Ratnamālāvadāna 2

अथाशोको नृपेन्द्रो ऽसौ सद्धर्मचरणोत्सवः । उपगुप्तं गुरुं नत्वा कृताञ्जलिपुटो ऽवदत्

athāśoko nṛpendro 'sau saddharmacaraṇotsavaḥ / upaguptaṃ guruṃ natvā kṛtāñjalipuṭo 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भदन्त श्रोतुम् इछामि पुनर् अन्यत् सुभाषितं । यथा ते गुरुणा ख्यातं तथा मे ख्यातुम् अर्हसि

bhadanta śrotum ichāmi punar anyat subhāṣitaṃ / yathā te guruṇā khyātaṃ tathā me khyātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन नृपेशेन प्रार्थ्यमानो जिनांशजः । उपगुप्तः समामंत्र्य तं क्षितीशं समब्रवीत्

iti tena nṛpeśena prārthyamāno jināṃśajaḥ / upaguptaḥ samāmaṃtrya taṃ kṣitīśaṃ samabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु सुष्ठु महारज शृणु धर्मं समाहितः । यथा मे गुरुणादिष्टं तथात्र ते प्रचक्ष्यते ॥ र्म् २।४ ५! ॥ पुरैकसमये यो ऽभूच् छाक्यसिंहो दयाकरः । धर्मराजो जगच्छास्ता सर्वज्ञः सुगतो जिनः

sādhu suṣṭhu mahāraja śṛṇu dharmaṃ samāhitaḥ / yathā me guruṇādiṣṭaṃ tathātra te pracakṣyate // Rm 2.4 5! // puraikasamaye yo 'bhūc chākyasiṃho dayākaraḥ / dharmarājo jagacchāstā sarvajñaḥ sugato jinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वविद्याकलाविज्ञः षडभिज्ञो मुनीश्वरः । समन्तभद्रकृन् नाथो विनायकस् तथागतः

sarvavidyākalāvijñaḥ ṣaḍabhijño munīśvaraḥ / samantabhadrakṛn nātho vināyakas tathāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स श्रावस्त्यां महोद्याने जेतारामे मनोहरे । अनाथपिण्डदस्यैव विहारे मणिमण्डिते

sa śrāvastyāṃ mahodyāne jetārāme manohare / anāthapiṇḍadasyaiva vihāre maṇimaṇḍite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं बोधिसत्वैर् उपासकैः । देवासुरमहाराजैर् मनुजेन्द्रं सपार्षदैः

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ bodhisatvair upāsakaiḥ / devāsuramahārājair manujendraṃ sapārṣadaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलोकाधिपैश् चापि त्रैधातुकनिवासितैः । चतुर्वर्णैश् च पौरैश् च तथान्यैश् च शुभार्थिभिः

sarvalokādhipaiś cāpi traidhātukanivāsitaiḥ / caturvarṇaiś ca pauraiś ca tathānyaiś ca śubhārthibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्कृतो मानितश् चाभिवन्दितः संस्तुतो ऽर्चितः । गुरुकृतः पुरस्कृत्य परिवृतो ऽवलोकितः

satkṛto mānitaś cābhivanditaḥ saṃstuto 'rcitaḥ / gurukṛtaḥ puraskṛtya parivṛto 'valokitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिमध्यान्तकल्याणं धर्मं लोके प्रकाशयन् । सर्वसत्वहितार्थेन विजहार समाहितः

ādimadhyāntakalyāṇaṃ dharmaṃ loke prakāśayan / sarvasatvahitārthena vijahāra samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंश् च समये तत्र श्रावस्त्यां ये वणिग्जनाः । ते पंचशतमात्राणि रत्नाकरं समागताः

tasmiṃś ca samaye tatra śrāvastyāṃ ye vaṇigjanāḥ / te paṃcaśatamātrāṇi ratnākaraṃ samāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रत्यागताः सर्वे कान्तारं समुपाविशन् । तत्र ते भ्रमिता मार्गात् परिभ्रष्टा विचेरिरे

tataḥ pratyāgatāḥ sarve kāntāraṃ samupāviśan / tatra te bhramitā mārgāt paribhraṣṭā vicerire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमार्गेण चरन्तस् ते वालुकास्थलम् उपाविशन् । तत्र प्रप्ताश् च ते सर्वे मध्याह्ने द्योतितातपे

vimārgeṇa carantas te vālukāsthalam upāviśan / tatra praptāś ca te sarve madhyāhne dyotitātape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणपथ्यादनाश् चापि क्षुत्तृष्णा परिपीडिताः

kṣīṇapathyādanāś cāpi kṣuttṛṣṇā paripīḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रदुःखाभिसंतप्ताः पर्यावर्त्तन्त तत्र च । स्थलप्राप्ता यथा मीना मृत्युभयविकंपिताः

tīvraduḥkhābhisaṃtaptāḥ paryāvarttanta tatra ca / sthalaprāptā yathā mīnā mṛtyubhayavikaṃpitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सर्वे ऽपि ते सार्थाः श्रद्धया शरणं गताः । स्वस्वकुलेशस्वस्वेष्टदेवताः संययाचिरे

