परिस्तृणीत परिधत्ताग्निम् । परिहितोऽग्निर्यजमानं भुनक्तु । अपाꣳ रस ओषधीनाꣳ सुवर्णः । निष्का इमे यजमानस्य सन्तु कामदुघाः । अमुत्रामुष्मिꣳ ल्लोके । भूपते भुवनपते । महतो भूतस्य पते । ब्रह्माणं त्वा वृणीमहे । अहं भूपतिरहं भुवनपतिः । अहं महतो भूतस्य पतिः १ देवेन सवित्रा प्रसूत आर्त्विज्यं करिष्यामि । देव सवितरेतं त्वा वृणते । बृहस्पतिं दैव्यं ब्रह्माणम् । तदहं मनसे प्रब्रवीमि । मनो गायत्रियै । गायत्री त्रिष्टुभे । त्रिष्टुब्जगत्यै । जगत्यनुष्टुभे । अनुष्टुक्पङ्क्त्यै । पङ्क्तिः प्रजापतये २ प्रजापतिर्विश्वेभ्यो देवेभ्यः । विश्वे देवा बृहस्पतये । बृहस्पतिर्ब्रह्मणे । ब्रह्म भूर्भुवः सुवः । बृहस्पतिर्देवानां ब्रह्मा । अहं मनुष्याणाम् । बृहस्पते यज्ञं गोपाय । इदं तस्मै हर्म्यं करोमि । यो वो देवाश्चरति ब्रह्मचर्यम् । मेधावी दिक्षु मनसा तपस्वी ३ अन्तर्दूतश्चरति मानुषीषु । चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः । घृतप्रतीका भुवनस्य मध्ये । मर्मृज्यमाना महते सौभगाय । मह्यं धुक्ष्व यजमानाय कामान् । भूमिर्भूत्वा महिमानं पुपोष । ततो देवी वर्धयते पयाꣳ सि । यज्ञिया यज्ञं वि च यन्ति सꣳ च । ओषधीराप इह शक्वरीश्च । यो मा हृदा मनसा यश्च वाचा ४ यो ब्रह्मणा कर्मणा द्वेष्ति देवाः । यः श्रुतेन हृदयेनेष्णता च । तस्येन्द्र वज्रेण शिरश्छिनद्मि । ऊर्णामृदु प्रथमानꣳ स्योनम् । देवेभ्यो जुष्टꣳ सदनाय बर्हिः । सुवर्गे लोके यजमानꣳ हि धेहि । मां नाकस्य पृष्ठे परमे व्योमन् । चतुःशिखण्डा युवतिः सुपेशाः । घृतप्रतीका वयुनानि वस्ते । सा स्तीर्यमाणा महते सौभगाय ५ सा मे धुक्ष्व यजमानाय कामान् । शिवा च मे शग्मा चैधि । स्योना च मे सुषदा चैधि । ऊर्जस्वती च मे पयस्वती चैधि । इषमूर्जं मे पिन्वस्व । ब्रह्म तेजो मे पिन्वस्व । क्षत्रमोजो मे पिन्वस्व । विशं पुष्टिं मे पिन्वस्व । आयुरन्नाद्यं मे पिन्वस्व । प्रजां पशून्मे पिन्वस्व ६ अस्मिन्यज्ञ उप भूय इन्नु मे । अविक्षोभाय परिधीन्दधामि । धर्ता धरुणो धरीयान् । अग्निर्द्वेषाꣳ सि निरितो नुदातै । विच्छिनद्मि विधृतीभ्याꣳ सपत्नान् । जातान्भ्रातृब्यान्ये च जनिष्यमानाः । विशो यन्त्राभ्यां विधमाम्येनान् । अहꣳ स्वानामुत्तमोऽसानि देवाः । विशो यन्त्रे नुदमाने अरातिम् । विश्वं पाप्मानममतिं दुर्मरायुम् ७ सीदन्ती देवी सुकृतस्य लोके । धृती स्थो विधृती स्वधृती ।