अथ स्रुचावनुष्टुग्भ्यां वाजवतीभ्यां व्यूहति । प्रतिष्ठा वा अनुष्टुक् । अन्नं वाजः प्रतिष्ठित्यै । अन्नाद्यस्यावरुध्यै । प्राचीं जुहूमूहति । जातानेव भ्रातृव्यान्प्रणुदते । प्रतीचीमुपभृतम् । जनिष्यमाणानेव प्रतिनुदते । स विषूच एवापोह्य सपत्नान्यजमानः । अस्मिन्लोके प्रतितिष्ठति १ द्वाभ्याम् । द्विप्रतिष्ठो हि । वसुभ्यस्त्वा रुद्रे भ्यस्त्वादित्येभ्यस्त्वेत्याह । यथायजुरेवैतत् । स्रुक्षु प्रस्तरमनक्ति । इमे वै लोकाः स्रुचः । यजमानः प्रस्तरः । यजमानमेव तेजसानक्ति । त्रेधानक्ति । त्रय इमे लोकाः २ एभ्य एवैनं लोकेभ्योऽनक्ति । अभिपूर्वमनक्ति । अभिपूर्वमेव यजमानं तेजसानक्ति । अक्तँ रिहाणा इत्याह । तेजो वा आज्यम् । यजमानः प्रस्तरः । यजमानमेव तेजसानक्ति । वियन्तु वय इत्याह । वय एवैनं कृत्वा । सुवर्गं लोकं गमयति ३ प्रजां योनिं मा निर्मृक्षमित्याह । प्रजायै गोपीथाय । आप्यायन्तामाप ओषधय इत्याह । आप एवौषधीराप्याययति । मरुतां पृषतयः स्थेत्याह । मरुतो वै वृष्ट्या ईशते । वृष्टिमेवावरुन्धे । दिवं गच्छ ततो नो वृष्टिमेरयेत्याह । वृष्टिर्वै द्यौः । वृष्टिमेवावरुन्धे ४ यावद्वा अध्वर्युः प्रस्तरं प्रहरति । तावदस्यायुर्मीयते । आयुष्पा अग्नेऽस्यायुर्मे पाहीत्याह । आयुरेवात्मन्धत्ते । यावद्वा अध्वर्युः प्रस्तरं प्रहरति । तावदस्य चक्षुर्मीयते । चक्षुष्पा अग्नेऽसि चक्षुर्मे पाहीत्याह । चक्षुरेवात्मन्धत्ते । ध्रुवासीत्याह प्रतिष्ठित्यै । यं परिधिं पर्यधत्था इत्याह ५ यथायजुरेवैतत् । अग्ने देव पणिभिर्वीर्यमाण इत्याह । अग्नय एवैनं जुष्टं करोति । तं त एतमनु जोषं भरामीत्याह । सजातानेवास्मा अनुकान्करोति । नेदेष त्वदपचेतयाता इत्याहानुख्यात्यै । यज्ञस्य पाथ उप समितमित्याह । भूमानमेवोपैति । परिधीन्प्रहरति । यज्ञस्य समिष्ट्यै ६ स्रुचौ संप्रस्रावयति । यदेव तत्र क्रूरम् । तत्तेन शमयति । जुह्वामुपभृतम् । यजमानदेवत्या वै जुहूः । भ्रातृव्यदेवत्योपभृत् । यजमानायैव भ्रातृव्यमुपस्तिं करोति । सँ स्रावभागाः स्थेत्याह । वसवो वै रुद्रा आदित्याः सँ स्रावभागाः । तेषां तद्भागधेयम् ७ तानेव तेन प्रीणाति । वैश्वदेव्यर्चा । एते हि विश्वे देवाः । त्रिष्टुग्भवति । इन्द्रियं वै त्रिष्टुक् । इन्द्रि यमेव यजमाने दधाति । अग्नेर्वामपन्नगृहस्य सदसि सादयामीत्याह । इयं वा अग्निरपन्नगृहः । अस्या एवैने सदने सादयति । सुम्नाय सुम्निनी सुम्ने मा धत्तमित्याह ८ प्रजा वै पशवः सुम्नम् । प्रजामेव पशूनात्मन्धत्ते । धुरि धुर्यौ पातमित्याह । जायापत्योर्गोपीथाय । अग्नेऽदब्धायोऽशीततनो इत्याह । यथायजुरेवैतत् । पाहि माद्य दिवः पाहि प्रसित्यै पाहि दुरिष्ट्यै पाहि दुरद्मन्यै पाहि दुश्चरितादित्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते । अविषं