Library·Vidyakara: Subhasitaratnakosa·23
गमनम् अलसं शून्या दृष्टिः शरीरम् असौष्ठवं श्वसितम् अधिकं किं त्व् एतत् स्यात् किम् अन्यद् अतो ऽथ वा । भ्रमति भुवने कन्दर्पाज्ञा विकारि च यौवनं ललित-मधुरास् ते ते भावाः क्षिपन्ति च धीरताम्
gamanam alasaṃ śūnyā dṛṣṭiḥ śarīram asauṣṭhavaṃ śvasitam adhikaṃ kiṃ tv etat syāt kim anyad ato 'tha vā / bhramati bhuvane kandarpājñā vikāri ca yauvanaṃ lalita-madhurās te te bhāvāḥ kṣipanti ca dhīratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारं वारं तिरयति दृशोर् उद्गमं बाष्प-पूरस् तत्-संकल्पोपहति-जडिम स्तम्भम् अभ्येति गात्रम् । सद्यः स्विद्यन्न् अयम् अविरतोत्कम्प-लोलाङ्गुलीकः पाणिर् लेखा-विधिषु नितरां वर्तते किं करोमि
vāraṃ vāraṃ tirayati dṛśor udgamaṃ bāṣpa-pūras tat-saṃkalpopahati-jaḍima stambham abhyeti gātram / sadyaḥ svidyann ayam aviratotkampa-lolāṅgulīkaḥ pāṇir lekhā-vidhiṣu nitarāṃ vartate kiṃ karomi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मीलन्-मुकुल-कराल-कुन्द-कोष- प्रश्च्योतद्-घन-मकरन्द-गन्ध-गर्भः । ताम् ईषत्-प्रचल-विलोचनां नताङ्गीम् आलिङ्गन् पवन मम स्पृशाङ्गम् अङ्गम्
unmīlan-mukula-karāla-kunda-koṣa- praścyotad-ghana-makaranda-gandha-garbhaḥ / tām īṣat-pracala-vilocanāṃ natāṅgīm āliṅgan pavana mama spṛśāṅgam aṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दलति हृदयं गाढोद्वेगं द्विधा न तु भिद्यते वहति विकलः कायो मोहं न मुञ्चते चेतनाम् । ज्वलति च तनूम् अन्तर्-दाहः करोति न भस्मसात् प्रहरति विधिर् मर्म-च्छेदी न कृन्तति जीवितम्
dalati hṛdayaṃ gāḍhodvegaṃ dvidhā na tu bhidyate vahati vikalaḥ kāyo mohaṃ na muñcate cetanām / jvalati ca tanūm antar-dāhaḥ karoti na bhasmasāt praharati vidhir marma-cchedī na kṛntati jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवभूतेः (मामा। ९।१२ = उराच। ३।३१) नादत्से हरिताङ्कुरान् क्वचिद् अपि स्थैर्यं न यद् गाहसे यत् पर्याकुल-लोचनो ऽसि करुणं कूजन् दिशः पश्यसि । दैवेनान्तरित-प्रियो ऽसि हरिण त्वं चापि किं यच् चिरं प्रदद्रि प्रतिकन्दरं प्रतिनदि प्रयूषरं भ्राम्यसि
bhavabhūteḥ (mā.mā. 9.12 = u.rā.ca. 3.31) nādatse haritāṅkurān kvacid api sthairyaṃ na yad gāhase yat paryākula-locano 'si karuṇaṃ kūjan diśaḥ paśyasi / daivenāntarita-priyo 'si hariṇa tvaṃ cāpi kiṃ yac ciraṃ pradadri pratikandaraṃ pratinadi prayūṣaraṃ bhrāmyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुञ्जस्य । (स्क्म्सौक। १८५७, केशटस्य) कस्राघातैः सुरभिर् अभितः सत्वरं ताडनीयः गाढाम्रेडं मलय-मरुतः शृङ्खलादाम दत्त । कारागारे क्षिपत तरसा पञ्चमं रागराजं चन्द्रं चूर्णी-कुरुत च शिला-पट्टके पिष्ट-पेषम्
muñjasya | (Skmsa.u.ka. 1857, keśaṭasya) kasrāghātaiḥ surabhir abhitaḥ satvaraṃ tāḍanīyaḥ gāḍhāmreḍaṃ malaya-marutaḥ śṛṅkhalādāma datta / kārāgāre kṣipata tarasā pañcamaṃ rāgarājaṃ candraṃ cūrṇī-kuruta ca śilā-paṭṭake piṣṭa-peṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रिया संसक्ताङ्गं तद्-अनु मदनाज्ञा-प्रशिथिलं सनाथं माञ्जिष्ठ-प्रसर-कृश-रेखैर् नख-पदैः । घनोरु-प्राग्-भारं निधि-मुखम् इवामुद्रितम् अहो कदा नु द्रक्ष्यामो विगलित-दुकूलं मृग-दृशः
hriyā saṃsaktāṅgaṃ tad-anu madanājñā-praśithilaṃ sanāthaṃ māñjiṣṭha-prasara-kṛśa-rekhair nakha-padaiḥ / ghanoru-prāg-bhāraṃ nidhi-mukham ivāmudritam aho kadā nu drakṣyāmo vigalita-dukūlaṃ mṛga-dṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चूत-महीरुहो ऽप्य् अविरलैर् धूमायिताः षट्पदैर् एते प्रज्वलिताः स्फुटत्-किसलयोद्भेदैर् अशोक-द्रुमाः । एते किंशुक-शाखिनो ऽपि मलिनैर् अङ्गारिताः कुड्मलैः कष्टं विश्रमयामि कुत्र नयने सर्वत्र वामो विधिः
