क्रूरम् इव वा अस्या एतत् करोति यत् खनति । अप उप सृजति । आपो वै शान्ताः शान्ताभिर् एवास्यै शुचꣳ शमयति सं ते वायुर् मातरिश्वा दधात्व् इत्य् आह प्राणो वै वायुः प्राणेनैवास्यै प्राणꣳ सं दधाति सं ते वायुर् इत्य् आह तस्माद् वायुप्रच्युता दिवो वृष्टिर् ईर्ते तस्मै च देवि वषड् अस्तु तुभ्यम् इत्य् आह षड् वा ऋतवः । ऋतुष्व् एव वृष्टिं दधाति तस्मात् सर्वान् ऋतून् वर्षति यद् वषट्कुर्याद् रक्षाꣳसि यज्ञꣳ हन्युः । वड् इत्य् आह परोऽक्षम् एव वषट् करोति नास्य यातयामा वषट्कारो भवति न यज्ञꣳ रक्षाꣳसि घ्नन्ति सुजातो ज्योतिषा सहेत्य् अनुष्टुभोप नह्यति । अनुष्टुप् सर्वाणि छन्दाꣳसि छन्दाꣳसि खलु वा अग्नेः प्रिया तनूः प्रिययैवैनं तनुवा परि दधाति वेदुको वासो भवति य एवं वेद वारुणो वा अग्निर् उपनद्धः । उद् उ तिष्ठ स्वध्वरोर्ध्व ऊ षु ण ऊतय इति सावित्रीभ्याम् उत् तिष्ठति सवितृप्रसूत एवास्योर्ध्वां वरुण मेनिम् उत् सृजति द्वाभ्याम् प्रतिष्ठित्यै स जातो गर्भो असि ॥ रोदस्योर् इत्य् आह । इमे वै रोदसी तयोर् एष गर्भो यद् अग्निः तस्माद् एवम् आह । अग्ने चारुर् विभृत ओषधीष्व् इत्य् आह यदा ह्य् एतं विभरन्त्य् अथ चारुतरो भवति प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद् गा इत्य् आह । ओषधयो वा अस्य मातरः ताभ्य एवैनम् प्र च्यावयति स्थिरो भव वीड्वङ्ग इति गर्दभ आ सादयति ॥ सं नह्यत्य् एवैनम् एतया स्थेम्ने गर्दभेन सम् भरति तस्माद् गर्दभः पशूनाम् भारभारितमः । गर्दभेन सम् भरति तस्माद् गर्दभो ऽप्य् अनालेशेत्य् अन्यान् पशून् मेद्यति । अन्नꣳ ह्य् एनेनार्कꣳ सम्भरन्ति गर्दभेन सम् भरति तस्माद् गर्दभो द्विरेताः सन् कनिष्ठम् पशूनाम् प्र जायते । अग्निर् ह्य् अस्य योनिं निर्दहति प्रजासु वा एष एतर्ह्य् आरूढः ॥ स ईश्वरः प्रजाः शुचा प्रदहः शिवो भव प्रजाभ्य इत्य् आह प्रजाभ्य एवैनꣳ शमयति मानुषीभ्यस् त्वम् अङ्गिर इत्य् आह मानव्यो हि प्रजाः । मा द्यावापृथिवी अभि शूशुचो मान्तरिक्षम् मा वनस्पतीन् इत्य् आह । एभ्य एवैनं लोकेभ्यः शमयति प्रैतु वाजी कनिक्रदद् इत्य् आह वाजी ह्य् { एष ^ एषस् } नानदद् रासभः पत्वेति आह रासभ इति ह्य् एतम् ऋषयो ऽवदन् भरन्न् अग्निम् पुरीष्यम् इत्य् आह । अग्निꣳ ह्य् एष भरति मा पाद्य् आयुषः पुरेत्य् आह । आयुर् एवास्मिन् दधाति तस्माद् गर्दभः सर्वम् आयुर् एति तस्माद् गर्दभे पुरायुषः प्रमीते बिभ्यति वृषाग्निं वृषणम् भरन्न् इत्य् आह वृषा ह्य् { एष ^ एषस् } वृषाग्निः अपां गर्भम् समुद्रियम् इत्य् आह । अपाꣳ ह्य् एष गर्भो यद् अग्निः । अग्न आ याहि वीतय इति वा इमौ लोकौ व्यैताम् अग्न आ याहि वीतय इति यद् आह । अनयोर् लोकयोर् वीत्यै प्रच्युतो वा एष आयतनाद् अगतः प्रतिष्ठाम् । स एतर्ह्य् अध्वर्युं च यजमानं च ध्यायति । ऋतꣳ सत्यम् इत्य् आह । इयं वा ऋतम् असौ सत्यम् अनयोर् एवैनम् प्रति ष्ठापयति नाऽऽर्तिम् आर्छत्य् अध्वर्युर् न यजमानः । वरुणो वा एष यजमानम् अभ्य् ऐति यद् अग्निर् उपनद्धः । ओषधयः प्रति गृह्णीताग्निम् एतम् इत्य् आह शान्त्यै व्यस्यन् विश्वा अमतीर् अरातीर् इत्य् आह रक्षसाम् अपहत्यै निषीदन् नो अप दुर्मतिꣳ हनद् इत्य् आह प्रतिष्ठित्यै । ओषधयः प्रति मोदध्वम् ॥ एनम् इत्य् आह । ओषधयो वा अग्नेर् भागधेयम् । ताभिर् एवैनꣳ सम् अर्धयति पुष्पावतीः सुपिप्पला इत्य् आह तस्माद् ओषधयः फलं गृह्णन्ति । अयं वो गर्भ ऋत्वियः प्रत्नꣳ सधस्थम् आसदद् इत्य् आह याभ्य एवैनम् प्रच्यावयति तास्व् एवैनम् प्रति ष्ठापयति द्वाभ्याम् उपावहरति प्रतिष्ठित्यै ॥
