देवा वै मृत्योर् अबिभयुस् ते प्रजापतिम् उपाधावन् तेभ्य एताम् प्राजापत्याꣳ शतकृष्णलां निर् अवपत् तयैवैष्व् अमृतम् अदधात् । यो मृत्योर् बिभीयात् तस्मा एताम् प्राजापत्याꣳ शतकृष्णलां निर् वपेत् प्रजापतिम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति स एवास्मिन्न् आयुर् दधाति सर्वम् आयुर् एति शतकृष्णला भवति शतायुः पुरुषः शतेन्द्रियः । आयुष्य् एवेन्द्रिये प्रति तिष्ठति घृते भवति । आयुर् वै घृतम् अमृतꣳ हिरण्यम् आयुश् चैवास्मा अमृतं च समीची दधाति चत्वारिचत्वारि कृष्णलान्य् अव द्यति चतुरवत्तस्याप्त्यै । एकधा ब्रह्मण उप हरति । एकधैव यजमान आयुर् दधाति । असाव् आदित्यो न व्यरोचत तस्मै देवाः प्रायश्चित्तिम् ऐच्छन् तस्मा एतꣳ सौर्यं चरुं निर् अवपन् तेनैवास्मिन् रुचम् अदधुः । यो ब्रह्मवर्चसकामः स्यात् तस्मा एतꣳ सौर्यं चरुं निर् वपेत् । अमुम् एवाऽऽदित्यꣳ स्वेन भागधेयेनोप धावति स एवास्मिन् ब्रह्मवर्चसं दधाति ब्रह्मवर्चस्य् एव भवति । उभयतो रुक्मौ भवतः । उभयत एवास्मिन् रुचं दधाति प्रयाजेप्रयाजे कृष्णलं जुहोति दिग्भ्य एवास्मै ब्रह्मवर्चसम् अव रुन्द्धे । आग्नेयम् अष्टाकपालं निर् वपेत् सावित्रं द्वादशकपालम् भूम्यै चरुं यः कामयेत हिरण्यं विन्देय हिरण्यम् मोप नमेद् इति यद् आग्नेयो भवत्य् आग्नेयं वै हिरण्यं यस्यैव हिरण्यं तेनैवैनद् विन्दते सावित्रो भवति सवितृप्रसूत एवैनद् विन्दते भूम्यै चरुर् भवत्य् अस्याम् एवैनद् विन्दते । उपैनꣳ हिरण्यं नमति वि वा एष इन्द्रियेण वीर्येणर्ध्यते यो हिरण्यं विन्दते । एताम् एव निर् वपेद् धिरण्यं वित्त्वा नेन्द्रियेण वीर्येण व्यृध्यते । एताम् एव निर् वपेद् यस्य हिरण्यं नश्येत् । यद् आग्नेयो भवत्य् आग्नेयं वै हिरण्यं यस्यैव हिरण्यं तेनैवैनद् विन्दति सावित्रो भवति सवितृप्रसूत एवैनद् विन्दति भूम्यै चरुर् भवत्य् अस्यां वा एतन् नश्यति यन् नश्यत्य् अस्याम् एवैनद् विन्दति । इन्द्रः त्वष्टुः सोमम् अभीषहापिबत् स विष्वङ् व्य् आर्छत् स इन्द्रियेण सोमपीथेन व्य् आर्ध्यत स यद् ऊर्ध्वम् उदवमीत् ते श्यामाका अभवन् । स प्रजापतिम् उपाधावत् तस्मा एतꣳ सोमेन्द्रꣳ श्यामाकं चरुम् निर् अवपत् तेनैवास्मिन्न् इन्द्रियꣳ सोमपीथम् अदधात् । वि वा एष इन्द्रियेण सोमपीथेनर्ध्यते यः सोमं वमिति यः सोमवामी स्यात् तस्मै एतꣳ सोमेन्द्रꣳ श्यामाकं चरुं निर् वपेत् सोमं चैवेन्द्रं च स्वेन भागधेयेनोप धावति ताव् एवास्मिन्न् इन्द्रियꣳ सोमपीथं धत्तः । नेन्द्रियेण सोमपीथेन व्यृध्यते यत् सौम्यो भवति सोमपीथम् एवाव रुन्द्धे यद् ऐन्द्रो भवतीन्द्रियं वै सोमपीथ इन्द्रियम् एव सोमपीथम् अव रुन्द्धे श्यामाको भवति । एष वाव स सोमः । साक्षाद् एव सोमपीथम् अव रुन्द्धे । अग्नये दात्रे पुरोडाशम् अष्टाकपालं निर् वपेद् इन्द्राय प्रदात्रे पुरोडाशम् एकादशकपालम् पशुकामः । अग्निर् एवास्मै पशून् प्रजनयति वृद्धान् इन्द्रः प्र यच्छति दधि मधु घृतम् आपो धाना भवन्ति । एतद् वै पशूनाꣳ रूपम् । रूपेणैव पशून् अव रुन्द्धे पञ्चगृहीतम् भवति पाङ्क्ता हि पशवः । बहुरूपम् भवति बहुरूपा हि पशवः । समृद्ध्यै । प्राजापत्यम् भवति प्राजापत्या वै पशवः प्रजापतिर् एवास्मै पशून् प्र जनयति । आत्मा वै पुरुषस्य मधु यन् मध्व् अग्नौ जुहोत्य् आत्मानम् एव तद् यजमानो ऽग्नौ प्र दधाति पङ्क्त्यौ याज्यानुवाक्ये भवतः पाङ्क्तः पुरुषः पाङ्क्ताः पशवः । आत्मानम् एव मृत्योर् निष्क्रीय पशून् अव रुन्द्धे ॥