ete cūta-mahīruho 'py aviralair dhūmāyitāḥ ṣaṭpadair ete prajvalitāḥ sphuṭat-kisalayodbhedair aśoka-drumāḥ / ete kiṃśuka-śākhino 'pi malinair aṅgāritāḥ kuḍmalaiḥ kaṣṭaṃ viśramayāmi kutra nayane sarvatra vāmo vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्कूटस्य । (स्क्म्सौक। ९७३) सव्याधेः कृशता क्षतस्य रुधिरं दष्टस्य लाला-स्रवः सर्वं नैतद् इहास्ति तत् कथम् असौ पान्थस् तपस्वी मृतः । आ ज्ञातं मधुलम्पटैर् मधुकरैर् आबद्ध-कोलाहले नूनं साहसिकेन चूत-मुकुले दृष्टिः समारोपिता
vākkūṭasya | (Skmsa.u.ka. 973) savyādheḥ kṛśatā kṣatasya rudhiraṃ daṣṭasya lālā-sravaḥ sarvaṃ naitad ihāsti tat katham asau pānthas tapasvī mṛtaḥ / ā jñātaṃ madhulampaṭair madhukarair ābaddha-kolāhale nūnaṃ sāhasikena cūta-mukule dṛṣṭiḥ samāropitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्य । (स्क्म्सौक। ९०५, स्प्द्शाप। ३८२२) मनसिशय कृशाङ्ग्याः स्वान्तम् अन्तर्-निशातैर् इषुभिर् अशनि-कल्पैर् मा वधीस् त्वं ममेव । अपि ननु शशलक्ष्मन् मा मुचस् त्वं च तस्यां अकरुण-किरणोल्काः कन्दली-कोमलायाम्
rājaśekharasya | (Skmsa.u.ka. 905, Spdśā.pa. 3822) manasiśaya kṛśāṅgyāḥ svāntam antar-niśātair iṣubhir aśani-kalpair mā vadhīs tvaṃ mameva / api nanu śaśalakṣman mā mucas tvaṃ ca tasyāṃ akaruṇa-kiraṇolkāḥ kandalī-komalāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्यैतौ -- चक्षुश्-चुमब-विघ्निताधर-सुधा-पानं मुखं शुष्यति द्वेष्टि स्वं च कच-ग्रह-व्यवहित-श्रोणी-विहारः करः । निद्रे किं विरतासि तावद् अघृणे यावन् न तस्याश् चिरात् क्रीडन्ति क्रमशः कृशीकृत-रुषः प्रत्यङ्गम् अङ्गानि मे
rājaśekharasyaitau -- cakṣuś-cumaba-vighnitādhara-sudhā-pānaṃ mukhaṃ śuṣyati dveṣṭi svaṃ ca kaca-graha-vyavahita-śroṇī-vihāraḥ karaḥ / nidre kiṃ viratāsi tāvad aghṛṇe yāvan na tasyāś cirāt krīḍanti kramaśaḥ kṛśīkṛta-ruṣaḥ pratyaṅgam aṅgāni me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनन्दस्य -- जाने सा गगन-प्रसून-कलि-केवात्यन्तम् एवासती तत्-संभोग-रसाश् च तत्-परिमलोल्लासा इवासत्तमाः । स्वप्नेन द्विषतेन्द्र-जालम् इव मे संदर्शिता केवलं चेतस् तत्-परिरम्भणाय तद् अपि स्फीत-स्पृहं ताम्यति
abhinandasya -- jāne sā gagana-prasūna-kali-kevātyantam evāsatī tat-saṃbhoga-rasāś ca tat-parimalollāsā ivāsattamāḥ / svapnena dviṣatendra-jālam iva me saṃdarśitā kevalaṃ cetas tat-parirambhaṇāya tad api sphīta-spṛhaṃ tāmyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् ॥ (स्क्म्सौक। ९४६) द्यूते पणः प्रणय-केलिषु कण्ठ-पाशः क्रीडा-परिश्रम-हरं व्यजनं रतान्ते । शय्या-निशीथ-कलहेषु मृगेक्षणायाः प्राप्तं मया विधि-वशाद् इदम् उत्तरीयम्
kasyacit || (Skmsa.u.ka. 946) dyūte paṇaḥ praṇaya-keliṣu kaṇṭha-pāśaḥ krīḍā-pariśrama-haraṃ vyajanaṃ ratānte / śayyā-niśītha-kalaheṣu mṛgekṣaṇāyāḥ prāptaṃ mayā vidhi-vaśād idam uttarīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरनागस्य -- देशैर् अन्तरिता शतैश् च सरिताम् उर्वी-भृतां काननैर् यत्नेनापि न याति लोचन-पथं कान्तेति जानन्न् अपि । उद्ग्रीवश् चरणार्ध-रुद्ध-वसुधः कृत्वाश्रु-पूर्णां दृशं ताम् आशां पथिकस् तथापि किम् अपि ध्यायंश् चिरं वीक्षते