krūram iva vā asyā etat karoti yat khanati | apa upa sṛjati | āpo vai śāntāḥ śāntābhir evāsyai śucam̐ śamayati saṃ te vāyur mātariśvā dadhātv ity āha prāṇo vai vāyuḥ prāṇenaivāsyai prāṇam̐ saṃ dadhāti saṃ te vāyur ity āha tasmād vāyupracyutā divo vṛṣṭir īrte tasmai ca devi vaṣaḍ astu tubhyam ity āha ṣaḍ vā ṛtavaḥ | ṛtuṣv eva vṛṣṭiṃ dadhāti tasmāt sarvān ṛtūn varṣati yad vaṣaṭkuryād rakṣām̐si yajñam̐ hanyuḥ | vaḍ ity āha paro'kṣam eva vaṣaṭ karoti nāsya yātayāmā vaṣaṭkāro bhavati na yajñam̐ rakṣām̐si ghnanti sujāto jyotiṣā sahety anuṣṭubhopa nahyati | anuṣṭup sarvāṇi chandām̐si chandām̐si khalu vā agneḥ priyā tanūḥ priyayaivainaṃ tanuvā pari dadhāti veduko vāso bhavati ya evaṃ veda vāruṇo vā agnir upanaddhaḥ | ud u tiṣṭha svadhvarordhva ū ṣu ṇa ūtaya iti sāvitrībhyām ut tiṣṭhati savitṛprasūta evāsyordhvāṃ varuṇa menim ut sṛjati dvābhyām pratiṣṭhityai sa jāto garbho asi || rodasyor ity āha | ime vai rodasī tayor eṣa garbho yad agniḥ tasmād evam āha | agne cārur vibhṛta oṣadhīṣv ity āha yadā hy etaṃ vibharanty atha cārutaro bhavati pra mātṛbhyo adhi kanikradad gā ity āha | oṣadhayo vā asya mātaraḥ tābhya evainam pra cyāvayati sthiro bhava vīḍvaṅga iti gardabha ā sādayati || saṃ nahyaty evainam etayā sthemne gardabhena sam bharati tasmād gardabhaḥ paśūnām bhārabhāritamaḥ | gardabhena sam bharati tasmād gardabho 'py anāleśety anyān paśūn medyati | annam̐ hy enenārkam̐ sambharanti gardabhena sam bharati tasmād gardabho dviretāḥ san kaniṣṭham paśūnām pra jāyate | agnir hy asya yoniṃ nirdahati prajāsu vā eṣa etarhy ārūḍhaḥ || sa īśvaraḥ prajāḥ śucā pradahaḥ śivo bhava prajābhya ity āha prajābhya evainam̐ śamayati mānuṣībhyas tvam aṅgira ity āha mānavyo hi prajāḥ | mā dyāvāpṛthivī abhi śūśuco māntarikṣam mā vanaspatīn ity āha | ebhya evainaṃ lokebhyaḥ śamayati praitu vājī kanikradad ity āha vājī hy { eṣa ^ eṣas } nānadad rāsabhaḥ patveti āha rāsabha iti hy etam ṛṣayo 'vadan bharann agnim purīṣyam ity āha | agnim̐ hy eṣa bharati mā pādy āyuṣaḥ purety āha | āyur evāsmin dadhāti tasmād gardabhaḥ sarvam āyur eti tasmād gardabhe purāyuṣaḥ pramīte bibhyati vṛṣāgniṃ vṛṣaṇam bharann ity āha vṛṣā hy { eṣa ^ eṣas } vṛṣāgniḥ apāṃ garbham samudriyam ity āha | apām̐ hy eṣa garbho yad agniḥ | agna ā yāhi vītaya iti vā imau lokau vyaitām agna ā yāhi vītaya iti yad āha | anayor lokayor vītyai pracyuto vā eṣa āyatanād agataḥ pratiṣṭhām | sa etarhy adhvaryuṃ ca yajamānaṃ ca dhyāyati | ṛtam̐ satyam ity āha | iyaṃ vā ṛtam asau satyam anayor evainam prati ṣṭhāpayati nā''rtim ārchaty adhvaryur na yajamānaḥ | varuṇo vā eṣa yajamānam abhy aiti yad agnir upanaddhaḥ | oṣadhayaḥ prati gṛhṇītāgnim etam ity āha śāntyai vyasyan viśvā amatīr arātīr ity āha rakṣasām apahatyai niṣīdan no apa durmatim̐ hanad ity āha pratiṣṭhityai | oṣadhayaḥ prati modadhvam || enam ity āha | oṣadhayo vā agner bhāgadheyam | tābhir evainam̐ sam ardhayati puṣpāvatīḥ supippalā ity āha tasmād oṣadhayaḥ phalaṃ gṛhṇanti | ayaṃ vo garbha ṛtviyaḥ pratnam̐ sadhastham āsadad ity āha yābhya evainam pracyāvayati tāsv evainam prati ṣṭhāpayati dvābhyām upāvaharati pratiṣṭhityai ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.