devā vai mṛtyor abibhayus te prajāpatim upādhāvan tebhya etām prājāpatyām̐ śatakṛṣṇalāṃ nir avapat tayaivaiṣv amṛtam adadhāt | yo mṛtyor bibhīyāt tasmā etām prājāpatyām̐ śatakṛṣṇalāṃ nir vapet prajāpatim eva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminn āyur dadhāti sarvam āyur eti śatakṛṣṇalā bhavati śatāyuḥ puruṣaḥ śatendriyaḥ | āyuṣy evendriye prati tiṣṭhati ghṛte bhavati | āyur vai ghṛtam amṛtam̐ hiraṇyam āyuś caivāsmā amṛtaṃ ca samīcī dadhāti catvāricatvāri kṛṣṇalāny ava dyati caturavattasyāptyai | ekadhā brahmaṇa upa harati | ekadhaiva yajamāna āyur dadhāti | asāv ādityo na vyarocata tasmai devāḥ prāyaścittim aicchan tasmā etam̐ sauryaṃ caruṃ nir avapan tenaivāsmin rucam adadhuḥ | yo brahmavarcasakāmaḥ syāt tasmā etam̐ sauryaṃ caruṃ nir vapet | amum evā''dityam̐ svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmin brahmavarcasaṃ dadhāti brahmavarcasy eva bhavati | ubhayato rukmau bhavataḥ | ubhayata evāsmin rucaṃ dadhāti prayājeprayāje kṛṣṇalaṃ juhoti digbhya evāsmai brahmavarcasam ava runddhe | āgneyam aṣṭākapālaṃ nir vapet sāvitraṃ dvādaśakapālam bhūmyai caruṃ yaḥ kāmayeta hiraṇyaṃ vindeya hiraṇyam mopa named iti yad āgneyo bhavaty āgneyaṃ vai hiraṇyaṃ yasyaiva hiraṇyaṃ tenaivainad vindate sāvitro bhavati savitṛprasūta evainad vindate bhūmyai carur bhavaty asyām evainad vindate | upainam̐ hiraṇyaṃ namati vi vā eṣa indriyeṇa vīryeṇardhyate yo hiraṇyaṃ vindate | etām eva nir vaped dhiraṇyaṃ vittvā nendriyeṇa vīryeṇa vyṛdhyate | etām eva nir vaped yasya hiraṇyaṃ naśyet | yad āgneyo bhavaty āgneyaṃ vai hiraṇyaṃ yasyaiva hiraṇyaṃ tenaivainad vindati sāvitro bhavati savitṛprasūta evainad vindati bhūmyai carur bhavaty asyāṃ vā etan naśyati yan naśyaty asyām evainad vindati | indraḥ tvaṣṭuḥ somam abhīṣahāpibat sa viṣvaṅ vy ārchat sa indriyeṇa somapīthena vy ārdhyata sa yad ūrdhvam udavamīt te śyāmākā abhavan | sa prajāpatim upādhāvat tasmā etam̐ somendram̐ śyāmākaṃ carum nir avapat tenaivāsminn indriyam̐ somapītham adadhāt | vi vā eṣa indriyeṇa somapīthenardhyate yaḥ somaṃ vamiti yaḥ somavāmī syāt tasmai etam̐ somendram̐ śyāmākaṃ caruṃ nir vapet somaṃ caivendraṃ ca svena bhāgadheyenopa dhāvati tāv evāsminn indriyam̐ somapīthaṃ dhattaḥ | nendriyeṇa somapīthena vyṛdhyate yat saumyo bhavati somapītham evāva runddhe yad aindro bhavatīndriyaṃ vai somapītha indriyam eva somapītham ava runddhe śyāmāko bhavati | eṣa vāva sa somaḥ | sākṣād eva somapītham ava runddhe | agnaye dātre puroḍāśam aṣṭākapālaṃ nir vaped indrāya pradātre puroḍāśam ekādaśakapālam paśukāmaḥ | agnir evāsmai paśūn prajanayati vṛddhān indraḥ pra yacchati dadhi madhu ghṛtam āpo dhānā bhavanti | etad vai paśūnām̐ rūpam | rūpeṇaiva paśūn ava runddhe pañcagṛhītam bhavati pāṅktā hi paśavaḥ | bahurūpam bhavati bahurūpā hi paśavaḥ | samṛddhyai | prājāpatyam bhavati prājāpatyā vai paśavaḥ prajāpatir evāsmai paśūn pra janayati | ātmā vai puruṣasya madhu yan madhv agnau juhoty ātmānam eva tad yajamāno 'gnau pra dadhāti paṅktyau yājyānuvākye bhavataḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktāḥ paśavaḥ | ātmānam eva mṛtyor niṣkrīya paśūn ava runddhe ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.