यो वै ब्रह्मणे देवेभ्यः प्रजापतयेऽप्रतिप्रोच्याश्वं मेध्यं बध्नाति । आ देवताभ्यो वृश्च्यते । पापीयान्भवति । यः प्रतिप्रोच्य । न देवताभ्य आवृश्च्यते । वसीयान्भवति । यदाह । ब्रह्मन्नश्वं मेध्यं भन्त्स्यामि देवेभ्यः प्रजापतये तेन राध्यासमिति । ब्रह्म वै ब्रह्मा । ब्रह्मण एव देवेभ्यः प्रजापतये प्रतिप्रोच्याश्वं मेध्यं बध्नाति १ न देवताभ्य आवृश्च्यते । वसीयान्भवति । देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति रशनामादत्ते प्रसूत्यै । अश्विनोर्बाहुभ्यामित्याह । अश्विनौ हि देवानामध्वर्यू आस्ताम् । पूष्णो हस्ताभ्यामित्याह यत्यै । व्यृद्धं वा एतद्यज्ञस्य । यदयजुष्केण क्रियते । इमामगृभ्णन्रश्नामृतस्येत्यधिवदति यजुष्कृत्यै । यज्ञस्य समृद्ध्यै २ तदाहुः । द्वादशारत्नी रशना कर्तव्या३ त्रयोदशारत्नी३रिति । ऋषभो वा एष ऋतूनाम् । यथा संवत्सरः । तस्य त्रयोदशो मासो विष्टपम् । ऋषभ एष यज्ञानाम् । यदश्वमेधः । यथा वा ऋषभस्य विष्टपम् । एवमेतस्य विष्टपम् । त्रयोदशमरत्निꣳ रशनायामुपादधाति ३ यथर्षभस्य विष्टपꣳ सꣳ स्करोति । तादृगेव तत् । पूर्व आयुषि विदथेषु कव्येत्याह । आयुरेवास्मिन्दधाति । तया देवाः सुतमाबभूवुरित्याह । भूतिमेवोपावर्तते । ऋतस्य सामन्त्सरमारपन्तीत्याह । सत्यं वा ऋतम् । सत्येनैवैनमृतेनारभते । अभिधा असीत्याह ४ तस्मादश्वमेधयाजी सर्वाणि भूतान्यभिभवति । भुवनमसीत्याह । भूमानमेवोपैति । यन्तासीत्याह । यन्तारमेवैनं करोति । धर्तासीत्याह । धर्तारमेवैनं करोति । सोऽग्निं वैश्वानरमित्याह । अग्नावेवैनं वैश्वानरे जुहोति । सप्रथसमित्याह ५ प्रजयैवैनं पशुभिः प्रथयति । स्वाहाकृत इत्याह । होम एवास्यैषः । पृथिव्यामित्याह । अस्यामेवैनं प्रतिष्ठापयति । यन्ता राड्यन्तासि यमनो धर्तासि धरुण इत्याह । रूपमेवास्यैतन्महिमानं व्याचष्टे । कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वेत्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते । स्वगा त्वा देवेभ्य इत्याह । देवेभ्य एवैनꣳ स्वगा करोति । स्वाहा त्वा प्रजापतय इत्याह । प्राजापत्यो वा अश्वः । यस्या एव देवताया आलभ्यते । तयैवैनꣳ समर्धयति ६
yo vai brahmaṇe devebhyaḥ prajāpataye'pratiprocyāśvaṃ medhyaṃ badhnāti | ā devatābhyo vṛścyate | pāpīyānbhavati | yaḥ pratiprocya | na devatābhya āvṛścyate | vasīyānbhavati | yadāha | brahmannaśvaṃ medhyaṃ bhantsyāmi devebhyaḥ prajāpataye tena rādhyāsamiti | brahma vai brahmā | brahmaṇa eva devebhyaḥ prajāpataye pratiprocyāśvaṃ medhyaṃ badhnāti 1 na devatābhya āvṛścyate | vasīyānbhavati | devasya tvā savituḥ prasava iti raśanāmādatte prasūtyai | aśvinorbāhubhyāmityāha | aśvinau hi devānāmadhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityāha yatyai | vyṛddhaṃ vā etadyajñasya | yadayajuṣkeṇa kriyate | imāmagṛbhṇanraśnāmṛtasyetyadhivadati yajuṣkṛtyai | yajñasya samṛddhyai 2 tadāhuḥ | dvādaśāratnī raśanā kartavyā3 trayodaśāratnī3riti | ṛṣabho vā eṣa ṛtūnām | yathā saṃvatsaraḥ | tasya trayodaśo māso viṣṭapam | ṛṣabha eṣa yajñānām | yadaśvamedhaḥ | yathā vā ṛṣabhasya viṣṭapam | evametasya viṣṭapam | trayodaśamaratnim̐ raśanāyāmupādadhāti 3 yatharṣabhasya viṣṭapam̐ sam̐ skaroti | tādṛgeva tat | pūrva āyuṣi vidatheṣu kavyetyāha | āyurevāsmindadhāti | tayā devāḥ sutamābabhūvurityāha | bhūtimevopāvartate | ṛtasya sāmantsaramārapantītyāha | satyaṃ vā ṛtam | satyenaivainamṛtenārabhate | abhidhā asītyāha 4 tasmādaśvamedhayājī sarvāṇi bhūtānyabhibhavati | bhuvanamasītyāha | bhūmānamevopaiti | yantāsītyāha | yantāramevainaṃ karoti | dhartāsītyāha | dhartāramevainaṃ karoti | so'gniṃ vaiśvānaramityāha | agnāvevainaṃ vaiśvānare juhoti | saprathasamityāha 5 prajayaivainaṃ paśubhiḥ prathayati | svāhākṛta ityāha | homa evāsyaiṣaḥ | pṛthivyāmityāha | asyāmevainaṃ pratiṣṭhāpayati | yantā rāḍyantāsi yamano dhartāsi dharuṇa ityāha | rūpamevāsyaitanmahimānaṃ vyācaṣṭe | kṛṣyai tvā kṣemāya tvā rayyai tvā poṣāya tvetyāha | āśiṣamevaitāmāśāste | svagā tvā devebhya ityāha | devebhya evainam̐ svagā karoti | svāhā tvā prajāpataya ityāha | prājāpatyo vā aśvaḥ | yasyā eva devatāyā ālabhyate | tayaivainam̐ samardhayati 6
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.