नः पितुं कृणु सुषदा योनिँ स्वाहेतीध्मसंवृश्चनान्यन्वाहार्यपचनेऽभ्याधाय फलीकरणहोमं जुहोति । अतिरिक्तानि वा इध्मसंवृश्चनानि ९ अतिरिक्ताः फलीकरणाः । अतिरिक्तमाज्योच्छेषणम् । अतिर्कित एवातिरिक्तं दधाति । अथो अतिरिक्तेनैवातिरिक्तमाप्त्वावरुन्धे । वेदिर्देवेभ्यो निलायत । तां वेदेनान्वविन्दन् । वेदेन वेदिं विविदुः पृथिवीम् । सा पप्रथे पृथिवी पार्थिवानि । गर्भं बिभर्ति भुवनेष्वन्तः । ततो यज्ञो जायते विश्वदानिरिति पुरस्तात्स्तम्बयजुषो वेदेन वेदिँ संमार्ष्ट्यनुवित्त्यै १० अथो यद्वेदश्च वेदिश्च भवतः । मिथुनत्वाय प्रजात्यै । प्रजापतेर्वा एतानि श्मश्रूणि । यद्वेदः । पत्निया उपस्थ आस्यति । मिथुनमेव करोति । विन्दते प्रजाम् । वेदँ होताहवनीयात्स्तृणन्नेति । यज्ञमेव तत्संतनोत्योत्तर-स्मादर्धमासात् । तँ संततमुत्तरेऽर्धमास आलभते ११ तं कालेकाल आगते यजते । ब्रह्मवादिनो वदन्ति । स त्वा अध्वर्युः स्यात् । यो यतो यज्ञं प्रयुङ्क्ते । तदेनं प्रतिष्ठापयतीति । वाताद्वा अध्वर्युर्यज्ञं प्रयुङ्क्ते । देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमितेत्याह । यत एव यज्ञं प्रयुङ्क्ते । तदेनं प्रतिष्ठापयति । प्रतितिष्ठति प्रजया पशुभिर्यजमानः १२
atha srucāvanuṣṭugbhyāṃ vājavatībhyāṃ vyūhati | pratiṣṭhā vā anuṣṭuk | annaṃ vājaḥ pratiṣṭhityai | annādyasyāvarudhyai | prācīṃ juhūmūhati | jātāneva bhrātṛvyānpraṇudate | pratīcīmupabhṛtam | janiṣyamāṇāneva pratinudate | sa viṣūca evāpohya sapatnānyajamānaḥ | asminloke pratitiṣṭhati 1 dvābhyām | dvipratiṣṭho hi | vasubhyastvā rudre bhyastvādityebhyastvetyāha | yathāyajurevaitat | srukṣu prastaramanakti | ime vai lokāḥ srucaḥ | yajamānaḥ prastaraḥ | yajamānameva tejasānakti | tredhānakti | traya ime lokāḥ 2 ebhya evainaṃ lokebhyo'nakti | abhipūrvamanakti | abhipūrvameva yajamānaṃ tejasānakti | akta~ rihāṇā ityāha | tejo vā ājyam | yajamānaḥ prastaraḥ | yajamānameva tejasānakti | viyantu vaya ityāha | vaya evainaṃ kṛtvā | suvargaṃ lokaṃ gamayati 3 prajāṃ yoniṃ mā nirmṛkṣamityāha | prajāyai gopīthāya | āpyāyantāmāpa oṣadhaya ityāha | āpa evauṣadhīrāpyāyayati | marutāṃ pṛṣatayaḥ sthetyāha | maruto vai vṛṣṭyā īśate | vṛṣṭimevāvarundhe | divaṃ gaccha tato no vṛṣṭimerayetyāha | vṛṣṭirvai dyauḥ | vṛṣṭimevāvarundhe 4 yāvadvā adhvaryuḥ prastaraṃ praharati | tāvadasyāyurmīyate | āyuṣpā agne'syāyurme pāhītyāha | āyurevātmandhatte | yāvadvā adhvaryuḥ prastaraṃ praharati | tāvadasya cakṣurmīyate | cakṣuṣpā agne'si cakṣurme pāhītyāha | cakṣurevātmandhatte | dhruvāsītyāha