम्प-गाथां निष्कम्पम् एव यद् इयं गदितुं प्रवृत्ता । तत्रानुषङ्गिकतयाप्य् उदिते कदम्बे वक्षः पिनष्टि रुदती तरला सखी मे

tatra kṛṣṇe svapakṣa-premākhyānaṃ, yathā- tvaṃ dhīra-dhīḥ phaṇi-hrade hari-jhampa-gāthāṃ niṣkampam eva yad iyaṃ gadituṃ pravṛttā | tatrānuṣaṅgikatayāpy udite kadambe vakṣaḥ pinaṣṭi rudatī taralā sakhī me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वपक्षे कृष्ण-प्रेमाख्यानं, यथा- धन्यासि कृष्ण-कर-कल्पित-पत्र-वल्ली रमालिका विहरसे मद-मन्थराङ्गी । हा वञ्चितास्मि कलिते ललिता-मुखेन्दौ जाड्यं स यात्य् अखिल-शिल्प-धुरन्धरोऽपि

svapakṣe kṛṣṇa-premākhyānaṃ, yathā- dhanyāsi kṛṣṇa-kara-kalpita-patra-vallī ramālikā viharase mada-mantharāṅgī | hā vañcitāsmi kalite lalitā-mukhendau jāḍyaṃ sa yāty akhila-śilpa-dhurandharo'pi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्पः- गर्वम् आचक्षते दर्पं विहारोत्कर्ष-सूचकम्

darpaḥ- garvam ācakṣate darpaṃ vihārotkarṣa-sūcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- विद्मः पुण्यवती-शिखामणिम् इह त्वाम् एव हर्म्ये यया नीयन्ते शरदिन्दु-धाम-धवलाः स्वापोत्सवेन क्षपाः । कोऽयं नः फलति स्म कर्म-विटपी वृन्दाटवी-कन्दरे श्यामः कोऽपि करी करोति हृदयोन्मादेन निद्रा-क्षयम्

yathā- vidmaḥ puṇyavatī-śikhāmaṇim iha tvām eva harmye yayā nīyante śaradindu-dhāma-dhavalāḥ svāpotsavena kṣapāḥ | ko'yaṃ naḥ phalati sma karma-viṭapī vṛndāṭavī-kandare śyāmaḥ ko'pi karī karoti hṛdayonmādena nidrā-kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धसितम्- उपहासो विपक्षस्य साक्षाद् उद्धसितं भवेत्

uddhasitam- upahāso vipakṣasya sākṣād uddhasitaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- नोच्चैर् निःश्वसिहि प्रसीद परमे मुञ्च ग्रहं दुर्लभे म्लानिं ते सखि वीक्ष्य हन्त कृपया मच्-चित्तम् उत्ताम्यति । बद्धः पश्य विभङ्गुरेऽत्र ललिता-वाग्-वागुराडम्बरे जानीते न किल स्वम् एव सरले श्यामः कुरङ्गी-पतिः

yathā- noccair niḥśvasihi prasīda parame muñca grahaṃ durlabhe mlāniṃ te sakhi vīkṣya hanta kṛpayā mac-cittam uttāmyati | baddhaḥ paśya vibhaṅgure'tra lalitā-vāg-vāgurāḍambare jānīte na kila svam eva sarale śyāmaḥ kuraṅgī-patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदः- सेवाद्य्-उत्कर्षकृद् गर्वो मद इत्य् अभिधीयते

madaḥ- sevādy-utkarṣakṛd garvo mada ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- जगति ललिते धन्या यूयं सुगन्धिभिर् अद्भुतै- रविरविरतिं याभिः पुष्पैर् अमीभिर् उपास्यते । बत विधि-वशाज् जातं वन्य-स्रजि व्यसनं तथा दलम् अपि न नः कात्यायन्यै यथा परिशिष्यते

yathā- jagati lalite dhanyā yūyaṃ sugandhibhir adbhutai- raviraviratiṃ yābhiḥ puṣpair amībhir upāsyate | bata vidhi-vaśāj jātaṃ vanya-sraji vyasanaṃ tathā dalam api na naḥ kātyāyanyai yathā pariśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्धत्यम्- स्पष्टं स्वोत्कृष्टताख्यानम् औद्धत्यम् इति कीर्त्यते

auddhatyam- spaṣṭaṃ svotkṛṣṭatākhyānam auddhatyam iti kīrtyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- कस् तावद् व्रज-मण्डले स वलते गान्धर्विका स्पर्धतां सार्धं हन्त जनेन येन जगती-जङ्घाल-कीर्ति-ध्वजा । कुल्यायाः कृपणावलीषु कृपया कामं द्रवच्-चेतसो यस्याः प्रेरणया क्षणं भवति वः पद्मे निषेव्यो हरिः

yathā- kas tāvad vraja-maṇḍale sa valate gāndharvikā spardhatāṃ sārdhaṃ hanta janena yena jagatī-jaṅghāla-kīrti-dhvajā | kulyāyāḥ kṛpaṇāvalīṣu kṛpayā kāmaṃ dravac-cetaso yasyāḥ preraṇayā kṣaṇaṃ bhavati vaḥ padme niṣevyo hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं च- श्लिष्टोक्तिश् च क्वचित् तासां निन्दा-गर्भोपजायते

