उद्धन्ति । यदेवास्या अमेध्यम् । तदपहन्ति । अपोऽवोक्षति शान्त्यै । सिकता निवपति । एतद्वा अग्नेर्वैश्वानरस्य रूपम् । रूपेणैव वैश्वानरमवरुन्द्धे । ऊषान्निवपति । पुष्टिर्वा एषा प्रजननम् । यदूषाः १ पुष्ट्यामेव प्रजननेऽग्निमाधत्ते । अथो संज्ञान एव । संज्ञानꣳ ह्येतत्पशूनाम् । यदूषाः । द्यावापृथिवी सहास्ताम् । ते वियती अब्रूताम् । अस्त्वेव नौ सह यज्ञियमिति । यदमुष्या यज्ञियमासीत् । तदस्यामदधात् । त ऊषा अभवन् २ यदस्या यज्ञियमासीत् । तदमुष्यामदधात् । तददश्चन्द्र मसि कृष्णम् । ऊषान्निवपन्नदो ध्यायेत् । द्यावापृथिव्योरेव यज्ञियेऽग्निमाधत्ते । अग्निर्देवेभ्यो निलायत । आखू रूपं कृत्वा । स पृथिवीं प्राविशत् । स ऊतीः कुर्वाणः पृथिवीमनु समचरत् । तदाखुकरीषमभवत् ३ यदाखुकरीषꣳ संभारो भवति । यदेवास्य तत्र न्यक्तम् । तदेवावरुन्द्धे । ऊर्जं वा एतꣳ रसं पृथिव्या उपदीका उद्दिहन्ति । यद्वल्मीकम् । यद्वल्मीकवपा संभारो भवति । ऊर्जमेव रसं पृथिव्या अवरुन्द्धे । अथो श्रोत्रमेव । श्रोत्रꣳ ह्येतत्पृथिव्याः । यद्वल्मीकः ४ अबधिरो भवति । य एवं वेद । प्रजापतिः प्रजा असृजत । तासाम-न्नमुपाक्षीयत । ताभ्यः सूदमुप प्राभिनत् । ततो वै तासामन्नं नाक्षीयत । यस्य सूदः संभारो भवति । नास्य गृहेऽन्नं क्षीयते । आपो वा इदमग्रे सलिलमासीत् । तेन प्रजापतिरश्राम्यत् ५ कथमिदꣳ स्यादिति । सोऽपश्यत्पुष्करपर्णं तिष्ठत् । सोऽमन्यत । अस्ति वै तत् । यस्मिन्निदमधि तिष्ठतीति । स वराहो रूपं कृत्वोप न्यमज्जत् । स पृथिवीमध आर्छत् । तस्या उपहत्योदमज्जत् । तत्पुष्करपर्णेऽप्रथयत् । यदप्रथयत् ६ तत्पृथिव्यै पृथिवित्वम् । अभूद्वा इदमिति । तद्भूम्यै भूमित्वम् । तां दिशोऽनु वातः समवहत् । ताꣳ शर्कराभिरदृꣳहत् । शं वै नोऽभूदिति । तच्छर्कराणाꣳ शर्करत्वम् । यद्वराहविहतꣳ संभारो भवति । अस्यामेवाछम्बट्कारमग्निमाधत्ते । शर्करा भवन्ति धृत्यै ७ अथो शंत्वाय । सरेता अग्निराधेय इत्याहुः । आपो वरुणस्य पत्नय आसन् । ता अग्निरभ्यध्यायत् । ताः समभवन् । तस्य रेतः परापतत् । तद्धिरण्य-मभवत् । यद्धिरण्यमुपास्यति । सरेतसमेवाग्निमाधत्ते । पुरुष इन्न्वै स्वाद्रेतसो बीभत्सत इत्याहुः ८ उत्तरत उपास्यत्यबीभत्सायै । अति प्रयच्छति । आर्तिमेवातिप्रयच्छति । अग्निर्देवेभ्यो निलायत । अश्वो रूपं कृत्वा । सोऽश्वत्थे संवत्सरमतिष्ठत् । तदश्वत्थस्याश्वत्थत्वम् । यदाश्वत्थः संभारो भवति । यदेवास्य तत्र न्यक्तम् । तदेवावरुन्द्धे ९ देवा वा ऊर्जं व्यभजन्त । तत उदुम्बर उदतिष्ठत् । ऊर्ग्वा उदुम्बरः । यदौदुम्बरः संभारो भवति । ऊर्जमेवावरुन्द्धे । तृतीयस्यामितो दिवि सोम आसीत् । तं गायत्र्! याहरत् । तस्य पर्णमच्छिद्यत । तत्पर्णोऽभवत् । तत्पर्णस्य पर्णत्वम् १० यस्य पर्णमयः संभारो भवति । सोमपीथमेवावरुन्द्धे । देवा वै ब्रह्मन्नवदन्त । तत्पर्ण उपाशृणोत् । सुश्रवा वै नाम । यत्पर्णमयः संभारो भवति । ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्द्धे । प्रजापतिरग्निमसृजत । सोऽबिभेत्प्र मा धक्ष्यतीति । तꣳ शम्याऽशमयत् ११ तच्छम्यै शमित्वं ।यच्छमीमयः संभारो भवति । शान्त्या अप्रदाहाय । अग्नेः सृष्टस्य यतः । विकङ्कतं भा आर्छत् । यद्वैकङ्कतः संभारो भवति । भा एवावरुन्द्धे । सहृदयोऽग्निराधेय इत्याहुः । मरुतोऽद्भिरग्निमतमयन् । तस्य तान्तस्य हृदयमाच्छिन्दन् । साशनिरभवत् । यदशनिहतस्य वृक्षस्य सम्भारो भवति । सहृदयमेवाग्निमाधत्ते १२