tadā sarve 'pi te sārthāḥ śraddhayā śaraṇaṃ gatāḥ / svasvakuleśasvasveṣṭadevatāḥ saṃyayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित् स्वयंभुवं स्मृत्वा केचिन् नारायणं तथा । केचिच् छिवं महारौद्रं केचित् सूर्य्यग्रहाधिपं

kecit svayaṃbhuvaṃ smṛtvā kecin nārāyaṇaṃ tathā / kecic chivaṃ mahāraudraṃ kecit sūryyagrahādhipaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच् चंद्रं च तारेशं केचिद् इंद्रं सुराधिपं । केचिद् अग्निं यमं चैव नैऋत्यं च तथापरे

kecic caṃdraṃ ca tāreśaṃ kecid iṃdraṃ surādhipaṃ / kecid agniṃ yamaṃ caiva naiṛtyaṃ ca tathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारुणं च तथा वायुकुवेरं च महेश्वरैः । भैरवं मातृकाश् चैवं केचित् स्कन्धं विनायकं

vāruṇaṃ ca tathā vāyukuveraṃ ca maheśvaraiḥ / bhairavaṃ mātṛkāś caivaṃ kecit skandhaṃ vināyakaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकालं तथा चैवं केचिद् ऋषीन् यतीश्वरान् । केचिद् दैत्याधिपान् वीरान् केचिन् नागाधिपांस् तथा

mahākālaṃ tathā caivaṃ kecid ṛṣīn yatīśvarān / kecid daityādhipān vīrān kecin nāgādhipāṃs tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच् चातुर्महाराजान् केचिद् यक्षाधिपान् तथा । एवम् अन्यांस् त्रिधातुस्थांस् सर्वान् स्मृत्वा ययाचिरे

kecic cāturmahārājān kecid yakṣādhipān tathā / evam anyāṃs tridhātusthāṃs sarvān smṛtvā yayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् एवं याच्यमानानां देवतानं न कश् चन । एको ऽप्य् आसीत् तदा त्राता वाणिजां दुःखभागिनां

tair evaṃ yācyamānānāṃ devatānaṃ na kaś cana / eko 'py āsīt tadā trātā vāṇijāṃ duḥkhabhāgināṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते वणिजः सर्वे मृत्युभयविकंपिताः । निराशया विषीदन्तस् तस्थुर् निश्चेष्टमानसाः

tatas te vaṇijaḥ sarve mṛtyubhayavikaṃpitāḥ / nirāśayā viṣīdantas tasthur niśceṣṭamānasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यः सुगतोपासी दृष्टसत्यः स धीरवान् । तान् सार्थान् विपन्नाशां दृष्ट्वामंत्र्यैवम् अब्रवीत्

tatra yaḥ sugatopāsī dṛṣṭasatyaḥ sa dhīravān / tān sārthān vipannāśāṃ dṛṣṭvāmaṃtryaivam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तो मा विषीदध्वं किं विषादेन सेत्स्यते । तस्मात् त्यक्त्वा विषादत्वं धीर्य्यम् आलम्ब्य तिष्ठत

bhavanto mā viṣīdadhvaṃ kiṃ viṣādena setsyate / tasmāt tyaktvā viṣādatvaṃ dhīryyam ālambya tiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैर्य्येण तारयेद् दुःखं महाकृच्छ्रं विपत्स्व् अपि । तस्माद् धैर्य्यं समाधाय स्मरध्वं च जिनं द्रुतं

dhairyyeṇa tārayed duḥkhaṃ mahākṛcchraṃ vipatsv api / tasmād dhairyyaṃ samādhāya smaradhvaṃ ca jinaṃ drutaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिन एव जगन्नाथस् त्राता सर्वानुकंपकः । तद् अस्मद्वचनं श्रुत्वा संबुद्धं स्मरतादरात्

jina eva jagannāthas trātā sarvānukaṃpakaḥ / tad asmadvacanaṃ śrutvā saṃbuddhaṃ smaratādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राप्य् एवं भये ऽस्माकं त्राता को ऽन्यो भविष्यति । बुद्ध एव जगद्बंधुस् तद् व्रजध्वं जिनं द्रुतं

tatrāpy evaṃ bhaye 'smākaṃ trātā ko 'nyo bhaviṣyati / buddha eva jagadbaṃdhus tad vrajadhvaṃ jinaṃ drutaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा नो जिनेन्द्रो ऽसौ सर्वसत्वानुकनिपकः । डृष्ट्वास्मान् करुणादृष्ट्या संरक्षेत् सहसा खलु

sarvathā no jinendro 'sau sarvasatvānukanipakaḥ / ḍṛṣṭvāsmān karuṇādṛṣṭyā saṃrakṣet sahasā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनोदितं श्रुत्व सर्वे ते वणिजस् तथा । संबुद्धं शरणं कृत्वा स्मृत्वाभयं ययाचिरे

iti tenoditaṃ śrutva sarve te vaṇijas tathā / saṃbuddhaṃ śaraṇaṃ kṛtvā smṛtvābhayaṃ yayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस् ते भगवन् नाथ सर्वज्ञो ऽसि जगत्प्रभुः । भवतैव जगत् सर्वं पालितं पुत्रवत् सदा

namas te bhagavan nātha sarvajño 'si jagatprabhuḥ / bhavataiva jagat sarvaṃ pālitaṃ putravat sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्याग्रेण वयं सर्वे यावज्जीवं सदापि हि । भवतां शरणं यामस् तद् रक्षास्माञ् जगद्गुरो

adyāgreṇa vayaṃ sarve yāvajjīvaṃ sadāpi hi / bhavatāṃ śaraṇaṃ yāmas tad rakṣāsmāñ jagadguro