kiṃ ca- śliṣṭoktiś ca kvacit tāsāṃ nindā-garbhopajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- गोविन्दाहित-मण्डना विधुरतावाप्ति-प्रसङ्गोज्झिता दक्षानल्प-कला वयो-घन-रुचिं तन्वा मुहुस् तन्वती । सर्वानुत्तम-साधु-तापद-कृतिर् भव्ये भवत्याः सखी नासौ भाग्य-भरात् कदापि विरतिं प्राप्नोति सौदामिनी

yathā- govindāhita-maṇḍanā vidhuratāvāpti-prasaṅgojjhitā dakṣānalpa-kalā vayo-ghana-ruciṃ tanvā muhus tanvatī | sarvānuttama-sādhu-tāpada-kṛtir bhavye bhavatyāḥ sakhī nāsau bhāgya-bharāt kadāpi viratiṃ prāpnoti saudāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- समस्त-जन-लोचनोत्सव-विनोद-निष्पादिनी विलक्षण-गति-क्रिया-विचलिताङ्ग-हार-स्थितिः । निरस्य हरितालजं रुचि-तरङ्गम् आत्मोर्जितैः सखी नटति ते रस-स्खलितम् अत्र खेलावती

yathā vā- samasta-jana-locanotsava-vinoda-niṣpādinī vilakṣaṇa-gati-kriyā-vicalitāṅga-hāra-sthitiḥ | nirasya haritālajaṃ ruci-taraṅgam ātmorjitaiḥ sakhī naṭati te rasa-skhalitam atra khelāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास् तु यूथाभिनाथाः स्युः साक्षान् नेर्ष्यन्ति ताः स्फुटम् । विपक्षाय स्व-गाम्भीर्य-मर्यादादि-गुणोदयात्

yās tu yūthābhināthāḥ syuḥ sākṣān nerṣyanti tāḥ sphuṭam | vipakṣāya sva-gāmbhīrya-maryādādi-guṇodayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- विपक्ष-रमणी-सखीं पिशुनितोरुगर्वच्छटां विलोक्य किल मङ्गला विरल-हास-फेनोज्ज्वलम् । ततान तम् अनाकुलं विनय-निर्झरं येन सा निजे तरसि मज्जिता सपदि लज्जिता विव्यथे

yathā- vipakṣa-ramaṇī-sakhīṃ piśunitorugarvacchaṭāṃ vilokya kila maṅgalā virala-hāsa-phenojjvalam | tatāna tam anākulaṃ vinaya-nirjharaṃ yena sā nije tarasi majjitā sapadi lajjitā vivyathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपक्ष-यूथ-नाथायाः पुरतः प्रकटं न हि । जल्पन्ति लघवः सेर्ष्यं प्रायशः प्रखरा अपि

vipakṣa-yūtha-nāthāyāḥ purataḥ prakaṭaṃ na hi | jalpanti laghavaḥ serṣyaṃ prāyaśaḥ prakharā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- दिष्ट्या दुस्तरतो मद्-उक्ति-निगडान् मुक्तासि मुग्धे क्षणा- दभ्यर्णे वृषभानुजा विजयते यद् भानुजायास् तटे । नातथ्यं प्रथयामि देव्य् अपि गिरां वाग्-द्यूत-केलीषु मे निर्धूत-प्रतिभोद्गमा भगवती लज्जार्णवे मज्जति

yathā- diṣṭyā dustarato mad-ukti-nigaḍān muktāsi mugdhe kṣaṇā- dabhyarṇe vṛṣabhānujā vijayate yad bhānujāyās taṭe | nātathyaṃ prathayāmi devy api girāṃ vāg-dyūta-kelīṣu me nirdhūta-pratibhodgamā bhagavatī lajjārṇave majjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरि-प्रिय-जने भावा द्वेषाद्या नोचिता इति । ये व्याहरन्ति ते ज्ञेया अपूर्व-रसिकाः क्षितौ

hari-priya-jane bhāvā dveṣādyā nocitā iti | ye vyāharanti te jñeyā apūrva-rasikāḥ kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वा- सम्मोहनस्य कन्दर्प-वृन्देभ्योऽप्य् अघ-विद्विषः । मूर्तो नर्म-प्रिय-सखः शृङ्गारो वर्तते व्रजे

yathā vā- sammohanasya kandarpa-vṛndebhyo'py agha-vidviṣaḥ | mūrto narma-priya-sakhaḥ śṛṅgāro vartate vraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिपेन् मिथो विजातीय-भावयोर् एष पक्षयोः । ईर्ष्यादीन् स्वपरिवारान् योगे स्व-प्रेष्ठ-तुष्टये । अतएव हि विश्लेषे स्नेहस् तासां प्रकाशते

