घृतं च वै मधु च प्रजापतिरासीत् । यतो मध्वासीत् । ततः प्रजा असृजत । तस्मान्मधुषि प्रजननमिवास्ति । तस्मान्मधुषा न प्रचरन्ति । यातयाम हि । आज्येन प्रचरन्ति । यज्ञो वा आज्यम् । यज्ञेनैव यज्ञं प्रचरन्त्ययातयामत्वाय । पत्न्यवेक्षते १ मिथुनत्वाय प्रजात्यै । यद्वै पत्नी यज्ञस्य करोति । मिथुनं तत् । अथो पत्निया एवैष यज्ञस्यान्वारम्भोऽनवच्छित्त्यै । अमेध्यं वा एतत्करोति । यत्पत्न्यवेक्षते । गार्हपत्येऽधिश्रयति मेध्यत्वाय । आहवनीयमभ्युद्द्रवति । यज्ञस्य संतत्यै । तेजोऽसि तेजोऽनु प्रेहीत्याह २ तेजो वा अग्निः । तेज आज्यम् । तेजसैव तेजः समर्धयति । अग्निस्ते तेजो मा विनैदित्याहाहिँ सायै । स्फ्यस्य वर्त्मन्त्सादयति । यज्ञस्य संतत्यै । अग्नेर्जिह्वासि सुभूर्देवानामित्याह । यथायजुरेवैतत् । धाम्नेधाम्ने देवेभ्यो यजुषेयजुषे भवेत्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते ३ तद्वा अतः पवित्राभ्यामेवोत्पुनाति । यजमानो वा आज्यम् । प्राणापानौ पवित्रे । यजमान एव प्राणापानौ दधाति । पुनराहारम् । एवमिव हि प्राणापानौ संचरतः । शुक्रमसि ज्योतिरसि तेजोऽसीत्याह । रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे । त्रिर्यजुषा । त्रय इमे लोकाः ४ एषां लोकानामाप्त्यै । त्रिः । त्र्! यावृद्धि यज्ञः । अथो मेध्यत्वाय । अथाज्यवतीभ्यामपः । रूपमेवासामेतद्वर्णं दधाति । अपि वा उताहुः । यथा ह वै योषा सुवर्णँ हिरण्यं पेशलं बिभ्रती रूपाण्यास्ते । एवमेता एतर्हीति । आपो वै सर्वा देवताः ५ एषा हि विश्वेषां देवानां तनूः । यदाज्यम् । तत्रोभयोर्मीमाँ सा । जामिः स्यात् । यद्यजुषाज्यं यजुषाप उत्पुनीयात् । छन्दसाप उत्पुनात्यजामित्वाय । अथो मिथुनत्वाय । सावित्रियर्चा । सवितृप्रसूतं मे कर्मासदिति । सवितृप्रसूतमेवास्य कर्म भवति । पच्छो गायत्रिया त्रिःषमृद्धत्वाय । अद्भिरेवौषधीः संनयति । ओषधीभिः पशून् । पशुभिर्यजमानम् । शुक्रं त्वा शुक्रायां ज्योतिस्त्वा ज्योतिष्यर्चिस्त्वार्चिषीत्याह सर्वत्वाय । पर्यान्प्त्या अनन्तरायाय ६
ghṛtaṃ ca vai madhu ca prajāpatirāsīt | yato madhvāsīt | tataḥ prajā asṛjata | tasmānmadhuṣi prajananamivāsti | tasmānmadhuṣā na pracaranti | yātayāma hi | ājyena pracaranti | yajño vā ājyam | yajñenaiva yajñaṃ pracarantyayātayāmatvāya | patnyavekṣate 1 mithunatvāya prajātyai | yadvai patnī yajñasya karoti | mithunaṃ tat | atho patniyā evaiṣa yajñasyānvārambho'navacchittyai | amedhyaṃ vā etatkaroti | yatpatnyavekṣate | gārhapatye'dhiśrayati medhyatvāya | āhavanīyamabhyuddravati | yajñasya saṃtatyai | tejo'si tejo'nu prehītyāha 2 tejo vā agniḥ | teja ājyam | tejasaiva tejaḥ samardhayati | agniste tejo mā vinaidityāhāhi~ sāyai | sphyasya vartmantsādayati | yajñasya saṃtatyai | agnerjihvāsi subhūrdevānāmityāha | yathāyajurevaitat | dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe bhavetyāha | āśiṣamevaitāmāśāste 3 tadvā ataḥ pavitrābhyāmevotpunāti | yajamāno vā ājyam | prāṇāpānau pavitre | yajamāna eva prāṇāpānau dadhāti | punarāhāram | evamiva hi prāṇāpānau saṃcarataḥ | śukramasi jyotirasi tejo'sītyāha | rūpamevāsyaitanmahimānaṃ vyācaṣṭe | triryajuṣā | traya ime lokāḥ 4 eṣāṃ lokānāmāptyai | triḥ | tr! yāvṛddhi yajñaḥ | atho medhyatvāya | athājyavatībhyāmapaḥ | rūpamevāsāmetadvarṇaṃ dadhāti | api vā utāhuḥ | yathā ha vai yoṣā suvarṇa~ hiraṇyaṃ peśalaṃ bibhratī rūpāṇyāste | evametā etarhīti | āpo vai sarvā devatāḥ 5 eṣā hi viśveṣāṃ devānāṃ tanūḥ | yadājyam | tatrobhayormīmā~ sā | jāmiḥ syāt | yadyajuṣājyaṃ yajuṣāpa utpunīyāt | chandasāpa utpunātyajāmitvāya | atho mithunatvāya | sāvitriyarcā | savitṛprasūtaṃ me karmāsaditi | savitṛprasūtamevāsya karma bhavati | paccho gāyatriyā triḥṣamṛddhatvāya | adbhirevauṣadhīḥ saṃnayati | oṣadhībhiḥ paśūn | paśubhiryajamānam | śukraṃ tvā śukrāyāṃ jyotistvā jyotiṣyarcistvārciṣītyāha sarvatvāya | paryānptyā anantarāyāya 6
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.