एतत्सीतया तथाविधकरुणाक्रान्तान्तः करणया वल्लभं प्रति संदिश्यते ---यदुपस्थितां सेवासमापन्नां लक्ष्मीमपास्य श्रियं परित्यज्य पूर्वं यस्त्वं मया सार्धं प्रपन्नो विपिनं प्राप्तस्तस्य तव स्वप्ने ऽप्येतन्न सभाव्यते । तया पुनस्तस्मादेव कोपात् स्त्रीस्वभावसमुचितसपत्नीविद्वेषात्त्वद्गृहे वसन्ती न सोढास्मि । तदिदमुक्तं भवति--- यत्तस्मिन् विधुरदशाविसंष्ठुले ऽपि समये तथाविधप्रसादास्पदता । मध्यारोप्य यदिदानीं साम्राज्ये निष्कारणपरित्यागतिरस्कारपात्रता । नीतास्मीत्येतदुचितमनुचितं वा विदितव्यवहारपरंपरेण भवतस्वयमेव विचार्यतामिति । स च वक्रभावस्तथाविधो यः सहस्त्रधा भिद्यते बहुप्रकारं भेदमासादयति । सहस्त्र-शब्दो ऽत्र संख्याभूयस्त्वमात्रवाची, न नियतार्थवृत्तिः, यथा---सहस्त्रमवध्यमिति । यस्मात् कविप्रतिभानामानन्त्यान्नियतत्वं न संभवति । यो ऽसौ वाक्यस्य वक्रभावो बहुप्रकारः, न जानीमः कीदृश इत्याह---यत्रालङ्कारवर्गो ऽसौ सर्वो ऽप्यन्तर्भविष्यति । यत्र यस्मिन्नसावलङ्कारवर्गः कविप्रवाहप्रसिद्धप्रतीतिरुपमादिरलङ्करणकलापः सर्वः सकलो ऽप्यन्तर्भविष्यति अन्तर्भावं गमिष्यति पृथकत्वेन नावस्थाप्यते । तत्प्रकारभेदत्वेनैव व्यपदेशमासादयिष्यतीत्यर्थः । स चालङ्कारवर्गः स्वलक्षणावसरे प्रतिपदमुदाहरिष्यते ॥ एवं वाक्यवक्रतां व्याख्याय वाक्यसमूहरूपस्य प्रकरणस्य तत्समुदायात्मकस्य च प्रबन्धस्य वक्रता व्याख्यायते--- वक्रभावः प्रकरणे प्रबन्धे ऽप्यस्ति यादृशः । उच्यते सहजाहार्यसौकुमार्यमनोहर)
etatsītayā tathāvidhakaruṇākrāntāntaḥ karaṇayā vallabhaṃ prati saṃdiśyate ---yadupasthitāṃ sevāsamāpannāṃ lakṣmīmapāsya śriyaṃ parityajya pūrvaṃ yastvaṃ mayā sārdhaṃ prapanno vipinaṃ prāptastasya tava svapne 'pyetanna sabhāvyate / tayā punastasmādeva kopāt strīsvabhāvasamucitasapatnīvidveṣāttvadgṛhe vasantī na soḍhāsmi / tadidamuktaṃ bhavati--- yattasmin vidhuradaśāvisaṃṣṭhule 'pi samaye tathāvidhaprasādāspadatā / madhyāropya yadidānīṃ sāmrājye niṣkāraṇaparityāgatiraskārapātratā / nītāsmītyetaducitamanucitaṃ vā viditavyavahāraparaṃpareṇa bhavatasvayameva vicāryatāmiti / sa ca vakrabhāvastathāvidho yaḥ sahastradhā bhidyate bahuprakāraṃ bhedamāsādayati / sahastra-śabdo 'tra saṃkhyābhūyastvamātravācī, na niyatārthavṛttiḥ, yathā---sahastramavadhyamiti / yasmāt kavipratibhānāmānantyānniyatatvaṃ na saṃbhavati / yo 'sau vākyasya vakrabhāvo bahuprakāraḥ, na jānīmaḥ kīdṛśa ityāha---yatrālaṅkāravargo 'sau sarvo 'pyantarbhaviṣyati / yatra yasminnasāvalaṅkāravargaḥ kavipravāhaprasiddhapratītirupamādiralaṅkaraṇakalāpaḥ sarvaḥ sakalo 'pyantarbhaviṣyati antarbhāvaṃ gamiṣyati pṛthakatvena nāvasthāpyate / tatprakārabhedatvenaiva vyapadeśamāsādayiṣyatītyarthaḥ / sa cālaṅkāravargaḥ svalakṣaṇāvasare pratipadamudāhariṣyate // evaṃ vākyavakratāṃ vyākhyāya vākyasamūharūpasya prakaraṇasya tatsamudāyātmakasya ca prabandhasya vakratā vyākhyāyate--- vakrabhāvaḥ prakaraṇe prabandhe 'pyasti yādṛśaḥ / ucyate sahajāhāryasaukumāryamanohara)
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.