dhīranāgasya -- deśair antaritā śataiś ca saritām urvī-bhṛtāṃ kānanair yatnenāpi na yāti locana-pathaṃ kānteti jānann api / udgrīvaś caraṇārdha-ruddha-vasudhaḥ kṛtvāśru-pūrṇāṃ dṛśaṃ tām āśāṃ pathikas tathāpi kim api dhyāyaṃś ciraṃ vīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रौढानङ्ग-रसाविलाकुल-मनाङ् न्यञ्चत्-तिरो-घूर्णित- स्निग्धाह्लादि मदान्धम् अध्वनि तया यच् चक्षुर् आन्दोलितम् । तेनास्माकम् इयं गतिर् मतिर् इयं संवृत्तिर् एवंविधा तापो ऽयं तनुर् ईदृशी स्थितिर् इयं तस्या अपीति श्रुतिः
prauḍhānaṅga-rasāvilākula-manāṅ nyañcat-tiro-ghūrṇita- snigdhāhlādi madāndham adhvani tayā yac cakṣur āndolitam / tenāsmākam iyaṃ gatir matir iyaṃ saṃvṛttir evaṃvidhā tāpo 'yaṃ tanur īdṛśī sthitir iyaṃ tasyā apīti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्लणस्य -- स एवायं देशः सर इव विलूनाम्बुज-वनं तनोत्य् अन्तस् तापं नभ इव विलीनामृत-रुचि । वियोगे तन्वङ्ग्याः कलयति स एवायम् अधुना हिमर्तुर् नैदाघीम् अहह विषमां तापन-रुजम्
vallaṇasya -- sa evāyaṃ deśaḥ sara iva vilūnāmbuja-vanaṃ tanoty antas tāpaṃ nabha iva vilīnāmṛta-ruci / viyoge tanvaṅgyāḥ kalayati sa evāyam adhunā himartur naidāghīm ahaha viṣamāṃ tāpana-rujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टा वयं यदि ततः किम् इयं मृगाक्षी सेयं वयं यदि ततः किम् अयं वसन्तः । सो ऽप्य् अस्तु नाम जगतः प्रतिपक्ष-भूतश् चूत-द्रुमः किम् इति निर्मित एष धात्रा
sṛṣṭā vayaṃ yadi tataḥ kim iyaṃ mṛgākṣī seyaṃ vayaṃ yadi tataḥ kim ayaṃ vasantaḥ / so 'py astu nāma jagataḥ pratipakṣa-bhūtaś cūta-drumaḥ kim iti nirmita eṣa dhātrā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते बाणाः किल चूत-कुड्मल-मयाः पौष्पं धनुस् तत् किल क्रुद्ध-त्र्यम्बक-लोचनाग्नि-शिखया कामो ऽपि दग्धः किल । किं ब्रूमो वयम् अप्य् अनेन हतकेनापुङ्ख-मग्नैः शरैर् विद्धा एव न चेदृशः परिकरस्यैवं-विधा वेदना
te bāṇāḥ kila cūta-kuḍmala-mayāḥ pauṣpaṃ dhanus tat kila kruddha-tryambaka-locanāgni-śikhayā kāmo 'pi dagdhaḥ kila / kiṃ brūmo vayam apy anena hatakenāpuṅkha-magnaiḥ śarair viddhā eva na cedṛśaḥ parikarasyaivaṃ-vidhā vedanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्यमित्रस्य -- रक्तस् त्वं नव-पल्लवैर् अहम् अपि श्लाघ्यैः प्रियाया गुणैस् त्वाम् आयान्ति शिलीमुखाः स्मर-धनुर्-मुक्तास् तथा माम् अपि । कान्तापाद-तलाहतिस् तव मुदे तद्वन् ममाप्य् आवयोः सर्वं तुल्यम् अशोक केवलम् अहं धात्रा स-शोकः कृतः
vīryamitrasya -- raktas tvaṃ nava-pallavair aham api ślāghyaiḥ priyāyā guṇais tvām āyānti śilīmukhāḥ smara-dhanur-muktās tathā mām api / kāntāpāda-talāhatis tava mude tadvan mamāpy āvayoḥ sarvaṃ tulyam aśoka kevalam ahaṃ dhātrā sa-śokaḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपुङ्खाग्रम् अमी शरा मनसि मे मग्नाः समं पञ्च ते निर्दग्धं विरहाग्निना वपुर् इदं तैर् एव सार्धं मम । कष्टं काम निरायुधो ऽसि भवता जेतुं न शक्यो जनो दुःखी स्याम् अहम् एक एव सकलो लोकः सुखं जीवतु
āpuṅkhāgram amī śarā manasi me magnāḥ samaṃ pañca te nirdagdhaṃ virahāgninā vapur idaṃ tair eva sārdhaṃ mama / kaṣṭaṃ kāma nirāyudho 'si bhavatā jetuṃ na śakyo jano duḥkhī syām aham eka eva sakalo lokaḥ sukhaṃ jīvatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्य । (स्क्म्सौक। ९८८) विलीयेन्दुः साक्षाद् अमृत-रसवापी यदि भवेत् कलङ्गस् तत्रत्यो यदि च विकचेन्दीवर-वनम् । ततः स्नान-क्रीडा-जनित-जड-भावैर् अवयवैः कदाचिन् मुञ्चेयं मदन-शिखि-पीडा-परिभवम्
