व्यृद्धं वा एतद् यज्ञस्य यद् अयजुष्केण क्रियते । इमाम् अगृभ्णन् रशनाम् ऋतस्येत्य् अश्वाभिधानीम् आ दत्ते यजुष्कृत्यै यज्ञस्य समृद्ध्यै प्रतूर्तं वाजिन्न् आ द्रवेत्य् अश्वम् अभि दधाति रूपम् एवास्यैतन् महिमानं व्याचष्टे युञ्जाथाꣳ रासभं युवम् इति गर्दभम् असत्य् एव गर्दभम् प्रति ष्ठापयति तस्माद् अश्वाद् गर्दभो ऽसत्तरः । योगेयोगे तवस्तरम् इत्य् आह ॥ योगे योग एवैनं युङ्क्ते वाजेवाजे हवामह इत्य् आह । अन्नं वै वाजः । अन्नम् एवाव रुन्द्धे सखाय इन्द्रमूतय इत्य् आह । इन्द्रियम् एवाव रुन्द्धे । अग्निर् देवेभ्यो निलायत तम् प्रजापतिर् अन्व् अविन्दत् प्राजापत्यो ऽश्वः । अश्वेन सम् भरत्य् अनुवित्त्यै पापवस्यसं वा एतत् क्रियते यच् छ्रेयसा च पापीयसा च समानं कर्म कुर्वन्ति पापीयान् ह्य् अश्वाद् गर्दभः । अश्वम् पूर्वं नयन्ति पापवस्यसस्य व्यावृत्त्यै तस्माच् छ्रेयाꣳसम् पापीयान् पश्चाद् अन्व् एति बहुर् वै भवतो भ्रातृव्यः । भवतीव खलु वा एष यो ऽग्निम् चिनुते वज्र्य् अश्वः प्रतूर्वन्न् एह्य् अवक्रामन्न् अशस्तीर् इत्य् आह वज्रेणैव पाप्मानम् भ्रातृव्यम् अव क्रामति रुद्रस्य गाणपत्याद् इत्य् आह रौद्रा वै पशवो रुद्राद् एव पशून् निर्याच्यात्मने कर्म कुरुते पूष्णा सयुजा सहेत्य् आह पूषा वा अध्वनाꣳ संनेता समष्ट्यै पुरीषायतनो वा एष यद् अग्निः । अङ्गिरसो वा एतम् अग्रे देवतानाꣳ सम् अभरन् पृथिव्याः सधस्थाद् अग्निम् पुरीष्यम् अङ्गिरस्वद् अच्छेहीत्य् आह सायतनम् एवैनं देवताभिः सम् भरति । अग्निम् पुरीष्यम् अङ्गिरस्वद् अच्छेम इत्य् आह येन संगच्छते वाजम् एवास्य वृङ्क्ते प्रजापतये प्रतिप्रोच्याग्निः सम्भृत्य इत्य् आहुः । इयं वै प्रजापतिः तस्या एतच् छ्रोत्रं यद् वल्मीकः । अग्निम् पुरीष्यम् अङ्गिरस्वद् भरिष्याम इति वल्मीकवपाम् उप तिष्ठते साक्षाद् एव प्रजापतये प्रतिप्रोच्याग्निꣳ सम् भरति । अग्निम् पुरीष्यम् अङ्गिरस्वद् भराम इत्य् आह येन संगच्छते वाजम् एवास्य वृङ्क्ते। अन्व् अग्निर् उषसाम् अग्रम् अख्यद् इत्य् आह । अनुख्यात्यै । आगत्य वाज्य् अध्वन आक्रम्य वाजिन् पृथिवीम् इत्य् आह । इच्छत्य् एवैनम् पूर्वया विन्दत्य् उत्तरया द्वाभ्याम् आ क्रमयति प्रतिष्ठित्यै । अनुरूपाभ्याम् । तस्माद् अनुरूपाः पशवः प्र जायन्ते द्यौस् ते पृष्ठम् पृथिवी सधस्थम् इत्य् आह । एभ्यो वा एतं लोकेभ्यः प्रजापतिः सम् ऐरयत् । रूपम् एवास्यैतन् महिमानं व्याचष्टे वज्री वा एष यद् अश्वः । दद्भिर् अन्यतोदद्भ्यो भूयाम्̐ लोमभिर् उभयादद्भ्यः । यं द्विष्यात् तम् अधस्पदं ध्यायेत् । वज्रेणैवैनꣳ स्तृणुते ॥