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान् एव जगद्धर्मं संसारे पालितं सदा । भगवन् सर्वविन् नाथ त्रातुम् अर्हसि सर्वथा

bhavān eva jagaddharmaṃ saṃsāre pālitaṃ sadā / bhagavan sarvavin nātha trātum arhasi sarvathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पंचशतसर्वाणि वाणिजाश् च समागताः । विमार्गेण चरन्तस् ते मध्याह्ने द्योतितातपे

paṃcaśatasarvāṇi vāṇijāś ca samāgatāḥ / vimārgeṇa carantas te madhyāhne dyotitātape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्ताश् च ते सर्वे वालुकास्थले संस्थिताः । भानो तीक्ष्णकरे तप्ता क्षुत्तृषार्त्ता परिपीडिताः

tatra prāptāś ca te sarve vālukāsthale saṃsthitāḥ / bhāno tīkṣṇakare taptā kṣuttṛṣārttā paripīḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रातिवेदनाक्रान्ता मृत्युभयं समागताः । नमो बुद्धाय धर्माय संघायेति नमो नमः

tīvrātivedanākrāntā mṛtyubhayaṃ samāgatāḥ / namo buddhāya dharmāya saṃghāyeti namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वास्मान् करुणा सर्वान् पंचशतानि वाणिजान् । भवान् एव जगत्स्वामिं तथा बुद्धानुभावतां

dṛṣṭvāsmān karuṇā sarvān paṃcaśatāni vāṇijān / bhavān eva jagatsvāmiṃ tathā buddhānubhāvatāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा स भगवान् तेभ्य माहेन्द्रवृष्टिम् आचरन् । शीतला वायवो याति तेन शीतत्वम् आगताः

tadā sa bhagavān tebhya māhendravṛṣṭim ācaran / śītalā vāyavo yāti tena śītatvam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा सार्थपतिना सर्वान् सार्थान् समब्रवीत् । भवन्तः श्रूयतां सर्वे यन् मया प्रोच्यते हितं

tad dṛṣṭvā sārthapatinā sarvān sārthān samabravīt / bhavantaḥ śrūyatāṃ sarve yan mayā procyate hitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् भवद्भिः समाधृत्वा कर्त्तव्यं कृतवेदिभिः । यद् वयं मृत्युसंप्राप्ता परलोकाद् इवागताः

tad bhavadbhiḥ samādhṛtvā karttavyaṃ kṛtavedibhiḥ / yad vayaṃ mṛtyusaṃprāptā paralokād ivāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् ज्ञेयं जिनेन्द्रस्य कृपादृष्टिप्रसादतः । तस्मात् सर्वे वयं तस्य बुद्धस्य शरणं गताः

tad jñeyaṃ jinendrasya kṛpādṛṣṭiprasādataḥ / tasmāt sarve vayaṃ tasya buddhasya śaraṇaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्म्मं समुपाश्रित्य चरेमहि सदापि हि । अनित्यं खलु संसारम् अनित्यं जीवितं सुखं

saddharmmaṃ samupāśritya caremahi sadāpi hi / anityaṃ khalu saṃsāram anityaṃ jīvitaṃ sukhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणध्वंसि शरीरं च भवे नित्यं न किं चन । धर्म एव महासारं येनैवं रक्ष्यते जगत्

kṣaṇadhvaṃsi śarīraṃ ca bhave nityaṃ na kiṃ cana / dharma eva mahāsāraṃ yenaivaṃ rakṣyate jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् धर्मं समाधर्तुं गन्तव्यं शरणं मुनेः । इति तेनोदितं श्रुत्वा सर्वे ते वणिजो मुदा

tasmād dharmaṃ samādhartuṃ gantavyaṃ śaraṇaṃ muneḥ / iti tenoditaṃ śrutvā sarve te vaṇijo mudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् अभ्यनुमोदन्तस् ततो गंतुम् उपाक्रमत् । अथ सार्थपतिश् चैवं कृत्वा तं सह संमतं

tathety abhyanumodantas tato gaṃtum upākramat / atha sārthapatiś caivaṃ kṛtvā taṃ saha saṃmataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहारे सुगतं द्रष्टुं धर्मं चाप्तुम् अगान् मुदा । तत्रोपेत्य प्रविष्टो ऽसौ सर्वसार्थगणान्वितः

vihāre sugataṃ draṣṭuṃ dharmaṃ cāptum agān mudā / tatropetya praviṣṭo 'sau sarvasārthagaṇānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तं सुगतं नत्वा विषसाद पुरो मुनेः । अथासौ भगवांस् तेषां दृष्ट्वाशयविशुद्धतां । आर्य्यसत्यार्य्यमार्गाङ्गं दिदेश धर्मम् उत्तमं