kṣipen mitho vijātīya-bhāvayor eṣa pakṣayoḥ | īrṣyādīn svaparivārān yoge sva-preṣṭha-tuṣṭaye | ataeva hi viśleṣe snehas tāsāṃ prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ललित-माधवे (३।३९)- सान्द्रैः सुन्दरि वृन्दशो हरि-परिष्वङ्गैर् इदं मङ्गलं दृष्टं ते हत-राधयाङ्गम् अनया दिष्ट्याद्य चन्द्रावलि । द्राग् एनां निहितेन कण्ठम् अभितः शीर्णेन कंस-द्विषः कर्णोत्तंस-सुगन्धिना निज-भुज-द्वन्द्वेन सन्धुक्षय

yathā lalita-mādhave (3.39)- sāndraiḥ sundari vṛndaśo hari-pariṣvaṅgair idaṃ maṅgalaṃ dṛṣṭaṃ te hata-rādhayāṅgam anayā diṣṭyādya candrāvali | drāg enāṃ nihitena kaṇṭham abhitaḥ śīrṇena kaṃsa-dviṣaḥ karṇottaṃsa-sugandhinā nija-bhuja-dvandvena sandhukṣaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूथेशायाः स्व-पक्षादि-भेद-हेतुर् अथोच्यते । भावस्य सर्वथैवात्र साजात्ये स्यात् सपक्षता

yūtheśāyāḥ sva-pakṣādi-bheda-hetur athocyate | bhāvasya sarvathaivātra sājātye syāt sapakṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनाग् एतस्य वैजात्ये सुहृत्-पक्षत्वम् ईरितम् । साजात्यस्य तथाल्पत्वे सति ज्ञेया तटस्थता । सर्वथा खलु वैजात्ये निश्चिता प्रतिपक्षता

manāg etasya vaijātye suhṛt-pakṣatvam īritam | sājātyasya tathālpatve sati jñeyā taṭasthatā | sarvathā khalu vaijātye niścitā pratipakṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथो-भावस्य वैजात्ये न भावो रोचते मिथः । अरोचकतयैवायम् अक्षान्तिं जनयेत् पराम्

mitho-bhāvasya vaijātye na bhāvo rocate mithaḥ | arocakatayaivāyam akṣāntiṃ janayet parām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा- या मध्यस्थ-पदेन सङ्कुलतरा शुद्धा प्रकृत्या जडा वैदग्धी-नलिनी-निमीलन-पटुर् दोषान्तरोल्लासिनी । आशायाः स्फुरणं हरेर् जनयितुं युक्तात्र चन्द्रावली सापि स्याद् इति लोचयन् सखि जनः कः सोढुम् ईष्टे क्षितौ

yathā- yā madhyastha-padena saṅkulatarā śuddhā prakṛtyā jaḍā vaidagdhī-nalinī-nimīlana-paṭur doṣāntarollāsinī | āśāyāḥ sphuraṇaṃ harer janayituṃ yuktātra candrāvalī sāpi syād iti locayan sakhi janaḥ kaḥ soḍhum īṣṭe kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडश्यास् त्वम् उडोर् विमुञ्च सहसा नामापि वामाशये तस्या दुर्विनयैर् मुनेर् अपि मनः शान्तात्मनः कुप्यति । धिग् गोष्ठेन्द्र-सुते समस्त-गुणिनां मौलौ व्रजाभ्यर्चिते पादान्ते पतितेऽपि नैव कुरुते भ्रू-क्षेपम् अप्य् अत्र या

ṣoḍaśyās tvam uḍor vimuñca sahasā nāmāpi vāmāśaye tasyā durvinayair muner api manaḥ śāntātmanaḥ kupyati | dhig goṣṭhendra-sute samasta-guṇināṃ maulau vrajābhyarcite pādānte patite'pi naiva kurute bhrū-kṣepam apy atra yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र स्यान् निज-भावस्य प्रायस् तुल्य-प्रमाणता । पक्षः स एव मैत्राय विद्वेषाय च युज्यते

yatra syān nija-bhāvasya prāyas tulya-pramāṇatā | pakṣaḥ sa eva maitrāya vidveṣāya ca yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नांशोऽप्य् अन्यत्र राधायाः प्रेमादि-गुण-सम्पदाम् । रसेनैव विपक्षादौ मिथः साम्यम् इवार्प्यते

nāṃśo'py anyatra rādhāyāḥ premādi-guṇa-sampadām | rasenaiva vipakṣādau mithaḥ sāmyam ivārpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावस्यात्यन्तिकाधिक्ये साजात्यं सर्वथा द्वयोः । तथा तुल्य-प्रमाणत्वम् एवं प्रायः सुदुर्घटम्

bhāvasyātyantikādhikye sājātyaṃ sarvathā dvayoḥ | tathā tulya-pramāṇatvam evaṃ prāyaḥ sudurghaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याच् चेद् घूणाक्ष्र-न्यायात् सुहृत्तैवेह सम्मता । रस-स्वभावाद् अत्रापि वैपक्ष्यम् इति केचन

syāc ced ghūṇākṣra-nyāyāt suhṛttaiveha sammatā | rasa-svabhāvād atrāpi vaipakṣyam iti kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.