विभूर्मात्रा प्रभूः पित्रेत्याह । इयं वै माता । असौ पिता । आभ्यामेवैनं परिददाति । अश्वोऽसि हयोऽसीत्याह । शास्त्येवैनमेतत् । तस्माच्छिष्टाः प्रजा जायन्ते । अत्योऽसीत्याह । तस्मादश्वः सर्वान्पशूनत्येति । तस्मादश्वः सर्वेषां पशूनाꣳ श्रैष्ठ्यं गच्छति १ प्र यशः श्रैष्ठ्यमाप्नोति । य एवं वेद । नरोऽस्यर्वासि सप्तिरसि वाज्यसीत्याह । रूपमेवास्यैतन्माहिमानं व्याचष्टे । ययुर्नामासीत्याह । एतद्वा अश्वस्य प्रियं नामधेयम् । प्रियेणैवैनं नामधेयेनाभिवदति । तस्मादप्यामित्रौ संगत्य । नाम्ना चेद्ध्वयेते । मित्रमेव भवतः २ आदित्यानां पत्वान्विहीत्याह । आदित्यानेवैनं गमयति । अग्नये स्वाहा स्वाहेन्द्रा ग्निभ्यामिति पूर्वहोमाञ्जुहोति । पूर्व एव द्विषन्तं भ्रातृव्यमतिक्रामति । भूरसि भुवे त्वा भव्याय त्वा भविष्यते त्वेत्युत्सृजति सर्वत्वाय । देवा आशापाला एतं देवेभ्योऽश्वं मेधाय प्रोक्षितं गोपायतेत्याह । शतं वै तल्प्या राजपुत्रा देवा आशापालाः । तेभ्य एवैनं परिददाति । ईश्वरो वा अश्वः प्रमुक्तः परां परावतं गन्तोः । इह धृतिः स्वाहेह विधृतिः स्वाहेह रन्तिः स्वाहेह रमतिः स्वाहेति चतृषु पत्सु जुहोति ३ एता वा अश्वस्य बन्धनम् । ताभिरेवैनं बध्नाति । तस्मादश्वः प्रमुक्तो बन्धनमागच्छति । तस्मादश्वः प्रमुक्तो बन्धनं न जहाति । राष्ट्रं वा अश्वमेधः । राष्ट्रे खलु वा एते व्यायच्छन्ते । येऽश्वं मेध्यꣳ रक्षन्ति । तेषां य उदृचं गच्छन्ति । राष्ट्रादेव ते राष्ट्रं गच्छन्ति । अथ य उदृचं न गच्छन्ति ३५राष्ट्रादेव ते व्यवच्छिद्यन्ते । परा वा एष सिच्यते । योऽबलोऽश्वमेधेन यजते । यदमित्रा अश्वं विन्देरन् । हन्येतास्य यज्ञः । चतुश्शता रक्षन्ति । यज्ञस्या-घाताय । अथान्यमानीय प्रोक्षेयुः । सैव ततः प्रायश्चित्तिः ४
vibhūrmātrā prabhūḥ pitretyāha | iyaṃ vai mātā | asau pitā | ābhyāmevainaṃ paridadāti | aśvo'si hayo'sītyāha | śāstyevainametat | tasmācchiṣṭāḥ prajā jāyante | atyo'sītyāha | tasmādaśvaḥ sarvānpaśūnatyeti | tasmādaśvaḥ sarveṣāṃ paśūnām̐ śraiṣṭhyaṃ gacchati 1 pra yaśaḥ śraiṣṭhyamāpnoti | ya evaṃ veda | naro'syarvāsi saptirasi vājyasītyāha | rūpamevāsyaitanmāhimānaṃ vyācaṣṭe | yayurnāmāsītyāha | etadvā aśvasya priyaṃ nāmadheyam | priyeṇaivainaṃ nāmadheyenābhivadati | tasmādapyāmitrau saṃgatya | nāmnā ceddhvayete | mitrameva bhavataḥ 2 ādityānāṃ patvānvihītyāha | ādityānevainaṃ gamayati | agnaye svāhā svāhendrā gnibhyāmiti pūrvahomāñjuhoti | pūrva eva dviṣantaṃ bhrātṛvyamatikrāmati | bhūrasi bhuve tvā bhavyāya tvā bhaviṣyate tvetyutsṛjati sarvatvāya | devā āśāpālā etaṃ devebhyo'śvaṃ medhāya prokṣitaṃ gopāyatetyāha | śataṃ vai talpyā rājaputrā devā āśāpālāḥ | tebhya evainaṃ paridadāti | īśvaro vā aśvaḥ pramuktaḥ parāṃ parāvataṃ gantoḥ | iha dhṛtiḥ svāheha vidhṛtiḥ svāheha rantiḥ svāheha ramatiḥ svāheti catṛṣu patsu juhoti 3 etā vā aśvasya bandhanam | tābhirevainaṃ badhnāti | tasmādaśvaḥ pramukto bandhanamāgacchati | tasmādaśvaḥ pramukto bandhanaṃ na jahāti | rāṣṭraṃ vā aśvamedhaḥ | rāṣṭre khalu vā ete vyāyacchante | ye'śvaṃ medhyam̐ rakṣanti | teṣāṃ ya udṛcaṃ gacchanti | rāṣṭrādeva te rāṣṭraṃ gacchanti | atha ya udṛcaṃ na gacchanti 35rāṣṭrādeva te vyavacchidyante | parā vā eṣa sicyate | yo'balo'śvamedhena yajate | yadamitrā aśvaṃ vinderan | hanyetāsya yajñaḥ | catuśśatā rakṣanti | yajñasyā-ghātāya | athānyamānīya prokṣeyuḥ | saiva tataḥ prāyaścittiḥ 4
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.