प्राणान्मयि धारयतम् । प्रजां मयि धारयतम् । पशून्मयि धारयतम् । अयं प्रस्तर उभयस्य धर्ता । धर्ता प्रयाजानामुतानूयाजानाम् । स दाधार समिधो विश्वरूपाः । तस्मिन्त्स्रुचो अध्यासादयामि । आरोह पथो जुहु देवयानान् ८ यत्रर्षयः प्रथमजा ये पुराणाः । हिरण्यपक्षाजिरा सम्भृताङ्गा । वहासि मा सुकृतां यत्र लोकाः । अवाहं बाध उपभृता सपत्नान् । जातान्भ्रातृव्यान्ये च जनिष्यमाणाः । दोहं यज्ञꣳ सुदुघामिव धेनुम् । अहमुत्तरो भूयासम् । अधरे मत्सपत्नाः । यो मा वाचा मनसा दुर्मरायुः । हृदारातीयादभिदासदग्ने ९ इदमस्य चित्तमधरं ध्रुवायाः । अहमुत्तरो भूयासम् । अधरे मत्सपत्नाः । ऋषभोऽसि शाक्वरः । घृताचीनाꣳ सूनुः । प्रियेण नाम्ना प्रिये सदसि सीद । स्योनो मे सीद सुषदः पृथिव्याम् । प्रथयि प्रजया पशुभिः सुवर्गे लोके । दिवि सीद पृथिव्यामन्तरिक्षे । अहमुत्तरो भूयासम् १० अधरे मत्सपत्नाः । इयꣳ स्थाली घृतस्य पूर्णा । अच्छिन्नपयाः शतधार उत्सः । मारुतेन शर्मणा दैव्येन । यज्ञोऽसि सर्वतः श्रितः । सर्वतो मां भूतं भवैष्यच्छ्रयताम् । शतं मे सन्त्वाशिषः । सहस्रं मे सन्तु सूनृताः । इरावतीः पशुमतीः । प्रजापतिरसि सर्वतः श्रितः ११ सर्वतो मां भूतं भविष्यच्छ्रयताम् । शतं मे सन्त्वाशिषः । सहस्रं मे सन्तु सूनृताः । इरावतीः पशुमतीः । इदमिन्द्रि यममृतं वीर्यम् । अनेनेन्द्रा य पशवोऽचिकित्सन् । तेन देवा अवतोऽप माम् । इहेषमूर्जं यशः सह ओजः सनेयम् । शृतं मयि श्रयताम् । यत्पृथिवीमचरत्तत्प्रविष्टम् १२ येनासिञ्चद्बलमिन्द्रे प्रजापतिः । इदं तच्छुक्रं मधु वाजिनीवत् । येनोपरिष्टा-दधिनोन्महेन्द्र म् । दधि मां धिनोतु । अयं वेदः पृथिवीमन्वविन्दत् । गुहा सतीं गहने गह्वरेषु । स विन्दतु यजमानाय लोकम् । अच्छिद्रं यज्ञं भूरिकर्मा करोतु । अयं यज्ञः समसदद्धविष्मान् । ऋचा साम्ना यजुषा देवताभिः १३ तेन लोकान्त्सूर्यवतो जयेम । इन्द्र स्य सख्यममृतत्वमश्याम् । यो नः कनीय इह कामयातै । अस्मिन्यज्ञे यजमानाय मह्यम् । अप तमिन्द्रा ग्नी भुवनान्नुदेताम् । अहं प्रजां वीरवतीं विदेय । अग्ने वाजजित् । वाजं त्वा सरिष्यन्तं ।वाजं जेष्यन्तम् । वाजिनं वाजजितम् १४ वाजजित्यायै संमार्ज्मि । अग्निमन्नादमन्नाद्याय । उपहूतो द्यौः पिता । उप मां द्यौः पिता ह्वयताम् । अग्निराग्नीध्रात् । आयुषे वर्चसे जीवात्वै पुण्याय । उपहूता पृथिवी माता । उप मां माता पृथिवी ह्वयताम् । अग्निराग्नीध्रात् १५ आयुषे वर्चसे । जीवात्वै पुण्याय । मनो ज्योतिर्जुषतामाज्यम् । विच्छिन्नं यज्ञꣳ समिमं दधातु । बृहस्पतिस्तनुतामिमं नः । विश्वे देवा इह मादयन्ताम् । यं ते अग्न आवृश्चामि । अहं वा