rājaśekharasya | (Skmsa.u.ka. 988) vilīyenduḥ sākṣād amṛta-rasavāpī yadi bhavet kalaṅgas tatratyo yadi ca vikacendīvara-vanam / tataḥ snāna-krīḍā-janita-jaḍa-bhāvair avayavaiḥ kadācin muñceyaṃ madana-śikhi-pīḍā-paribhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्यैतौ -- यदि क्षामा मूर्तिः प्रतिदिवसम् अश्रूणि दृशि चेत् श्रुतौ दूती-वक्त्रं यदि मृगदृशो भूषण-धिया । इदं चास्मत्-कर्णे यदि भवति केनापि कथितं तद् इच्छामः सङ्गाद् विरह-भरम् एकत्र वसतौ
rājaśekharasyaitau -- yadi kṣāmā mūrtiḥ pratidivasam aśrūṇi dṛśi cet śrutau dūtī-vaktraṃ yadi mṛgadṛśo bhūṣaṇa-dhiyā / idaṃ cāsmat-karṇe yadi bhavati kenāpi kathitaṃ tad icchāmaḥ saṅgād viraha-bharam ekatra vasatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्लणस्य -- तव कुसुम-शरत्वं शीत-रश्मित्वम् इन्दोर् द्वयम् इदम् अयथार्थं दृश्यते मद्-विधेषु । विसृजति हिम-गर्भैर् अग्निम् इन्दुर् मयूखैस् त्वम् अपि कुसुम-बाणान् वज्र-सारी-करोषि
vallaṇasya -- tava kusuma-śaratvaṃ śīta-raśmitvam indor dvayam idam ayathārthaṃ dṛśyate mad-vidheṣu / visṛjati hima-garbhair agnim indur mayūkhais tvam api kusuma-bāṇān vajra-sārī-karoṣi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालिदासस्य (शाकुन्तल ३।३) संभूयैव सुखानि चेतसि परं भूमानम् आतन्वते यत्रालोक-पथावतारिणि रतिं प्रस्तौति नेत्रोत्सवः । यद् बालेन्दु-कलोदयाद् अवचितैः सारैर् इवोत्पादितं तत् पश्येयम् अनङ्ग-मङ्गल-गृहं भूयो ऽपि तस्या मुखम्
kālidāsasya (śākuntala 3.3) saṃbhūyaiva sukhāni cetasi paraṃ bhūmānam ātanvate yatrāloka-pathāvatāriṇi ratiṃ prastauti netrotsavaḥ / yad bālendu-kalodayād avacitaiḥ sārair ivotpāditaṃ tat paśyeyam anaṅga-maṅgala-gṛhaṃ bhūyo 'pi tasyā mukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवभूतेः । (मामा। ५।९) शरान् मुञ्चत्य् उच्चैर् मनसिज-धनुर् मक्षि-करवा रुजन्तीमे भासः किरति दहनाभा हिमरुचिः । जितास् तु भ्रू-भङ्गार्चन-वदन-लावण्य-रुचिभिः सरोषा नो जाने मृगदृशि विधास्यन्ति किम् अमी
bhavabhūteḥ | (mā.mā. 5.9) śarān muñcaty uccair manasija-dhanur makṣi-karavā rujantīme bhāsaḥ kirati dahanābhā himaruciḥ / jitās tu bhrū-bhaṅgārcana-vadana-lāvaṇya-rucibhiḥ saroṣā no jāne mṛgadṛśi vidhāsyanti kim amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्ताकरगुप्तस्य -- अपि स दिवसः किं स्याद् यत्र प्रिया-मुख-पङ्कजे मधु मधुकरीवास्मद्-दृष्टिर् विकासिनि पास्यति । तद् अनु च मृदु-स्निग्धालाप-क्रमाहित-नर्मणः सुरत-सचिवैर् अङ्गैः सङ्गो ममापि भविष्यति
śāntākaraguptasya -- api sa divasaḥ kiṃ syād yatra priyā-mukha-paṅkaje madhu madhukarīvāsmad-dṛṣṭir vikāsini pāsyati / tad anu ca mṛdu-snigdhālāpa-kramāhita-narmaṇaḥ surata-sacivair aṅgaiḥ saṅgo mamāpi bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा लम्बालकम् आननं नमयति प्रद्वेष्ट्य् अयं मां शशी नैवोन्मुञ्चति वाचम् अञ्चित-कला विघ्नन्ति मां कोकिलाः । भ्रू-भङ्गं कुरुते न सा धृत-धनुर् मथ्नाति मां मन्मथः को वा ताम् अबलां विलोक्य सहसा नात्रोपकृच्छ्रो भवेत्
sā lambālakam ānanaṃ namayati pradveṣṭy ayaṃ māṃ śaśī naivonmuñcati vācam añcita-kalā vighnanti māṃ kokilāḥ / bhrū-bhaṅgaṃ kurute na sā dhṛta-dhanur mathnāti māṃ manmathaḥ ko vā tām abalāṃ vilokya sahasā nātropakṛcchro bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृङ्गारस्य -- बाणान् संहर मुञ्च कार्मुक-लतां लक्ष्यं तव त्र्यम्बकः के नामात्र वयं शिरीष-कलिका-कल्पं यदीयं मनः । तत्-कारुण्य-परिग्रहात् कुरु दयाम् अस्मिन् विधेये जने स्वामिन् मन्मथ तादृशं पुनर् अपि स्वप्नाद्भुतं दर्शय