dṛṣṭvā taṃ sugataṃ natvā viṣasāda puro muneḥ / athāsau bhagavāṃs teṣāṃ dṛṣṭvāśayaviśuddhatāṃ / āryyasatyāryyamārgāṅgaṃ dideśa dharmam uttamaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा सर्वे ऽपि ते सत्वाः श्रुत्वा तं धर्मम् आदरात् । सत्कायदृष्टिनिर्मुक्ता बोधिचित्तं प्रलेभिरे

tadā sarve 'pi te satvāḥ śrutvā taṃ dharmam ādarāt / satkāyadṛṣṭinirmuktā bodhicittaṃ pralebhire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र केचिन् महाश्राद्धा धर्मानुसारिणो ऽभवन् । श्रोतापन्नास् तथा केचित् सकृदागामिनो परे

tatra kecin mahāśrāddhā dharmānusāriṇo 'bhavan / śrotāpannās tathā kecit sakṛdāgāmino pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथानागामिनः केचित् केचिद् भवपराङ्मुखाः । संसारक्लेशसंघांश् च हित्वा सुविमलाशयाः

tathānāgāminaḥ kecit kecid bhavaparāṅmukhāḥ / saṃsārakleśasaṃghāṃś ca hitvā suvimalāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षात् सद्धर्म्मम् आसाद्य बभूवुर् धर्मचारिणः । केचिच् छ्रावकबोधौ च प्रत्येकायां तथापरे

sākṣāt saddharmmam āsādya babhūvur dharmacāriṇaḥ / kecic chrāvakabodhau ca pratyekāyāṃ tathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् अनुत्तरायां च संबोधौ प्रणिधिं दधुः । एवं ताः पर्षदः सर्वाः संबुद्धशरणे स्थिताः

kecid anuttarāyāṃ ca saṃbodhau praṇidhiṃ dadhuḥ / evaṃ tāḥ parṣadaḥ sarvāḥ saṃbuddhaśaraṇe sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्धर्म्माचरणे रक्ताः संघभक्ता बभूविरे । अथ ते भिक्षवो दृष्ट्वा तान् सर्वान् बोधिचारिणः

saddharmmācaraṇe raktāḥ saṃghabhaktā babhūvire / atha te bhikṣavo dṛṣṭvā tān sarvān bodhicāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संबुद्धं प्रयता नत्वा पप्रछुर् विस्मयान्विताः । आश्चर्य्यं भगवन् यावद् यद् इमे वणिजस् तथा

saṃbuddhaṃ prayatā natvā paprachur vismayānvitāḥ / āścaryyaṃ bhagavan yāvad yad ime vaṇijas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कांतारपतिताः सर्वे भवता परिपालिताः । भवच्चिन्तितमात्रे ऽपि माहेन्द्रवृष्टिम् आचरन्

kāṃtārapatitāḥ sarve bhavatā paripālitāḥ / bhavaccintitamātre 'pi māhendravṛṣṭim ācaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतला वायवो वातास् तत् कथं वक्तुम् अर्हसि । इति तैर् भिक्षुभिः पृष्टो भगवांस् तान् अभाषत

śītalā vāyavo vātās tat kathaṃ vaktum arhasi / iti tair bhikṣubhiḥ pṛṣṭo bhagavāṃs tān abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणुध्वं भिक्षवः कर्म्म यन् मया कृत कृतं कथ्यते । यन् मया प्रकृतं कर्म को ऽन्यो भुंज्याद् धि तत्फलं

śṛṇudhvaṃ bhikṣavaḥ karmma yan mayā kṛta kṛtaṃ kathyate / yan mayā prakṛtaṃ karma ko 'nyo bhuṃjyād dhi tatphalaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन यत् प्रकृतं कर्म स एवाद्याद् धि तत् फलं । अभुक्तं क्षीयते कर्म नैव क्वापि कथं चन

yena yat prakṛtaṃ karma sa evādyād dhi tat phalaṃ / abhuktaṃ kṣīyate karma naiva kvāpi kathaṃ cana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निभिर् दह्यते नैव वायुभिर् नापि शुष्यते । उदकैः क्लिद्यते नापि भूमिषु

agnibhir dahyate naiva vāyubhir nāpi śuṣyate / udakaiḥ klidyate nāpi bhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि तु पच्यते स्कन्धषड्धात्वायतनेषु हि । अन्यथा चापि कर्माणि न ददन्ति फलानि च

api tu pacyate skandhaṣaḍdhātvāyataneṣu hi / anyathā cāpi karmāṇi na dadanti phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैव यत् कृतं कर्म तथैव तत् फलं मतं । शुभकर्म शुभं दद्यात् पापकर्माशुभं खलु

yathaiva yat kṛtaṃ karma tathaiva tat phalaṃ mataṃ / śubhakarma śubhaṃ dadyāt pāpakarmāśubhaṃ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिश्रितम् उभयं दद्याद् इति मत्वा शुभे चरेत् । न प्रणश्यंति कर्माणि कल्पकोटिशतैर् अपि

