Library·Samkara: Upadesasahasri·2·2.3·2.3.115

Samkara: Upadesasahasri 2.3.115

UpadS 2.3.115

शब्दस् तु ध्वनिसामान्यमात्रेण विशेषधर्मैर् वा षड्जादिभिः प्रियैः, स्तुत्यादिभिर् इष्टैः, अनिष्टैश् चासत्यबीभत्सपरिभवाक्रोशादिभिर् वचनैः, मां दृक्स्वभावम् असंसर्गिणम् अविक्रियम् अचलम् अनिधनम् अभयम् अत्यन्तसूक्ष्मम् अविषयं गोचरीकृत्य स्प्रष्टुं नैवार्हत्य् असंसर्गित्वाद् एव मम । अत एव न शब्दनिमित्ता हानिर् वृद्धिर् वा । अतो मां किं करिष्यति स्तुतिनिन्दादिप्रियाप्रियत्वादिलक्षणः शब्दः । अविवेकिनं हि शब्दम् आत्मत्वेन गतं प्रियः शब्दो वर्धयेद् अप्रियश् च क्षपयेत्, अविवेकित्वान् न तु मम विवेकिनो वालाग्रमात्रम् अपि कर्तुम् उत्सहत इति । एवम् एव स्पर्शसामान्येन तद्विशेषैश् च शीतोष्णमृदुकर्कशादिज्वरोदरशूलादिलक्षणैश् चाप्रियैः, प्रियैश् च कैश्चिच् छरीरसमवायिभिर् बाह्यागन्तुकनिमित्तैश् च, न मम काचिद् विक्रिया वृद्धिहानिलक्षणा अस्पर्शत्वात् क्रियते, व्योम्न इव मुष्टिघाटादिभिः । तथा रूपसामान्येन तद्विशेषैश् च प्रियाप्रियैः स्त्रीव्यञ्जनादिलक्षणैः, अरूपत्वान् न मम काचिद् धानिर् वृद्धिर् वा क्रियते । तथा रससामान्येन तद्विशेषैश् च [प्रियाप्रियैः] मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायैर् मूढबुद्धिभिः परिगृहीतैः, अरसात्मकस्य न मम काचिद् धानिर् वृद्धिर् वा क्रियते । तथा गन्धसामान्येन तद्विशेषैः प्रियाप्रियैः पुष्पाद्यनुलेपनादिलक्षणैः, अगन्धात्मकस्य न मम काचिद् धानिर् वृद्धिर् वा क्रियते । "अशब्दम् अस्पर्शम् अरूपम् अव्ययं तथारसं नित्यम् अगन्धवच् च यत्" इति श्रुतेः

śabdas tu dhvanisāmānyamātreṇa viśeṣadharmair vā ṣaḍjādibhiḥ priyaiḥ, stutyādibhir iṣṭaiḥ, aniṣṭaiś cāsatyabībhatsaparibhavākrośādibhir vacanaiḥ, māṃ dṛksvabhāvam asaṃsargiṇam avikriyam acalam anidhanam abhayam atyantasūkṣmam aviṣayaṃ gocarīkṛtya spraṣṭuṃ naivārhaty asaṃsargitvād eva mama / ata eva na śabdanimittā hānir vṛddhir vā / ato māṃ kiṃ kariṣyati stutinindādipriyāpriyatvādilakṣaṇaḥ śabdaḥ / avivekinaṃ hi śabdam ātmatvena gataṃ priyaḥ śabdo vardhayed apriyaś ca kṣapayet, avivekitvān na tu mama vivekino vālāgramātram api kartum utsahata iti / evam eva sparśasāmānyena tadviśeṣaiś ca śītoṣṇamṛdukarkaśādijvarodaraśūlādilakṣaṇaiś cāpriyaiḥ, priyaiś ca kaiścic charīrasamavāyibhir bāhyāgantukanimittaiś ca, na mama kācid vikriyā vṛddhihānilakṣaṇā asparśatvāt kriyate, vyomna iva muṣṭighāṭādibhiḥ / tathā rūpasāmānyena tadviśeṣaiś ca priyāpriyaiḥ strīvyañjanādilakṣaṇaiḥ, arūpatvān na mama kācid dhānir vṛddhir vā kriyate / tathā rasasāmānyena tadviśeṣaiś ca [priyāpriyaiḥ] madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyair mūḍhabuddhibhiḥ parigṛhītaiḥ, arasātmakasya na mama kācid dhānir vṛddhir vā kriyate / tathā gandhasāmānyena tadviśeṣaiḥ priyāpriyaiḥ puṣpādyanulepanādilakṣaṇaiḥ, agandhātmakasya na mama kācid dhānir vṛddhir vā kriyate / "aśabdam asparśam arūpam avyayaṃ tathārasaṃ nityam agandhavac ca yat" iti śruteḥ

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/UpadS/2.3.115

Cite as: Samkara: Upadesasahasri 2.3.115, in HREEM (hreem.cc/library/UpadS/2.3.115), after GRETIL, Part 1 and part 2 as GRETIL numbers them (SamUpad_I / SamUpad_II); ref =….

Edition, numbering and licence

GRETIL 6_sastra/3_phil/vedanta/samkupad_u.htm — Part 1 and part 2 as GRETIL numbers them (SamUpad_I / SamUpad_II); ref = part.chapter.verse-or-paragraph.

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text