क्षिपितश्चरन् । प्रजां च तस्य मूलं च । नीचैर्देवा निवृश्चत १६ अग्ने यो नोऽभिदासति । समानो यश्च निष्ट्यः । इध्मस्येव प्रक्षायतः । मा तस्योच्छेषि किंचन । यो मां द्वेष्टि जातवेदः । यं चाहं द्वेष्मि यश्च माम् । सर्वाꣳ स्तानग्ने संदह । याꣳ श्चाहं द्वेष्मि ये च माम् । अग्ने वाजजित् । वाजं त्वा ससृवाꣳ सम् १७ वाजं जिगिवाꣳ सम् । वाजिनं वाजजितम् । वाजजित्यायै संमार्ज्मि । अग्निमन्नादमन्नाद्याय । वेदिर्बर्हिः शृतꣳ हविः । इध्मः परिधयः स्रुचः । आज्यं यज्ञ ऋचो यजुः । याज्याश्च वषट्काराः । सं मे संनतयो नमन्ताम् । इध्मसंनहने हुते १८ दिवः खीलोऽवततः । पृथिव्या अध्युत्थितः । तेना सहस्रकाण्डेन । द्विषन्तꣳ शोचयामसि । द्विषन्मे बहु शोचतु । ओषधे मो अहꣳ शुचम् । यज्ञ नमस्ते यज्ञ । नमो नमश्च ते यज्ञ । शिवेन मे संतिष्ठस्व । स्योनेन मे संतिष्ठस्व १९ सुभूतेन मे संतिष्ठस्व । ब्रह्मवर्चसेन मे संतिष्ठस्व । यज्ञस्यर्द्धिमनु संतिष्ठस्व । उप ते यज्ञ नमः । उप ते नमः । उप ते नमः । त्रिष्फलीक्रियमाणानाम् । यो न्यङ्गो अवशिष्यते । रक्षसां भागधेयम् । आपस्तत्प्रवहतादितः २० उलूखले मुसले यच्च शूर्पे । आशिश्लेष दृषदि यत्कपाले । अवप्रुषो विप्रुषः संयजामि । विश्वे देवा हविरिदं जुषन्ताम् । यज्ञे या विप्रुषः सन्ति बह्वीः । अग्नौ ताः सर्वाः स्विष्टाः सुहुता जुहोमि । उद्यन्नद्य मित्रमहः । सपत्नान्मे अनीनशः । दिवैनान्विद्युता जहि । निम्रोचन्नधरान्कृधि २१ उद्यन्नद्य वि नो भज । पिता पुत्रेभ्यो यथा । दीर्घायुत्वस्य हेशिषे । तस्य नो देहि सूर्य । उद्यन्नद्य मित्रमहः । आरोहन्नुत्तरां दिवम् । हृद्रो गं मम सूर्य । हरिमाणं च नाशय । शुकेषु मे हरिमाणम् । रोपणाकासु दध्मसि २२ अथो हारिद्र वेषु मे । हरिमाणं निदध्मसि । उदगादयमादित्यः । विश्वेन सहसा सह । द्विषन्तं मम रन्धयन् । मो अहं द्विषतो रधम् । यो नः शपादशपतः । यश्च नः शपतः शपात् । उषाश्च तस्मै निम्रुक्च । सर्वं पापꣳ समूहताम् ७७यो नः सपत्नो यो रणः । मर्तोऽभिदासति देवाः । इध्मस्येव प्रक्षायतः । मा तस्योच्छेषि किं चन । अवसृष्टः परापत । शरो ब्रह्मसꣳ शितः । गच्छामित्रान्प्रविश । मैषां कं चनोच्छिषः २३