miśritam ubhayaṃ dadyād iti matvā śubhe caret / na praṇaśyaṃti karmāṇi kalpakoṭiśatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामग्रीं प्राप्य कालं च फलन्ति खलु देहिनां । यन् मया प्रकृतं पूर्वं तत् फलं प्राप्यते ऽधुना

sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehināṃ / yan mayā prakṛtaṃ pūrvaṃ tat phalaṃ prāpyate 'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथ्यते तत् पुरावृत्तं साधु शृणुत सादरं । पुरैकसमये बुद्धश् चंदनो नाम धर्मराट्

kathyate tat purāvṛttaṃ sādhu śṛṇuta sādaraṃ / puraikasamaye buddhaś caṃdano nāma dharmarāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वज्ञो ऽर्हञ् जगन्नाथः शास्ता लोकाधिपेश्वरः । विद्याचरणसंपन्नः सुगतो लोकविज् जिनः

sarvajño 'rhañ jagannāthaḥ śāstā lokādhipeśvaraḥ / vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavij jinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथागतो महाभिज्ञः संबुद्धो ऽभूद् विनायकः । तदैकसमये तत्र चंदनः स मुनीश्वरः ॥ र्म् २।६७ ३८! ॥ भिक्षुभिः सह सद्धर्म्मं प्रकाशयन् समंततः । हिताय सर्वसत्वानां जानपदेषु संचरन्

tathāgato mahābhijñaḥ saṃbuddho 'bhūd vināyakaḥ / tadaikasamaye tatra caṃdanaḥ sa munīśvaraḥ // Rm 2.67 38! // bhikṣubhiḥ saha saddharmmaṃ prakāśayan samaṃtataḥ / hitāya sarvasatvānāṃ jānapadeṣu saṃcaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यतमां पुरीं रम्यां राजधानीम् उपाश्रयत् । तत्र सत्वहितार्थेन बोधिचर्यां प्रकाशयन्

anyatamāṃ purīṃ ramyāṃ rājadhānīm upāśrayat / tatra satvahitārthena bodhicaryāṃ prakāśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावकैर् भिक्षुभिः सार्द्धं विजहार जिनाश्रमे । अथ तदाधिपो राजा श्रुत्वा तं बुद्धम् आगतं

śrāvakair bhikṣubhiḥ sārddhaṃ vijahāra jināśrame / atha tadādhipo rājā śrutvā taṃ buddham āgataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मंत्रिजनपौरैश् च सह प्रत्युद्ययौ मुदा । तत्रासौ सहसोपेत्य दृष्ट्वा तं सुगतं मुनिं

sa maṃtrijanapauraiś ca saha pratyudyayau mudā / tatrāsau sahasopetya dṛṣṭvā taṃ sugataṃ muniṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतांजलिपुटो नत्वा तस्थाव् एकांतिके मुदा । अथासौ भगवान् दृष्ट्वा तं नृपं समुपस्थितं

kṛtāṃjalipuṭo natvā tasthāv ekāṃtike mudā / athāsau bhagavān dṛṣṭvā taṃ nṛpaṃ samupasthitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिमध्यान्तकल्याणं दिदेश धर्मम् उत्तमं । शृणु राजन् भवे सारं धर्मं नित्यम् अतंद्रितं

ādimadhyāntakalyāṇaṃ dideśa dharmam uttamaṃ / śṛṇu rājan bhave sāraṃ dharmaṃ nityam ataṃdritaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मेण जायते लोको धर्मेण स्वर्गम् आरुहेत् । तस्माद् धर्मं पुरस्कृत्य संपालयन् प्रजा सदा

dharmeṇa jāyate loko dharmeṇa svargam āruhet / tasmād dharmaṃ puraskṛtya saṃpālayan prajā sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजारक्षाव्रतं धर्मं मूलं राज्ञां विदुर् बुधाः । प्रजारक्षाव्रतं त्यक्त्वा किम् अन्यैर् बहुभिर् व्रतैः

prajārakṣāvrataṃ dharmaṃ mūlaṃ rājñāṃ vidur budhāḥ / prajārakṣāvrataṃ tyaktvā kim anyair bahubhir vrataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन राजन् त्वया धर्मे पालनीयाः प्रजाः शुभे । तद् दशाकुशलेभ्यश् च विनिवार्य त्वया सदा

tena rājan tvayā dharme pālanīyāḥ prajāḥ śubhe / tad daśākuśalebhyaś ca vinivārya tvayā sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनीयाः प्रजा धर्मे तत्पुण्यैस् त्वं प्रमोक्ष्यसे । आदौ दाने प्रजान् योज्याः संबोधिपदकारणे

yojanīyāḥ prajā dharme tatpuṇyais tvaṃ pramokṣyase / ādau dāne prajān yojyāḥ saṃbodhipadakāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुण्यैः प्रचरिष्यन्ति प्रजाः संवर्द्धिताः शुभे । शुभकर्मरते लोके तत्पुण्यैः वर्द्ध्यते नृपः

tatpuṇyaiḥ pracariṣyanti prajāḥ saṃvarddhitāḥ śubhe / śubhakarmarate loke tatpuṇyaiḥ varddhyate nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् दानं स्वयं दत्वा प्रजा शीले नियोजय । शीलेन शुद्ध्यते कायः शुद्धकायो भवेत् सुधीः

