दयितसङ्गमस्तामभूषयदिति वक्तव्ये कीदृशो मदः, दयतसड्गमो भूषा यस्येति दयितसङ्गमशब्दस्य प्राधान्येनाभिमतस्य समासवृत्तावन्तर्भूतत्वाद् गुणीभावो न तद्विदाह्लादकारी । दीपकालङ्कारस्य च काव्यशोभाकारित्वेनोपनिबद्धस्य निर्वहणावसरे त्रुटितप्रायत्वात् प्रक्रमभङ्गविहितं सहसहृदयवैरस्यमनिवार्यम् । "दयितसङ्गतिरेनम्ऽ इति पाठान्तरं सुलभमेव । द्वयोरप्येतयोरुदाहरणयोः प्राधान्येन प्रत्येकमेकतरस्य साहित्यविरहो व्याख्यातः । परमार्थतः पुनरुभयोरप्येकतरस्य साहित्यविरहो ऽन्यतरस्यापि पर्यवस्यति । तथा चार्थः समर्थवाचकासद्भावे स्वात्मना स्फुरन्नपि मृतकल्प एवावतिष्ठते । शब्दो ऽपि वाक्योपयोगिवाच्यासंभवेवाच्यान्तरवाचकः सन् वाक्यस्य व्याधिभूतः प्रतिभातीत्यलमतिप्रसङ्गेन । प्रकृतं तु । कीदृशै बन्धे---वक्रकविव्यापारशालिनि । वक्रो यो ऽसौ शास्त्रादिप्रसिद्धशब्दार्थोपनिबन्धव्यतिरेकी षट्प्रकारवक्रताविशिष्टः कविव्यापारस्तत्क्रियाक्रमस्तेन शालते श्लाघते यस्तस्मिन् । एवमपि कष्टकल्पनोपहते ऽपि प्रसिद्धव्यतिरेकित्वमस्तीत्याह---तद्वदाह्लादिकारिणि । तदिति काव्यपरामर्शः तद्विदन्तीति तद्विदस्तज्ज्ञास्तेषामाह्लादमानन्दं करोति यस्यस्मिन् तद्विदाह्लादकारिणि बन्धे व्यवस्थितौ । वक्रता५२ प्रकारांस्तद्विदाह्लादकारित्वं च प्रत्येकं यथावसरमेवोदाहरिष्यति५३ । एवं काव्यस्य सामान्यलक्षणे विहिते विशेषलक्षणमुपक्रमते । तत्र शब्दार्थयोस्तावत्स्वरूपं निरूपयति--- वाच्योर्ऽथो वाचकः शब्दः प्रसिद्धमिति यद्यपि । तथापि काव्यमार्गे ऽस्मिन् परमार्थो ऽयमेतयोः
dayitasaṅgamastāmabhūṣayaditi vaktavye kīdṛśo madaḥ, dayatasaḍgamo bhūṣā yasyeti dayitasaṅgamaśabdasya prādhānyenābhimatasya samāsavṛttāvantarbhūtatvād guṇībhāvo na tadvidāhlādakārī / dīpakālaṅkārasya ca kāvyaśobhākāritvenopanibaddhasya nirvahaṇāvasare truṭitaprāyatvāt prakramabhaṅgavihitaṃ sahasahṛdayavairasyamanivāryam / "dayitasaṅgatirenam' iti pāṭhāntaraṃ sulabhameva / dvayorapyetayorudāharaṇayoḥ prādhānyena pratyekamekatarasya sāhityaviraho vyākhyātaḥ / paramārthataḥ punarubhayorapyekatarasya sāhityaviraho 'nyatarasyāpi paryavasyati / tathā cārthaḥ samarthavācakāsadbhāve svātmanā sphurannapi mṛtakalpa evāvatiṣṭhate / śabdo 'pi vākyopayogivācyāsaṃbhavevācyāntaravācakaḥ san vākyasya vyādhibhūtaḥ pratibhātītyalamatiprasaṅgena / prakṛtaṃ tu / kīdṛśai bandhe---vakrakavivyāpāraśālini / vakro yo 'sau śāstrādiprasiddhaśabdārthopanibandhavyatirekī ṣaṭprakāravakratāviśiṣṭaḥ kavivyāpārastatkriyākramastena śālate ślāghate yastasmin / evamapi kaṣṭakalpanopahate 'pi prasiddhavyatirekitvamastītyāha---tadvadāhlādikāriṇi / taditi kāvyaparāmarśaḥ tadvidantīti tadvidastajjñāsteṣāmāhlādamānandaṃ karoti yasyasmin tadvidāhlādakāriṇi bandhe vyavasthitau / vakratā52 prakārāṃstadvidāhlādakāritvaṃ ca pratyekaṃ yathāvasaramevodāhariṣyati53 / evaṃ kāvyasya sāmānyalakṣaṇe vihite viśeṣalakṣaṇamupakramate / tatra śabdārthayostāvatsvarūpaṃ nirūpayati--- vācyor'tho vācakaḥ śabdaḥ prasiddhamiti yadyapi / tathāpi kāvyamārge 'smin paramārtho 'yametayoḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.