vyṛddhaṃ vā etad yajñasya yad ayajuṣkeṇa kriyate | imām agṛbhṇan raśanām ṛtasyety aśvābhidhānīm ā datte yajuṣkṛtyai yajñasya samṛddhyai pratūrtaṃ vājinn ā dravety aśvam abhi dadhāti rūpam evāsyaitan mahimānaṃ vyācaṣṭe yuñjāthām̐ rāsabhaṃ yuvam iti gardabham asaty eva gardabham prati ṣṭhāpayati tasmād aśvād gardabho 'sattaraḥ | yogeyoge tavastaram ity āha || yoge yoga evainaṃ yuṅkte vājevāje havāmaha ity āha | annaṃ vai vājaḥ | annam evāva runddhe sakhāya indramūtaya ity āha | indriyam evāva runddhe | agnir devebhyo nilāyata tam prajāpatir anv avindat prājāpatyo 'śvaḥ | aśvena sam bharaty anuvittyai pāpavasyasaṃ vā etat kriyate yac chreyasā ca pāpīyasā ca samānaṃ karma kurvanti pāpīyān hy aśvād gardabhaḥ | aśvam pūrvaṃ nayanti pāpavasyasasya vyāvṛttyai tasmāc chreyām̐sam pāpīyān paścād anv eti bahur vai bhavato bhrātṛvyaḥ | bhavatīva khalu vā eṣa yo 'gnim cinute vajry aśvaḥ pratūrvann ehy avakrāmann aśastīr ity āha vajreṇaiva pāpmānam bhrātṛvyam ava krāmati rudrasya gāṇapatyād ity āha raudrā vai paśavo rudrād eva paśūn niryācyātmane karma kurute pūṣṇā sayujā sahety āha pūṣā vā adhvanām̐ saṃnetā samaṣṭyai purīṣāyatano vā eṣa yad agniḥ | aṅgiraso vā etam agre devatānām̐ sam abharan pṛthivyāḥ sadhasthād agnim purīṣyam aṅgirasvad acchehīty āha sāyatanam evainaṃ devatābhiḥ sam bharati | agnim purīṣyam aṅgirasvad acchema ity āha yena saṃgacchate vājam evāsya vṛṅkte prajāpataye pratiprocyāgniḥ sambhṛtya ity āhuḥ | iyaṃ vai prajāpatiḥ tasyā etac chrotraṃ yad valmīkaḥ | agnim purīṣyam aṅgirasvad bhariṣyāma iti valmīkavapām upa tiṣṭhate sākṣād eva prajāpataye pratiprocyāgnim̐ sam bharati | agnim purīṣyam aṅgirasvad bharāma ity āha yena saṃgacchate vājam evāsya vṛṅkte| anv agnir uṣasām agram akhyad ity āha | anukhyātyai | āgatya vājy adhvana ākramya vājin pṛthivīm ity āha | icchaty evainam pūrvayā vindaty uttarayā dvābhyām ā kramayati pratiṣṭhityai | anurūpābhyām | tasmād anurūpāḥ paśavaḥ pra jāyante dyaus te pṛṣṭham pṛthivī sadhastham ity āha | ebhyo vā etaṃ lokebhyaḥ prajāpatiḥ sam airayat | rūpam evāsyaitan mahimānaṃ vyācaṣṭe vajrī vā eṣa yad aśvaḥ | dadbhir anyatodadbhyo bhūyām̐ lomabhir ubhayādadbhyaḥ | yaṃ dviṣyāt tam adhaspadaṃ dhyāyet | vajreṇaivainam̐ stṛṇute ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.