śṛṅgārasya -- bāṇān saṃhara muñca kārmuka-latāṃ lakṣyaṃ tava tryambakaḥ ke nāmātra vayaṃ śirīṣa-kalikā-kalpaṃ yadīyaṃ manaḥ / tat-kāruṇya-parigrahāt kuru dayām asmin vidheye jane svāmin manmatha tādṛśaṃ punar api svapnādbhutaṃ darśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेकाद् अस्माभिः परम-पुरुषाभ्यास-रसिकैः कथंचिन् नीयन्ते रति-रमण-बाणैर् अपि हतैः । प्रियाया बालत्वाद् अभिनव-वियोगात् तव तनोर् न जानीमस् तस्या बत कथम् अमी यान्ति दिवसाः
vivekād asmābhiḥ parama-puruṣābhyāsa-rasikaiḥ kathaṃcin nīyante rati-ramaṇa-bāṇair api hataiḥ / priyāyā bālatvād abhinava-viyogāt tava tanor na jānīmas tasyā bata katham amī yānti divasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ९१६) स्खलल्-लीलालापं विनिपतित-कर्णोत्पल-दलं श्रम-स्वेद-क्लिन्नं सुरत-विरति-क्षाम-नयनम् । कचाकर्ष-क्रीडा-सरल-सुरल-श्रेणी-सुभगं कदा तद् द्रष्टव्यं वदनम् अवदातं मृगदृशः
kasyacit | (Skmsa.u.ka. 916) skhalal-līlālāpaṃ vinipatita-karṇotpala-dalaṃ śrama-sveda-klinnaṃ surata-virati-kṣāma-nayanam / kacākarṣa-krīḍā-sarala-surala-śreṇī-subhagaṃ kadā tad draṣṭavyaṃ vadanam avadātaṃ mṛgadṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहम् इव शून्यम् अरण्यं वयम् इव तनुतां गतानि तोयानि । अस्माकम् इवो७च्छ्वासा दिवसा दीर्घाश् च तप्ताश् च
aham iva śūnyam araṇyaṃ vayam iva tanutāṃ gatāni toyāni / asmākam ivo7cchvāsā divasā dīrghāś ca taptāś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ९३५) अहम् इव शून्यम् अरण्यं वयम् इव तनुतां गतानि तोयानि ।* अस्माकम् इवोच्छ्वासा दिवसा दीर्घाश् च तप्ताश् च ॥ विद्स्र्क् २३।३१ *(७८२) ॥* लीनेव प्रतिबिम्बितेव लिखितेवोत्कीर्ण-रूपेव च प्रत्युप्तेव च वज्र-लेप-घटितेवान्तर्-निखातेव च । सा नश् चेतसि कीलितेव विशिखैश् चेतो-भुवः पञ्चभिश् चिन्ता-संतति-तन्तु-जाल-निविडस्यूतेव लग्ना प्रिया
kasyacit | (Skmsa.u.ka. 935) aham iva śūnyam araṇyaṃ vayam iva tanutāṃ gatāni toyāni /* asmākam ivocchvāsā divasā dīrghāś ca taptāś ca // VidSrk 23.31 *(782) //* līneva pratibimbiteva likhitevotkīrṇa-rūpeva ca pratyupteva ca vajra-lepa-ghaṭitevāntar-nikhāteva ca / sā naś cetasi kīliteva viśikhaiś ceto-bhuvaḥ pañcabhiś cintā-saṃtati-tantu-jāla-niviḍasyūteva lagnā priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रेन्दीवरिणी मुखाम्बु-रुहिणी भ्रू-वल्लि-कल्लोलिनी बाहु-द्वन्द्व-मृणालिनी यदि वधूर् वापी पुनः सा भवेत् । तल्-लावण्य-जलावगाहन-जडैर् अङ्गैर् अनङ्गानल- ज्वाला-जाल-मुचस् त्यजेयम् असमाः प्राण-च्छिदो वेदनाः
netrendīvariṇī mukhāmbu-ruhiṇī bhrū-valli-kallolinī bāhu-dvandva-mṛṇālinī yadi vadhūr vāpī punaḥ sā bhavet / tal-lāvaṇya-jalāvagāhana-jaḍair aṅgair anaṅgānala- jvālā-jāla-mucas tyajeyam asamāḥ prāṇa-cchido vedanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहर्ता क्वानङ्गः स च कुसुम-चापो ऽल्प-विशिखश् चलं सूक्ष्मं लक्ष्यं व्यवहितम् अमूर्तं क्व च मनः । इतीमाम् उद्भूतां स्फुटम् अनुपपत्तिं मनसि मे रुदाम् आविर्भावाद् अनुभव-विरोधः शमयति