pratiṣṭhityai | yaṃ paridhiṃ paryadhatthā ityāha 5 yathāyajurevaitat | agne deva paṇibhirvīryamāṇa ityāha | agnaya evainaṃ juṣṭaṃ karoti | taṃ ta etamanu joṣaṃ bharāmītyāha | sajātānevāsmā anukānkaroti | nedeṣa tvadapacetayātā ityāhānukhyātyai | yajñasya pātha upa samitamityāha | bhūmānamevopaiti | paridhīnpraharati | yajñasya samiṣṭyai 6 srucau saṃprasrāvayati | yadeva tatra krūram | tattena śamayati | juhvāmupabhṛtam | yajamānadevatyā vai juhūḥ | bhrātṛvyadevatyopabhṛt | yajamānāyaiva bhrātṛvyamupastiṃ karoti | sa~ srāvabhāgāḥ sthetyāha | vasavo vai rudrā ādityāḥ sa~ srāvabhāgāḥ | teṣāṃ tadbhāgadheyam 7 tāneva tena prīṇāti | vaiśvadevyarcā | ete hi viśve devāḥ | triṣṭugbhavati | indriyaṃ vai triṣṭuk | indri yameva yajamāne dadhāti | agnervāmapannagṛhasya sadasi sādayāmītyāha | iyaṃ vā agnirapannagṛhaḥ | asyā evaine sadane sādayati | sumnāya sumninī sumne mā dhattamityāha 8 prajā vai paśavaḥ sumnam | prajāmeva paśūnātmandhatte | dhuri dhuryau pātamityāha | jāyāpatyorgopīthāya | agne'dabdhāyo'śītatano ityāha | yathāyajurevaitat | pāhi mādya divaḥ pāhi prasityai pāhi duriṣṭyai pāhi duradmanyai pāhi duścaritādityāha | āśiṣamevaitāmāśāste | aviṣaṃ naḥ pituṃ kṛṇu suṣadā yoni~ svāhetīdhmasaṃvṛścanānyanvāhāryapacane'bhyādhāya phalīkaraṇahomaṃ juhoti | atiriktāni vā idhmasaṃvṛścanāni 9 atiriktāḥ phalīkaraṇāḥ | atiriktamājyoccheṣaṇam | atirkita evātiriktaṃ dadhāti | atho atiriktenaivātiriktamāptvāvarundhe | vedirdevebhyo nilāyata | tāṃ vedenānvavindan | vedena vediṃ vividuḥ pṛthivīm | sā paprathe pṛthivī pārthivāni | garbhaṃ bibharti bhuvaneṣvantaḥ | tato yajño jāyate viśvadāniriti purastātstambayajuṣo vedena vedi~ saṃmārṣṭyanuvittyai 10 atho yadvedaśca vediśca bhavataḥ | mithunatvāya prajātyai | prajāpatervā etāni śmaśrūṇi | yadvedaḥ | patniyā upastha āsyati | mithunameva karoti | vindate prajām | veda~ hotāhavanīyātstṛṇanneti | yajñameva tatsaṃtanotyottara-smādardhamāsāt | ta~ saṃtatamuttare'rdhamāsa ālabhate 11 taṃ kālekāla āgate yajate | brahmavādino vadanti | sa tvā adhvaryuḥ syāt | yo yato yajñaṃ prayuṅkte | tadenaṃ pratiṣṭhāpayatīti | vātādvā adhvaryuryajñaṃ prayuṅkte | devā gātuvido gātuṃ vittvā gātumitetyāha | yata eva yajñaṃ prayuṅkte | tadenaṃ pratiṣṭhāpayati | pratitiṣṭhati prajayā paśubhiryajamānaḥ 12
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.