प्राचीम् अनु प्रदिशम् प्रेहि विद्वान् इत्य् आह देवलोकम् एवैतयोपावर्तते क्रमध्वम् अग्निना नाकम् इत्य् आह । इमान् एवैतया लोकान् क्रमते पृथिव्या अहम् उद् अन्तरिक्षम् आरुहम् इत्य् आह । इमान् एवैतया लोकान्त् समारोहति सुवर् यन्तो नापेक्षन्त इत्य् आह सुवर्गम् एवैतया लोकम् एति । अग्ने प्रेहि प्रथमो देवयताम् इत्य् आह । उभयेष्व् एवैतया देवमनुष्येषु चक्षुर् दधाति पञ्चभिर् अधि क्रामति पाङ्क्तो यज्ञः । यावान् एव यज्ञस् तेन सह सुवर्गं लोकम् एति नक्तोषासेति पुरोऽनुवाक्याम् अन्व् आह प्रत्त्यै । अग्ने सहस्राक्षेत्य् आह साहस्रः प्रजापतिः प्रजापतेर् आप्त्यै तस्मै ते विधेम वाजाय स्वाहेत्य् आह । अन्नं वै वाजः । अन्नम् एवाव रुन्द्धे । दध्नः पूर्णाम् औदुम्बरीꣳ स्वयमातृण्णायां जुहोति । ऊर्ग् वै दधि । ऊर्ग् उदुम्बरः । असौ स्वयमातृण्णा । अमुष्याम् एवोर्जं दधाति तस्माद् अमुतो ऽर्वाचीमूर्जम् उप जीवामस् तिसृभिः सादयति त्रिवृद् वा अग्निः । यावान् एवाग्निस् तम् प्रतिष्ठां गमयति प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो न इत्य् औदुम्बरीम् आ दधाति । एष वै सूर्मी कर्णकावती । एतया ह स्म वै देवा असुराणाꣳ शततर्हाꣳस् तृꣳहन्ति यद् एतया समिधम् आदधाति वज्रम् एवैतच् छतघ्नीं यजमानो भ्रातृव्याय प्र हरति स्तृत्यै । अच्छम्बट्कारम् । विधेम ते परमे जन्मन्न् अग्न इति वैकङ्कतीम् आ दधाति भा एवाव रुन्द्धे ताꣳ सवितुर् वरेण्यस्य चित्राम् इति शमीमयीꣳ शान्त्यै । अग्निर् वा ह वा अग्निचितं दुहे ऽग्निचिद् वाग्निं दुहे ताम् सवितुर् वरेण्यस्य चित्राम् इत्य् आह । एष वा अग्नेर् दोहस् तम् अस्य कण्व एव श्रायसो ऽवेत् तेन ह समैनꣳ स दुहे यद् एतया समिधम् आदधात्य् अग्निचिद् एव तद् अग्निं दुहे सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वा इत्य् आह सप्तैवास्य साप्तानि प्रीणाति पूर्णया जुहोति पूर्ण इव हि प्रजापतिः प्रजापतेः आप्त्यै न्यूनया जुहोति न्यूनाद् धि प्रजापतिः प्रजा असृजत प्रजानाꣳ सृष्ट्यै । अग्निर् देवेभ्यो निलायत स दिशो ऽनु प्राविशत् । जुह्वन् मनसा दिशो ध्यायेत् । दिग्भ्य एवैनम् अव रुन्द्धे दध्ना पुरस्ताज् जुहोत्य् आज्येनोपरिष्टात् तेजश् चैवास्मा इन्द्रियं च समीची दधाति द्वादशकपालो वैश्वानरो भवति द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरो ऽग्निर् वैश्वानरः साक्षात् एव वैश्वानरम् अव रुन्द्धे यत् प्रयाजानूयाजान् कुर्याद् विकस्तिः सा यज्ञस्य दर्विहोमं करोति यज्ञस्य प्रतिष्ठित्यै राष्ट्रं वै वैश्वानरो विण् मरुतः । वैश्वानरꣳ हुत्वा मारुताञ् जुहोति राष्ट्र एव विशम् अनु बध्नाति । उच्चैर् वैश्वानरस्या श्रावयत्य् उपाꣳशु मारुताञ् जुहोति तस्माद् राष्ट्रं विशम् अति वदति मारुता भवन्ति मरुतो वै देवानां विशः । देवविशेनैवास्मै मनुष्य विशम् अव रुन्द्धे सप्त भवन्ति सप्तगणा वै मरुतः । गणश एव विशम् अव रुन्द्धे गणेन गणम् अनुद्रुत्य जुहोति विशम् एवास्मा अनु वर्त्मानं करोति ॥
