अत्र श्लेषच्छायाच्छुरितं कविशक्तिमात्रसमुल्लसितमलङ्करणमनाहार्यं कामपि कमनीयतां पुष्णाति । तथा च "प्रवृद्धतापःऽ तन्वीऽ इति वाचकौ सुन्दरस्वभावमात्रसमर्पणपरत्वेन वर्तमानावर्थान्तरप्रतीत्यनुरोधपरत्वेन प्रवृत्तिं न संमन्येते, कविव्यक्तकौशलसमुल्लसितस्य पुनः प्रकारान्तिरस्य प्रतीतावानुगुण्यमात्रेण तद्विदाह्लादकारितां प्रतिपद्येते । किं तत्प्रकारान्तरं नाम ?---विरोधविभिन्नयोः शब्दयोरर्थान्तरप्रतीतिकारिणोरुपनिबन्धः । तथा चोपमेययोः सहानवस्थानलक्षणो विरोधः, स्वभावभेदलक्षणं च विभिन्नत्वम् । उपमानयोः पुनरीर्ष्याकलहलक्षणो विरोधः, कोपात् पृथगवस्थानलक्षणं विभिन्नत्वम् । "अतिमात्रम्ऽ "अत्यर्थंऽ चेति विशेषणद्वितयं पक्षद्वये ऽपि सातिशयताप्रतीतिकारित्वेनातितरां रमणीयम् । श्लेषच्छाया क्लेश संपाद्याप्ययत्नघटितत्वेनात्र मनोहारिणी । पुनश्च कीदृशः---अम्लानप्रतिभोद्भिन्ननवशब्दार्थबन्धुरः । अम्लाना यासावदोषोपहता प्राक्तनाद्यतनसंस्कारपरिपाकप्रौढा प्रतिभा काचिदेव कविशक्तिः, तत उद्भिन्नौ नतनाङ्कुरन्यायेन स्वयमेव समुल्लसितौ, न पुनः कदर्थनाकृष्टौ नवौ प्रत्यग्रौ तद्विदाह्लादकारित्वसामर्थ्ययुक्तौ शब्दार्थावभिधानाभिधेयौ ताभ्यां बन्धुरो हृदयहारी । अन्यच्च कीदृशः---अयत्नविहितस्वल्पमनोहारिविभूषणः । अयत्नेनाक्लेशेन विहितं कृतं यत् स्वल्पं मनाङ्मात्रं मनोहारि हृदयाह्लादकं विभूषणमलङ्करणं यत्र स तथोक्तः । "स्वल्पऽ- शब्दो ऽत्र प्रकरणाद्यपेक्षः, न वाक्यमात्रपरः । उदाहरणं यथा--- बालेन्दुवक्राण्यविकासभावाद् बभुः पलाशान्यतिलोहितानि । सद्यो वसन्तेन समागतानां नखक्षतानीव वनस्थलीनाम्
atra śleṣacchāyācchuritaṃ kaviśaktimātrasamullasitamalaṅkaraṇamanāhāryaṃ kāmapi kamanīyatāṃ puṣṇāti / tathā ca "pravṛddhatāpaḥ' tanvī' iti vācakau sundarasvabhāvamātrasamarpaṇaparatvena vartamānāvarthāntarapratītyanurodhaparatvena pravṛttiṃ na saṃmanyete, kavivyaktakauśalasamullasitasya punaḥ prakārāntirasya pratītāvānuguṇyamātreṇa tadvidāhlādakāritāṃ pratipadyete / kiṃ tatprakārāntaraṃ nāma ?---virodhavibhinnayoḥ śabdayorarthāntarapratītikāriṇorupanibandhaḥ / tathā copameyayoḥ sahānavasthānalakṣaṇo virodhaḥ, svabhāvabhedalakṣaṇaṃ ca vibhinnatvam / upamānayoḥ punarīrṣyākalahalakṣaṇo virodhaḥ, kopāt pṛthagavasthānalakṣaṇaṃ vibhinnatvam / "atimātram' "atyarthaṃ' ceti viśeṣaṇadvitayaṃ pakṣadvaye 'pi sātiśayatāpratītikāritvenātitarāṃ ramaṇīyam / śleṣacchāyā kleśa saṃpādyāpyayatnaghaṭitatvenātra manohāriṇī / punaśca kīdṛśaḥ---amlānapratibhodbhinnanavaśabdārthabandhuraḥ / amlānā yāsāvadoṣopahatā prāktanādyatanasaṃskāraparipākaprauḍhā pratibhā kācideva kaviśaktiḥ, tata udbhinnau natanāṅkuranyāyena svayameva samullasitau, na punaḥ kadarthanākṛṣṭau navau pratyagrau tadvidāhlādakāritvasāmarthyayuktau śabdārthāvabhidhānābhidheyau tābhyāṃ bandhuro hṛdayahārī / anyacca kīdṛśaḥ---ayatnavihitasvalpamanohārivibhūṣaṇaḥ / ayatnenākleśena vihitaṃ kṛtaṃ yat svalpaṃ manāṅmātraṃ manohāri hṛdayāhlādakaṃ vibhūṣaṇamalaṅkaraṇaṃ yatra sa tathoktaḥ / "svalpa'- śabdo 'tra prakaraṇādyapekṣaḥ, na vākyamātraparaḥ / udāharaṇaṃ yathā--- bālenduvakrāṇyavikāsabhāvād babhuḥ palāśānyatilohitāni / sadyo vasantena samāgatānāṃ nakhakṣatānīva vanasthalīnām
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.