prahartā kvānaṅgaḥ sa ca kusuma-cāpo 'lpa-viśikhaś calaṃ sūkṣmaṃ lakṣyaṃ vyavahitam amūrtaṃ kva ca manaḥ / itīmām udbhūtāṃ sphuṭam anupapattiṃ manasi me rudām āvirbhāvād anubhava-virodhaḥ śamayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगराजस्य । (स्क्म्सौक। ९२६) अन्तर्-निबद्ध-गुरु-मन्यु-परम्पराभिर् इच्छोचितं किम् अपि वक्तुम् अशक्नुवत्याः । अव्यक्त-हूङ्कृति-चलत्-कुच-मण्डलायास् तस्याः स्मरामि मुहुर् अर्ध-विलोकितानि
mṛgarājasya | (Skmsa.u.ka. 926) antar-nibaddha-guru-manyu-paramparābhir icchocitaṃ kim api vaktum aśaknuvatyāḥ / avyakta-hūṅkṛti-calat-kuca-maṇḍalāyās tasyāḥ smarāmi muhur ardha-vilokitāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रश्यद्-विवक्षितम् असंफलद्-अक्षरार्थम् उत्कम्पमान-दशन-च्छदम् उच्छ्वसन्त्या । अद्य स्मरामि परिमृज्य पटाञ्चलेन नेत्रे तया किम् अपि यत् पुनरुक्तम् उक्तम्
bhraśyad-vivakṣitam asaṃphalad-akṣarārtham utkampamāna-daśana-cchadam ucchvasantyā / adya smarāmi parimṛjya paṭāñcalena netre tayā kim api yat punaruktam uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोन्नोकस्य । (स्क्म्सौक। ९३४, सोल्लोकस्य) दग्ध-प्ररूढ-मदन-द्रुम-मञ्जरीति लावण्य-पङ्क-पटलोद्गत-पद्मिनीति । शीतांशु-बिम्ब-गलितामृत-निर्मितेति बालाम् अबाल-हरिणाङ्क-मुखीं स्मरामि
sonnokasya | (Skmsa.u.ka. 934, sollokasya) dagdha-prarūḍha-madana-druma-mañjarīti lāvaṇya-paṅka-paṭalodgata-padminīti / śītāṃśu-bimba-galitāmṛta-nirmiteti bālām abāla-hariṇāṅka-mukhīṃ smarāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधूद्गार-स्मेर-भ्रमर-भर-हूङ्कार-मुखरं शरं साक्षान् मीन-ध्वज-विजय-चाप-च्युतम् इव । निलीयान्योन्यस्मिन् उपरि सहकाराङ्कुर-मयी समीक्षन्ते पक्ष्मान्तर-तरल-तारा विरहिणः
madhūdgāra-smera-bhramara-bhara-hūṅkāra-mukharaṃ śaraṃ sākṣān mīna-dhvaja-vijaya-cāpa-cyutam iva / nilīyānyonyasmin upari sahakārāṅkura-mayī samīkṣante pakṣmāntara-tarala-tārā virahiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा न चेन् मृग-शावाक्षी किम् अन्यासां कथाव्ययः । कला न यदि शीतांशोर् अम्बरे कति तारकाः
sā na cen mṛga-śāvākṣī kim anyāsāṃ kathāvyayaḥ / kalā na yadi śītāṃśor ambare kati tārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरि घनं घनपटलं दूरे कान्ता तद् एतद् आपतितम् । हिमवति दिव्यौषधयः क्रोधाविष्टः फणी शिरसि
upari ghanaṃ ghanapaṭalaṃ dūre kāntā tad etad āpatitam / himavati divyauṣadhayaḥ krodhāviṣṭaḥ phaṇī śirasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थगितं नवाम्बुवाहैर् उत्तानास्यो विलोकयन् व्योम । संक्रमयती७व पथिकस् तज्जलनिवहं स्वलोचनयोः
sthagitaṃ navāmbuvāhair uttānāsyo vilokayan vyoma / saṃkramayatī7va pathikas tajjalanivahaṃ svalocanayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपरि घनं घन-पटलं दूरे कान्ता तद् एतद् आपतितम् ।* हिमवति दिव्यौषधयः क्रोधाविष्टः फणी शिरसि ॥ विद्स्र्क् २३।४० *(७९१) ॥* स्थगितं नवाम्बुवाहैर् उत्तानास्यो विलोकयन् व्योम ।* संक्रमयतीव पथिकस् तज्-जल-निवहं स्व-लोचनयोः ॥ विद्स्र्क् २३।४१ *(७९२) ॥* जयीकस्य -- ते जङ्घे जघनं च तत् तद् उदरं तौ च स्तनौ तत् स्मितं सूक्तिः सा च तद् ईक्षणोत्पल-युगं धम्मिल्ल-भारः स च । लावण्यामृत-बिन्दु-वर्षि वदनं तच् चैवम् एणीदृशस् तस्यास् तद् वयम् एकम् एवम् असकृद् ध्यायन्त एवास्महे