prācīm anu pradiśam prehi vidvān ity āha devalokam evaitayopāvartate kramadhvam agninā nākam ity āha | imān evaitayā lokān kramate pṛthivyā aham ud antarikṣam āruham ity āha | imān evaitayā lokānt samārohati suvar yanto nāpekṣanta ity āha suvargam evaitayā lokam eti | agne prehi prathamo devayatām ity āha | ubhayeṣv evaitayā devamanuṣyeṣu cakṣur dadhāti pañcabhir adhi krāmati pāṅkto yajñaḥ | yāvān eva yajñas tena saha suvargaṃ lokam eti naktoṣāseti puro'nuvākyām anv āha prattyai | agne sahasrākṣety āha sāhasraḥ prajāpatiḥ prajāpater āptyai tasmai te vidhema vājāya svāhety āha | annaṃ vai vājaḥ | annam evāva runddhe | dadhnaḥ pūrṇām audumbarīm̐ svayamātṛṇṇāyāṃ juhoti | ūrg vai dadhi | ūrg udumbaraḥ | asau svayamātṛṇṇā | amuṣyām evorjaṃ dadhāti tasmād amuto 'rvācīmūrjam upa jīvāmas tisṛbhiḥ sādayati trivṛd vā agniḥ | yāvān evāgnis tam pratiṣṭhāṃ gamayati preddho agne dīdihi puro na ity audumbarīm ā dadhāti | eṣa vai sūrmī karṇakāvatī | etayā ha sma vai devā asurāṇām̐ śatatarhām̐s tṛm̐hanti yad etayā samidham ādadhāti vajram evaitac chataghnīṃ yajamāno bhrātṛvyāya pra harati stṛtyai | acchambaṭkāram | vidhema te parame janmann agna iti vaikaṅkatīm ā dadhāti bhā evāva runddhe tām̐ savitur vareṇyasya citrām iti śamīmayīm̐ śāntyai | agnir vā ha vā agnicitaṃ duhe 'gnicid vāgniṃ duhe tām savitur vareṇyasya citrām ity āha | eṣa vā agner dohas tam asya kaṇva eva śrāyaso 'vet tena ha samainam̐ sa duhe yad etayā samidham ādadhāty agnicid eva tad agniṃ duhe sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā ity āha saptaivāsya sāptāni prīṇāti pūrṇayā juhoti pūrṇa iva hi prajāpatiḥ prajāpateḥ āptyai nyūnayā juhoti nyūnād dhi prajāpatiḥ prajā asṛjata prajānām̐ sṛṣṭyai | agnir devebhyo nilāyata sa diśo 'nu prāviśat | juhvan manasā diśo dhyāyet | digbhya evainam ava runddhe dadhnā purastāj juhoty ājyenopariṣṭāt tejaś caivāsmā indriyaṃ ca samīcī dadhāti dvādaśakapālo vaiśvānaro bhavati dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaro 'gnir vaiśvānaraḥ sākṣāt eva vaiśvānaram ava runddhe yat prayājānūyājān kuryād vikastiḥ sā yajñasya darvihomaṃ karoti yajñasya pratiṣṭhityai rāṣṭraṃ vai vaiśvānaro viṇ marutaḥ | vaiśvānaram̐ hutvā mārutāñ juhoti rāṣṭra eva viśam anu badhnāti | uccair vaiśvānarasyā śrāvayaty upām̐śu mārutāñ juhoti tasmād rāṣṭraṃ viśam ati vadati mārutā bhavanti maruto vai devānāṃ viśaḥ | devaviśenaivāsmai manuṣya viśam ava runddhe sapta bhavanti saptagaṇā vai marutaḥ | gaṇaśa eva viśam ava runddhe gaṇena gaṇam anudrutya juhoti viśam evāsmā anu vartmānaṃ karoti ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.