tasmād dānaṃ svayaṃ datvā prajā śīle niyojaya / śīlena śuddhyate kāyaḥ śuddhakāyo bhavet sudhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुबुद्धिः क्षमया सर्वाच् छत्रूं जित्वा विराजते । ततो वीर्य्यबलैः सर्वान् सत्वान् सौख्ये नियोजयेत्

subuddhiḥ kṣamayā sarvāc chatrūṃ jitvā virājate / tato vīryyabalaiḥ sarvān satvān saukhye niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्लेशान् विनिर्जित्य ध्यात्वा बोधिं प्रसाधयेत् । बोधिप्रणिधिचित्तेन कृती प्रज्ञां प्रसाधयेत्

tataḥ kleśān vinirjitya dhyātvā bodhiṃ prasādhayet / bodhipraṇidhicittena kṛtī prajñāṃ prasādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राज्ञ उपायैश् च जगद् बोधौ नियोजयेत् । ततो मारान् विनिर्जित्य संबोधिज्ञानम् आप्नुयात्

tataḥ prājña upāyaiś ca jagad bodhau niyojayet / tato mārān vinirjitya saṃbodhijñānam āpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्य रसाभिज्ञा दशभूमीश्वरो भवेत् । ततः कृत्वा वशे सर्वांस् त्रैधातुकनिवाशिनः

tatra prāpya rasābhijñā daśabhūmīśvaro bhavet / tataḥ kṛtvā vaśe sarvāṃs traidhātukanivāśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थाप्य सौगते धर्मे स्वयं निर्वृतिम् आचरेत्

saṃsthāpya saugate dharme svayaṃ nirvṛtim ācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञात्वा महाराज निर्वाणगतिसाधनं । यदि ते निर्वृतौ वांछा तदैतासु समाचर

evaṃ jñātvā mahārāja nirvāṇagatisādhanaṃ / yadi te nirvṛtau vāṃchā tadaitāsu samācara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते मंगलं नित्यं संवृत्तिसुखम् आप्नुयाः । क्रमात् पारमिताः पूर्य्य निर्वृतिं समवाप्नुयाः

tatas te maṃgalaṃ nityaṃ saṃvṛttisukham āpnuyāḥ / kramāt pāramitāḥ pūryya nirvṛtiṃ samavāpnuyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वाणं परमं ज्ञानं निर्वाणं परमं सुखं । निर्वाणं परमं पुण्यं निर्वाणं परमां गतिं

nirvāṇaṃ paramaṃ jñānaṃ nirvāṇaṃ paramaṃ sukhaṃ / nirvāṇaṃ paramaṃ puṇyaṃ nirvāṇaṃ paramāṃ gatiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि सुकृतं सर्वं ज्ञात्वा निर्वाणकारणं । तथा धर्मे स्वयं स्थित्वा प्रेरणीयाः प्रजा अपि

evaṃ hi sukṛtaṃ sarvaṃ jñātvā nirvāṇakāraṇaṃ / tathā dharme svayaṃ sthitvā preraṇīyāḥ prajā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स चंदनो बुद्धो बोधयित्वा च तं नृपं । बोधिमार्गे प्रतिस्थाप्य विरराम क्षणं ततः

evaṃ sa caṃdano buddho bodhayitvā ca taṃ nṛpaṃ / bodhimārge pratisthāpya virarāma kṣaṇaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स नृपती राजा श्रुत्वा तद् धर्मम् आदरात् । प्रमोदितः समुत्थाय उत्तरासंगम् उद्वहन्

atha sa nṛpatī rājā śrutvā tad dharmam ādarāt / pramoditaḥ samutthāya uttarāsaṃgam udvahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्रसन्नमुखः पादौ नत्वा तं प्रार्थयन् मुनिं

suprasannamukhaḥ pādau natvā taṃ prārthayan muniṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस् ते भगवन् नाथ भवतां शरणं व्रजे । सद्धर्मम् आदिशन्न् अत्र विजयस्व गणैः सह

namas te bhagavan nātha bhavatāṃ śaraṇaṃ vraje / saddharmam ādiśann atra vijayasva gaṇaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन नृपेन्द्रेण प्रार्थिते स मुनीश्वरः । तथेति प्रतिसंश्रुत्य त्रैमास्यम् अध्यवासयत्

iti tena nṛpendreṇa prārthite sa munīśvaraḥ / tatheti pratisaṃśrutya traimāsyam adhyavāsayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सान्तःपुरा राजा तं मुनीन्द्रं ससांघिकं । सदा सत्कारपूजाङ्गैर् भोज्यैः प्रारागयन् मुदा

tataḥ sāntaḥpurā rājā taṃ munīndraṃ sasāṃghikaṃ / sadā satkārapūjāṅgair bhojyaiḥ prārāgayan mudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंश् च समये तत्र लोकानाचरकोपिताः । वर्षाधिदेवता मेघावृष्टिं न मुमुचुर् भुवि

tasmiṃś ca samaye tatra lokānācarakopitāḥ / varṣādhidevatā meghāvṛṣṭiṃ na mumucur bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्याम् अनावृष्ट्यां तडागादि जलाश्रयाः । दिने दिने प्रहीनांभः पंकशेषविशोषिताः