uddhanti | yadevāsyā amedhyam | tadapahanti | apo'vokṣati śāntyai | sikatā nivapati | etadvā agnervaiśvānarasya rūpam | rūpeṇaiva vaiśvānaramavarunddhe | ūṣānnivapati | puṣṭirvā eṣā prajananam | yadūṣāḥ 1 puṣṭyāmeva prajanane'gnimādhatte | atho saṃjñāna eva | saṃjñānam̐ hyetatpaśūnām | yadūṣāḥ | dyāvāpṛthivī sahāstām | te viyatī abrūtām | astveva nau saha yajñiyamiti | yadamuṣyā yajñiyamāsīt | tadasyāmadadhāt | ta ūṣā abhavan 2 yadasyā yajñiyamāsīt | tadamuṣyāmadadhāt | tadadaścandra masi kṛṣṇam | ūṣānnivapannado dhyāyet | dyāvāpṛthivyoreva yajñiye'gnimādhatte | agnirdevebhyo nilāyata | ākhū rūpaṃ kṛtvā | sa pṛthivīṃ prāviśat | sa ūtīḥ kurvāṇaḥ pṛthivīmanu samacarat | tadākhukarīṣamabhavat 3 yadākhukarīṣam̐ saṃbhāro bhavati | yadevāsya tatra nyaktam | tadevāvarunddhe | ūrjaṃ vā etam̐ rasaṃ pṛthivyā upadīkā uddihanti | yadvalmīkam | yadvalmīkavapā saṃbhāro bhavati | ūrjameva rasaṃ pṛthivyā avarunddhe | atho śrotrameva | śrotram̐ hyetatpṛthivyāḥ | yadvalmīkaḥ 4 abadhiro bhavati | ya evaṃ veda | prajāpatiḥ prajā asṛjata | tāsāma-nnamupākṣīyata | tābhyaḥ sūdamupa prābhinat | tato vai tāsāmannaṃ nākṣīyata | yasya sūdaḥ saṃbhāro bhavati | nāsya gṛhe'nnaṃ kṣīyate | āpo vā idamagre salilamāsīt | tena prajāpatiraśrāmyat 5 kathamidam̐ syāditi | so'paśyatpuṣkaraparṇaṃ tiṣṭhat | so'manyata | asti vai tat | yasminnidamadhi tiṣṭhatīti | sa varāho rūpaṃ kṛtvopa nyamajjat | sa pṛthivīmadha ārchat | tasyā upahatyodamajjat | tatpuṣkaraparṇe'prathayat | yadaprathayat 6 tatpṛthivyai pṛthivitvam | abhūdvā idamiti | tadbhūmyai bhūmitvam | tāṃ diśo'nu vātaḥ samavahat | tām̐ śarkarābhiradṛm̐hat | śaṃ vai no'bhūditi | taccharkarāṇām̐ śarkaratvam | yadvarāhavihatam̐ saṃbhāro bhavati | asyāmevāchambaṭkāramagnimādhatte | śarkarā bhavanti dhṛtyai 7 atho śaṃtvāya | saretā agnirādheya ityāhuḥ | āpo varuṇasya patnaya āsan | tā agnirabhyadhyāyat | tāḥ samabhavan | tasya retaḥ parāpatat | taddhiraṇya-mabhavat | yaddhiraṇyamupāsyati | saretasamevāgnimādhatte | puruṣa innvai svādretaso bībhatsata ityāhuḥ 8 uttarata upāsyatyabībhatsāyai | ati prayacchati | ārtimevātiprayacchati | agnirdevebhyo nilāyata | aśvo rūpaṃ kṛtvā | so'śvatthe saṃvatsaramatiṣṭhat | tadaśvatthasyāśvatthatvam | yadāśvatthaḥ saṃbhāro bhavati | yadevāsya tatra nyaktam | tadevāvarunddhe 9 devā vā ūrjaṃ vyabhajanta | tata udumbara udatiṣṭhat | ūrgvā udumbaraḥ | yadaudumbaraḥ saṃbhāro bhavati | ūrjamevāvarunddhe | tṛtīyasyāmito divi soma āsīt | taṃ gāyatr! yāharat | tasya parṇamacchidyata | tatparṇo'bhavat | tatparṇasya parṇatvam 10 yasya parṇamayaḥ saṃbhāro bhavati | somapīthamevāvarunddhe | devā vai brahmannavadanta | tatparṇa upāśṛṇot | suśravā vai nāma | yatparṇamayaḥ saṃbhāro bhavati | brahmavarcasamevāvarunddhe | prajāpatiragnimasṛjata | so'bibhetpra mā dhakṣyatīti | tam̐ śamyā'śamayat 11 tacchamyai śamitvaṃ |yacchamīmayaḥ saṃbhāro bhavati | śāntyā apradāhāya | agneḥ sṛṣṭasya yataḥ | vikaṅkataṃ bhā ārchat | yadvaikaṅkataḥ saṃbhāro bhavati | bhā evāvarunddhe | sahṛdayo'gnirādheya ityāhuḥ | maruto'dbhiragnimatamayan | tasya tāntasya hṛdayamācchindan | sāśanirabhavat | yadaśanihatasya vṛkṣasya sambhāro bhavati | sahṛdayamevāgnimādhatte 12
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.