paristṛṇīta paridhattāgnim | parihito'gniryajamānaṃ bhunaktu | apām̐ rasa oṣadhīnām̐ suvarṇaḥ | niṣkā ime yajamānasya santu kāmadughāḥ | amutrāmuṣmim̐ lloke | bhūpate bhuvanapate | mahato bhūtasya pate | brahmāṇaṃ tvā vṛṇīmahe | ahaṃ bhūpatirahaṃ bhuvanapatiḥ | ahaṃ mahato bhūtasya patiḥ 1 devena savitrā prasūta ārtvijyaṃ kariṣyāmi | deva savitaretaṃ tvā vṛṇate | bṛhaspatiṃ daivyaṃ brahmāṇam | tadahaṃ manase prabravīmi | mano gāyatriyai | gāyatrī triṣṭubhe | triṣṭubjagatyai | jagatyanuṣṭubhe | anuṣṭukpaṅktyai | paṅktiḥ prajāpataye 2 prajāpatirviśvebhyo devebhyaḥ | viśve devā bṛhaspataye | bṛhaspatirbrahmaṇe | brahma bhūrbhuvaḥ suvaḥ | bṛhaspatirdevānāṃ brahmā | ahaṃ manuṣyāṇām | bṛhaspate yajñaṃ gopāya | idaṃ tasmai harmyaṃ karomi | yo vo devāścarati brahmacaryam | medhāvī dikṣu manasā tapasvī 3 antardūtaścarati mānuṣīṣu | catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥ supeśāḥ | ghṛtapratīkā bhuvanasya madhye | marmṛjyamānā mahate saubhagāya | mahyaṃ dhukṣva yajamānāya kāmān | bhūmirbhūtvā mahimānaṃ pupoṣa | tato devī vardhayate payām̐ si | yajñiyā yajñaṃ vi ca yanti sam̐ ca | oṣadhīrāpa iha śakvarīśca | yo mā hṛdā manasā yaśca vācā 4 yo brahmaṇā karmaṇā dveṣti devāḥ | yaḥ śrutena hṛdayeneṣṇatā ca | tasyendra vajreṇa śiraśchinadmi | ūrṇāmṛdu prathamānam̐ syonam | devebhyo juṣṭam̐ sadanāya barhiḥ | suvarge loke yajamānam̐ hi dhehi | māṃ nākasya pṛṣṭhe parame vyoman | catuḥśikhaṇḍā yuvatiḥ supeśāḥ | ghṛtapratīkā vayunāni vaste | sā stīryamāṇā mahate saubhagāya 5 sā me dhukṣva yajamānāya kāmān | śivā ca me śagmā caidhi | syonā ca me suṣadā caidhi | ūrjasvatī ca me payasvatī caidhi | iṣamūrjaṃ me pinvasva | brahma tejo me pinvasva | kṣatramojo me pinvasva | viśaṃ puṣṭiṃ me pinvasva | āyurannādyaṃ me pinvasva | prajāṃ paśūnme pinvasva 6 asminyajña upa bhūya innu me | avikṣobhāya paridhīndadhāmi | dhartā dharuṇo dharīyān | agnirdveṣām̐ si nirito nudātai | vicchinadmi vidhṛtībhyām̐ sapatnān | jātānbhrātṛbyānye ca janiṣyamānāḥ | viśo yantrābhyāṃ vidhamāmyenān | aham̐ svānāmuttamo'sāni devāḥ | viśo yantre nudamāne arātim | viśvaṃ pāpmānamamatiṃ durmarāyum 7 sīdantī devī sukṛtasya loke | dhṛtī stho vidhṛtī svadhṛtī |prāṇānmayi dhārayatam | prajāṃ mayi dhārayatam | paśūnmayi dhārayatam | ayaṃ prastara ubhayasya dhartā | dhartā prayājānāmutānūyājānām | sa dādhāra samidho viśvarūpāḥ | tasmintsruco adhyāsādayāmi | āroha patho juhu devayānān 8 