tatas tasyām anāvṛṣṭyāṃ taḍāgādi jalāśrayāḥ / dine dine prahīnāṃbhaḥ paṃkaśeṣaviśoṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःपुष्पा निष्फला वृक्षाः शाखापत्त्रविशीर्ण्णिताः ॥ र्म् २।९७ ९७! ॥ स्थाणुकल्पा निराभोग्याः पक्षिसंपातवर्जिताः । महीशस्यविपन्नाश् च बीजांकुलविशोषिताः

niḥpuṣpā niṣphalā vṛkṣāḥ śākhāpattraviśīrṇṇitāḥ // Rm 2.97 97! // sthāṇukalpā nirābhogyāḥ pakṣisaṃpātavarjitāḥ / mahīśasyavipannāś ca bījāṃkulaviśoṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तृणा प्रखलीभूता मरुकल्पाभवत् तदा । अन्नपानवियोगेन मृता अनेकजन्तवः

nistṛṇā prakhalībhūtā marukalpābhavat tadā / annapānaviyogena mṛtā anekajantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्पिपासहताः केचिन् न्यषीदन्त मृता इव । केचिद् गेहे विषण्णास्या मृत्युशंकाविषादिताः

kṣutpipāsahatāḥ kecin nyaṣīdanta mṛtā iva / kecid gehe viṣaṇṇāsyā mṛtyuśaṃkāviṣāditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परं मुखं दृष्ट्वा निःश्वसन्तो निषेदिरे । केचिन् मेघं च खे दृष्ट्वा प्रायाचन्त दिवानिशं

parasparaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā niḥśvasanto niṣedire / kecin meghaṃ ca khe dṛṣṭvā prāyācanta divāniśaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हतास्म इति प्रोक्त्वा केचित् तस्थुर् निराशिताः । एवं नानाप्रकारेण विलपन्तो विखेदिताः

hā hatāsma iti proktvā kecit tasthur nirāśitāḥ / evaṃ nānāprakāreṇa vilapanto vikheditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ऽपि पौरिकास् तत्र चिखेदुर् मृत्युशंकिताः । तद् दृष्ट्वा नृपतिश् चापि मृत्युत्रस्तानुकंपितः

sarve 'pi paurikās tatra cikhedur mṛtyuśaṃkitāḥ / tad dṛṣṭvā nṛpatiś cāpi mṛtyutrastānukaṃpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मंत्रिणः सचिवान् सर्वान् समामंत्र्याब्रवीद् इति । हा कष्टं कथम् अत्रैवं दुर्भिक्षं वर्त्तते ऽधुना । किं करोमि न मन्ये ऽहं वदध्वं तत् प्रतिक्रियां

maṃtriṇaḥ sacivān sarvān samāmaṃtryābravīd iti / hā kaṣṭaṃ katham atraivaṃ durbhikṣaṃ varttate 'dhunā / kiṃ karomi na manye 'haṃ vadadhvaṃ tat pratikriyāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन तदा महापापदुर्भिक्षं शाम्यते द्रुतं । तदुपायं प्रकुर्याम तत् कुरुध्वं यथाविधिं

yena tadā mahāpāpadurbhikṣaṃ śāmyate drutaṃ / tadupāyaṃ prakuryāma tat kurudhvaṃ yathāvidhiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा नृपाज्ञां ते समंत्रिजनपौरिकाः । देवता विधिनाराध्य तच् छान्तिं संययाचिरे

iti śrutvā nṛpājñāṃ te samaṃtrijanapaurikāḥ / devatā vidhinārādhya tac chāntiṃ saṃyayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो देवताः प्रसीदध्वं नमो वः प्रणता वयं । अपराधं यद् अस्मासु क्षन्तव्यं सर्वथापि तत्

bho devatāḥ prasīdadhvaṃ namo vaḥ praṇatā vayaṃ / aparādhaṃ yad asmāsu kṣantavyaṃ sarvathāpi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं दुर्भिक्षनिर्वृष्टिं प्राप्तं शमयत द्रुतं । सुवृष्टिं कारयित्वात्र सुभिक्षं कुरुत ध्रुवं

imaṃ durbhikṣanirvṛṣṭiṃ prāptaṃ śamayata drutaṃ / suvṛṣṭiṃ kārayitvātra subhikṣaṃ kuruta dhruvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं केचिद् विधातारं केचिद् विष्णुं जनार्दनं । केचिच् छिवं महेशानं इंद्रं केचित् सुराधिपं

evaṃ kecid vidhātāraṃ kecid viṣṇuṃ janārdanaṃ / kecic chivaṃ maheśānaṃ iṃdraṃ kecit surādhipaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् ग्रहाधिपं केचिल् लोकपालान् महर्द्धिकान् । केचिच् च मातृकादेवीं स्कंदविघ्नेशभैरवान्

kecid grahādhipaṃ kecil lokapālān maharddhikān / kecic ca mātṛkādevīṃ skaṃdavighneśabhairavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकालगणांश् चापि केचिन् नागाञ् जलाधिपान् । केचिन् मेघान् समालोक्य नत्वा वृष्टिं ययाचिरे