upari ghanaṃ ghana-paṭalaṃ dūre kāntā tad etad āpatitam /* himavati divyauṣadhayaḥ krodhāviṣṭaḥ phaṇī śirasi // VidSrk 23.40 *(791) //* sthagitaṃ navāmbuvāhair uttānāsyo vilokayan vyoma /* saṃkramayatīva pathikas taj-jala-nivahaṃ sva-locanayoḥ // VidSrk 23.41 *(792) //* jayīkasya -- te jaṅghe jaghanaṃ ca tat tad udaraṃ tau ca stanau tat smitaṃ sūktiḥ sā ca tad īkṣaṇotpala-yugaṃ dhammilla-bhāraḥ sa ca / lāvaṇyāmṛta-bindu-varṣi vadanaṃ tac caivam eṇīdṛśas tasyās tad vayam ekam evam asakṛd dhyāyanta evāsmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरसिंहस्य -- यदि शशधरस् त्वद्-वक्त्रेण प्रसह्य तिरस्कृतस् तद् अयम् अदयो मह्यं मुग्धे किम् एवम् असूयति । यद् अमृत-रसासारस्रुद्भिर् धिनोत्य् अखिलं जगज् ज्वलयति तु माम् एभिर् वह्नि-च्छटा-कटुभिः करैः
narasiṃhasya -- yadi śaśadharas tvad-vaktreṇa prasahya tiraskṛtas tad ayam adayo mahyaṃ mugdhe kim evam asūyati / yad amṛta-rasāsārasrudbhir dhinoty akhilaṃ jagaj jvalayati tu mām ebhir vahni-cchaṭā-kaṭubhiḥ karaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमेश्वरस्य -- लीला-ताण्डवित-भ्रुवः स्मित-सुधा-प्रस्यन्द-भाजो दलन्- नीलाब्ज-द्युति-निर्भरा दर-वलत्-पक्ष्मावली-चारवः । प्राप्तास् तस्य वियोगिनः स्मृति-पथं खेदं समातन्वते प्रेमार्द्राः सुदृशो विकुञ्चन-तति-प्रेङ्खत्-कटाक्षा दृशः
parameśvarasya -- līlā-tāṇḍavita-bhruvaḥ smita-sudhā-prasyanda-bhājo dalan- nīlābja-dyuti-nirbharā dara-valat-pakṣmāvalī-cāravaḥ / prāptās tasya viyoginaḥ smṛti-pathaṃ khedaṃ samātanvate premārdrāḥ sudṛśo vikuñcana-tati-preṅkhat-kaṭākṣā dṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्फाराग्रास् तरल-तरलैर् अंशुभिर् विस्फुरन्तस् तासां तासां नयनम् असकृन् नैपुणाद् वञ्चयित्वा । मुक्तास् तन्व्या मसृण-परुषास् ते कटाक्ष-क्षुरप्राश् छिन्नं छिन्नं हृदयम् अदयैश् छिद्यते ऽद्यापि यैर् मे
visphārāgrās tarala-taralair aṃśubhir visphurantas tāsāṃ tāsāṃ nayanam asakṛn naipuṇād vañcayitvā / muktās tanvyā masṛṇa-paruṣās te kaṭākṣa-kṣuraprāś chinnaṃ chinnaṃ hṛdayam adayaiś chidyate 'dyāpi yair me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमेश्वरस्य -- श्यामां श्यामलिमानम् आनयत भोः सान्द्रैर् मसी-कूर्चकैस् तन्त्रं मन्त्रम् अथ प्रयुज्य हरत श्वेतोत्पलानां स्मितम् । चन्द्रं चूर्णयत क्षणाच् च कणशः कृत्वा शिला-पट्टके येन द्रष्टुम् अहं क्षमे दश दिशस् तद् वक्त्र-मुद्राङ्किताः
parameśvarasya -- śyāmāṃ śyāmalimānam ānayata bhoḥ sāndrair masī-kūrcakais tantraṃ mantram atha prayujya harata śvetotpalānāṃ smitam / candraṃ cūrṇayata kṣaṇāc ca kaṇaśaḥ kṛtvā śilā-paṭṭake yena draṣṭum ahaṃ kṣame daśa diśas tad vaktra-mudrāṅkitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् पञ्चशरे स्मरे भगवता भर्गेण भस्मीकृते जानाम्य् अक्षय-सायकं कमल-भूः कामान्तरं निर्ममे । यस्यामीभिर् इतस् ततश् च विशिखैर् आपुङ्ख-मग्नात्मभिर् जातं मे विदलत्-कदम्ब-मुकुल-स्पष्टोपमानं मनः
tasmin pañcaśare smare bhagavatā bhargeṇa bhasmīkṛte jānāmy akṣaya-sāyakaṃ kamala-bhūḥ kāmāntaraṃ nirmame / yasyāmībhir itas tataś ca viśikhair āpuṅkha-magnātmabhir jātaṃ me vidalat-kadamba-mukula-spaṣṭopamānaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतिर् दुग्ध-समुद्रतो भगवतः श्री-कौस्तुभौ सोदरौ सौहार्दं कुमुदाकरेषु किरणाः पीयूष-धारा-किरः । स्पर्धा ते वदनाम्बुजैर् मृग-दृशां तत्-स्थाणु-चूडामणे हंहो चन्द्र कथं नु मुञ्चसि मयि ज्वाला-मुचो वेदनाः
sūtir dugdha-samudrato bhagavataḥ śrī-kaustubhau sodarau sauhārdaṃ kumudākareṣu kiraṇāḥ pīyūṣa-dhārā-kiraḥ / spardhā te vadanāmbujair mṛga-dṛśāṃ tat-sthāṇu-cūḍāmaṇe haṃho candra kathaṃ nu muñcasi mayi jvālā-muco vedanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयि पिबत चकोराः कृत्स्नम् उन्नामिकण्ठक्रमसरलितचञ्चच्चञ्चवश् चन्द्रिकाम्भः । विरहविधुरितानां जीवितत्राणहेतोर् भवति हरिणलक्ष्मा येन तेजोदरिद्रः