yatrarṣayaḥ prathamajā ye purāṇāḥ | hiraṇyapakṣājirā sambhṛtāṅgā | vahāsi mā sukṛtāṃ yatra lokāḥ | avāhaṃ bādha upabhṛtā sapatnān | jātānbhrātṛvyānye ca janiṣyamāṇāḥ | dohaṃ yajñam̐ sudughāmiva dhenum | ahamuttaro bhūyāsam | adhare matsapatnāḥ | yo mā vācā manasā durmarāyuḥ | hṛdārātīyādabhidāsadagne 9 idamasya cittamadharaṃ dhruvāyāḥ | ahamuttaro bhūyāsam | adhare matsapatnāḥ | ṛṣabho'si śākvaraḥ | ghṛtācīnām̐ sūnuḥ | priyeṇa nāmnā priye sadasi sīda | syono me sīda suṣadaḥ pṛthivyām | prathayi prajayā paśubhiḥ suvarge loke | divi sīda pṛthivyāmantarikṣe | ahamuttaro bhūyāsam 10 adhare matsapatnāḥ | iyam̐ sthālī ghṛtasya pūrṇā | acchinnapayāḥ śatadhāra utsaḥ | mārutena śarmaṇā daivyena | yajño'si sarvataḥ śritaḥ | sarvato māṃ bhūtaṃ bhavaiṣyacchrayatām | śataṃ me santvāśiṣaḥ | sahasraṃ me santu sūnṛtāḥ | irāvatīḥ paśumatīḥ | prajāpatirasi sarvataḥ śritaḥ 11 sarvato māṃ bhūtaṃ bhaviṣyacchrayatām | śataṃ me santvāśiṣaḥ | sahasraṃ me santu sūnṛtāḥ | irāvatīḥ paśumatīḥ | idamindri yamamṛtaṃ vīryam | anenendrā ya paśavo'cikitsan | tena devā avato'pa mām | iheṣamūrjaṃ yaśaḥ saha ojaḥ saneyam | śṛtaṃ mayi śrayatām | yatpṛthivīmacarattatpraviṣṭam 12 yenāsiñcadbalamindre prajāpatiḥ | idaṃ tacchukraṃ madhu vājinīvat | yenopariṣṭā-dadhinonmahendra m | dadhi māṃ dhinotu | ayaṃ vedaḥ pṛthivīmanvavindat | guhā satīṃ gahane gahvareṣu | sa vindatu yajamānāya lokam | acchidraṃ yajñaṃ bhūrikarmā karotu | ayaṃ yajñaḥ samasadaddhaviṣmān | ṛcā sāmnā yajuṣā devatābhiḥ 13 tena lokāntsūryavato jayema | indra sya sakhyamamṛtatvamaśyām | yo naḥ kanīya iha kāmayātai | asminyajñe yajamānāya mahyam | apa tamindrā gnī bhuvanānnudetām | ahaṃ prajāṃ vīravatīṃ videya | agne vājajit | vājaṃ tvā sariṣyantaṃ |vājaṃ jeṣyantam | vājinaṃ vājajitam 14 vājajityāyai saṃmārjmi | agnimannādamannādyāya | upahūto dyauḥ pitā | upa māṃ dyauḥ pitā hvayatām | agnirāgnīdhrāt | āyuṣe varcase jīvātvai puṇyāya | upahūtā pṛthivī mātā | upa māṃ mātā pṛthivī hvayatām | agnirāgnīdhrāt 15 āyuṣe varcase | jīvātvai puṇyāya | mano jyotirjuṣatāmājyam | vicchinnaṃ yajñam̐ samimaṃ dadhātu | bṛhaspatistanutāmimaṃ naḥ | viśve