mahākālagaṇāṃś cāpi kecin nāgāñ jalādhipān / kecin meghān samālokya natvā vṛṣṭiṃ yayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सर्वे ऽपि लोकाश् च स्वस्वेष्टकुलदेवताः । विधिनाराध्य संप्रार्थ्य सुवृष्टिं प्रययाचिरे

evaṃ sarve 'pi lokāś ca svasveṣṭakuladevatāḥ / vidhinārādhya saṃprārthya suvṛṣṭiṃ prayayācire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तैः प्रार्थ्यमानास् ताः सर्वाश् च देवता अपि । तत्र वृष्टिं समुत्स्रष्टुं नैव शेकुर् विघातिताः

evaṃ taiḥ prārthyamānās tāḥ sarvāś ca devatā api / tatra vṛṣṭiṃ samutsraṣṭuṃ naiva śekur vighātitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सर्वे च ते लोका दृष्ट्वा तद् वृष्टिघातितां । हाहाकारविरावन्तो विचिखेदुर् निराशिताः

tataḥ sarve ca te lokā dṛṣṭvā tad vṛṣṭighātitāṃ / hāhākāravirāvanto vicikhedur nirāśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजा स तान् दृष्ट्वा दुर्भिक्षाक्षोभिताशायान् । तथा च ग्रहाम् आलोक्य विसण्णास्यो व्यचिन्तयत्

atha rājā sa tān dṛṣṭvā durbhikṣākṣobhitāśāyān / tathā ca grahām ālokya visaṇṇāsyo vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो कष्टं महोत्पातं मम राज्ये भविष्यति । कथम् अत्र प्रतीकारं तत् प्रशान्त्यै करिष्यते

aho kaṣṭaṃ mahotpātaṃ mama rājye bhaviṣyati / katham atra pratīkāraṃ tat praśāntyai kariṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मया नृपभूतेन यशोधर्मविघातिना । न शक्यंते प्रजा येन रक्षितुम् ईतिपीडिते । धिग् मां नृपाधमीभूतं किं पापं प्रकृतं मया । येन यस्य प्रजा एव क्षुत्पिपासहता मृताः । किम् एव मम राज्ये न भोग्यैश् चापि धनैर् अपि । किं तेन जीवितेनापि यशोधर्मविनाशिना

kiṃ mayā nṛpabhūtena yaśodharmavighātinā / na śakyaṃte prajā yena rakṣitum ītipīḍite / dhig māṃ nṛpādhamībhūtaṃ kiṃ pāpaṃ prakṛtaṃ mayā / yena yasya prajā eva kṣutpipāsahatā mṛtāḥ / kim eva mama rājye na bhogyaiś cāpi dhanair api / kiṃ tena jīvitenāpi yaśodharmavināśinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन राज्ञा न रक्ष्यन्ते प्रजाः स्वविषयाश्रिताः । स किं राजा बलिष्ठो ऽपि कृतान्त इव मन्यते

yena rājñā na rakṣyante prajāḥ svaviṣayāśritāḥ / sa kiṃ rājā baliṣṭho 'pi kṛtānta iva manyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् च राजा स्वभोग्यार्थं केवलं दण्डम् आहरन् । न विपत्सु प्रजाः पाति स किं राजापि चौरवत्

yaś ca rājā svabhogyārthaṃ kevalaṃ daṇḍam āharan / na vipatsu prajāḥ pāti sa kiṃ rājāpi cauravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषाम् एव हितार्थाय यश् च राजाभिषिच्यते । स तेषां न हितं कुर्य्यात् स किं राजा कृतार्थहा

yeṣām eva hitārthāya yaś ca rājābhiṣicyate / sa teṣāṃ na hitaṃ kuryyāt sa kiṃ rājā kṛtārthahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् प्रवादहतः सो ऽत्र यशोधर्मसुखार्थहा । स्वयं नष्टः परान् हत्वा नरकेषु व्रजेद् ध्रुवं ॥ र्म् २।१२१ २१! ॥ किं चाहम् अपि मानुष्यः समान इंद्रियैर् अपि । यतो मे क्रियते सर्वैः सेवो नित्यं समाहितैः

dhik pravādahataḥ so 'tra yaśodharmasukhārthahā / svayaṃ naṣṭaḥ parān hatvā narakeṣu vrajed dhruvaṃ // Rm 2.121 21! // kiṃ cāham api mānuṣyaḥ samāna iṃdriyair api / yato me kriyate sarvaiḥ sevo nityaṃ samāhitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न क्रियते रक्षा मयाप्य् एषां विपत्स्व् अपि । कथम् एतदृशैर् मुक्तः कदा यास्यामि सद्गतिं

yadi na kriyate rakṣā mayāpy eṣāṃ vipatsv api / katham etadṛśair muktaḥ kadā yāsyāmi sadgatiṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदैतदृणैर् बद्धः सर्वथा प्रतिबंधितः । कर्मभिः प्रेर्य्यमाणो ऽहं यास्यामि नरकान् ध्रुवं

sarvadaitadṛṇair baddhaḥ sarvathā pratibaṃdhitaḥ / karmabhiḥ preryyamāṇo 'haṃ yāsyāmi narakān dhruvaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.