ayi pibata cakorāḥ kṛtsnam unnāmikaṇṭhakramasaralitacañcaccañcavaś candrikāmbhaḥ / virahavidhuritānāṃ jīvitatrāṇahetor bhavati hariṇalakṣmā yena tejodaridraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्यैतौ शीतांशुर् विष-सोदरः फण-भृतां लीलास्पदं चन्दनं हाराः क्षार-पयोमुचः प्रिय-सुहृत्-पङ्केरुहं भास्वतः । इत्य् एषां किम् इवास्तु हन्त मदन-ज्योतिर्-विघाताय यद् बाह्याकार-परिभ्रमेण तु वयं तत्त्व-त्यजो वञ्चिताः
rājaśekharasyaitau śītāṃśur viṣa-sodaraḥ phaṇa-bhṛtāṃ līlāspadaṃ candanaṃ hārāḥ kṣāra-payomucaḥ priya-suhṛt-paṅkeruhaṃ bhāsvataḥ / ity eṣāṃ kim ivāstu hanta madana-jyotir-vighātāya yad bāhyākāra-paribhrameṇa tu vayaṃ tattva-tyajo vañcitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यजन-मरुतः श्वास-श्रेणीम् इमाम् उपचिन्वते मलयज-रसो धारा-बाष्पं प्रपञ्चयितुं प्रभुः । कुसुम-शयनं कामास्त्राणां करोति सहायतां द्वि-गुण-हरिमा मारोन्माथः कथं नु विरंस्यति
vyajana-marutaḥ śvāsa-śreṇīm imām upacinvate malayaja-raso dhārā-bāṣpaṃ prapañcayituṃ prabhuḥ / kusuma-śayanaṃ kāmāstrāṇāṃ karoti sahāyatāṃ dvi-guṇa-harimā māronmāthaḥ kathaṃ nu viraṃsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजशेखरस्यैते (व्स्ब्विशाभ। ३।२०) हारो जलार्द्र-शयनं नलिनी-दलानि प्रालेय-शीकर-मुचस् तुहिनाद्रि-वाताः । यस्येन्धनानि सरसान्य् अपि चन्दनानि निर्वाणम् एष्यति कथं स मनोभवाग्निः
rājaśekharasyaite (Vsbvi.śā.bha. 3.20) hāro jalārdra-śayanaṃ nalinī-dalāni prāleya-śīkara-mucas tuhinādri-vātāḥ / yasyendhanāni sarasāny api candanāni nirvāṇam eṣyati kathaṃ sa manobhavāgniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् । [अमरु १३४; स्भ्सुआ। १०८७ बाण-कवेः; औच्। १४ भट्ट-बाणस्य] मन्दादरः कुसुम-पत्रिषु पेलवेषु नूनं बिभर्ति मदनः पवनास्त्रम् अद्य । हार-प्रकाण्ड-सरलाः कथम् अन्यथामी श्वासाः पर्वर्तित-दुकूल-दशाः सरन्ति
kasyacit | [Amaru 134; Sbhsu.ā. 1087 bāṇa-kaveḥ; Auc. 14 bhaṭṭa-bāṇasya] mandādaraḥ kusuma-patriṣu pelaveṣu nūnaṃ bibharti madanaḥ pavanāstram adya / hāra-prakāṇḍa-saralāḥ katham anyathāmī śvāsāḥ parvartita-dukūla-daśāḥ saranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतप्रेमै९व वरं न पुनः संजातविघटितप्रेमा । उद्धृतनयनस् ताम्यति यथा हि न तथे९ह जातान्धः
akṛtapremai9va varaṃ na punaḥ saṃjātavighaṭitapremā / uddhṛtanayanas tāmyati yathā hi na tathe9ha jātāndhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यचित् । [विद्। २।३] अकृत-प्रेमैव वरं न पुनः संजात-विघटित-प्रेमा ।* उद्धृत-नयनस् ताम्यति यथा हि न तथेह जातान्धः ॥ विद्स्र्क् २३।५४ *(८०५) ॥* कस्यचित् । [स्भ्सुआ। १३८९ रविगुप्तस्य] स्वप्न प्रसीद भगवन् पुनर् एक-वारं संदर्शय प्रियतमां क्षण-मात्रम् एव । दृष्ट्वा सती निविड-बाहु-नबन्ध-लग्नं तत्रैव मां नयति सा यदि वा न याति
kasyacit | [Vid. 2.3] akṛta-premaiva varaṃ na punaḥ saṃjāta-vighaṭita-premā /* uddhṛta-nayanas tāmyati yathā hi na tatheha jātāndhaḥ // VidSrk 23.54 *(805) //* kasyacit | [Sbhsu.ā. 1389 raviguptasya] svapna prasīda bhagavan punar eka-vāraṃ saṃdarśaya priyatamāṃ kṣaṇa-mātram eva / dṛṣṭvā satī niviḍa-bāhu-nabandha-lagnaṃ tatraiva māṃ nayati sā yadi vā na yāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.