devā iha mādayantām | yaṃ te agna āvṛścāmi | ahaṃ vā kṣipitaścaran | prajāṃ ca tasya mūlaṃ ca | nīcairdevā nivṛścata 16 agne yo no'bhidāsati | samāno yaśca niṣṭyaḥ | idhmasyeva prakṣāyataḥ | mā tasyoccheṣi kiṃcana | yo māṃ dveṣṭi jātavedaḥ | yaṃ cāhaṃ dveṣmi yaśca mām | sarvām̐ stānagne saṃdaha | yām̐ ścāhaṃ dveṣmi ye ca mām | agne vājajit | vājaṃ tvā sasṛvām̐ sam 17 vājaṃ jigivām̐ sam | vājinaṃ vājajitam | vājajityāyai saṃmārjmi | agnimannādamannādyāya | vedirbarhiḥ śṛtam̐ haviḥ | idhmaḥ paridhayaḥ srucaḥ | ājyaṃ yajña ṛco yajuḥ | yājyāśca vaṣaṭkārāḥ | saṃ me saṃnatayo namantām | idhmasaṃnahane hute 18 divaḥ khīlo'vatataḥ | pṛthivyā adhyutthitaḥ | tenā sahasrakāṇḍena | dviṣantam̐ śocayāmasi | dviṣanme bahu śocatu | oṣadhe mo aham̐ śucam | yajña namaste yajña | namo namaśca te yajña | śivena me saṃtiṣṭhasva | syonena me saṃtiṣṭhasva 19 subhūtena me saṃtiṣṭhasva | brahmavarcasena me saṃtiṣṭhasva | yajñasyarddhimanu saṃtiṣṭhasva | upa te yajña namaḥ | upa te namaḥ | upa te namaḥ | triṣphalīkriyamāṇānām | yo nyaṅgo avaśiṣyate | rakṣasāṃ bhāgadheyam | āpastatpravahatāditaḥ 20 ulūkhale musale yacca śūrpe | āśiśleṣa dṛṣadi yatkapāle | avapruṣo vipruṣaḥ saṃyajāmi | viśve devā haviridaṃ juṣantām | yajñe yā vipruṣaḥ santi bahvīḥ | agnau tāḥ sarvāḥ sviṣṭāḥ suhutā juhomi | udyannadya mitramahaḥ | sapatnānme anīnaśaḥ | divainānvidyutā jahi | nimrocannadharānkṛdhi 21 udyannadya vi no bhaja | pitā putrebhyo yathā | dīrghāyutvasya heśiṣe | tasya no dehi sūrya | udyannadya mitramahaḥ | ārohannuttarāṃ divam | hṛdro gaṃ mama sūrya | harimāṇaṃ ca nāśaya | śukeṣu me harimāṇam | ropaṇākāsu dadhmasi 22 atho hāridra veṣu me | harimāṇaṃ nidadhmasi | udagādayamādityaḥ | viśvena sahasā saha | dviṣantaṃ mama randhayan | mo ahaṃ dviṣato radham | yo naḥ śapādaśapataḥ | yaśca naḥ śapataḥ śapāt | uṣāśca tasmai nimrukca | sarvaṃ pāpam̐ samūhatām 77yo naḥ sapatno yo raṇaḥ | marto'bhidāsati devāḥ | idhmasyeva prakṣāyataḥ | mā tasyoccheṣi kiṃ cana | avasṛṣṭaḥ parāpata | śaro brahmasam̐ śitaḥ | gacchāmitrānpraviśa | maiṣāṃ kaṃ canocchiṣaḥ 23
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.