अत्र सीतया सह रामः पुष्पकेनावतरंस्तस्याः स्वयमेव तद्विरहवैधुर्यमावेदयति---तत्त्वं रावणेन तथाविधत्वरापरतन्त्रचेतसा मार्गे यस्मिन्नपनीता तत्र तदुपमर्दवशात्तथाविधसंस्थानयुक्तत्वं लतानामुन्मुखत्वं मम त्वन्मार्गानुमानस्य निमित्ततामापन्नमिति वस्तु विच्छित्त्यन्तरेण रामेण योज्यते । यथा---हे भीरु स्वाभाविकसौकुमार्यकातरान्तः करणे, रावणेन तथाविधक्रूरकर्मकारिणा यस्मिन्मार्गे त्वमपनीता तमेताः साक्षात्कारपरिदृश्यमानमूर्तयो लताः किल ममादर्श यन्निति । तन्मार्गप्रदर्शनं परमार्थतस्तासां निश्चेतनतया न संभाव्यत इति प्रतीयमानवृत्तिरुत्प्रेक्षालङ्कारः कवेरभिमतः । यथा---तव भीरुत्वं रावणस्य क्रौर्यं ममापि त्वत्परित्राणप्रयत्नपरतां पर्यालोच्य स्त्रीस्वभावादार्द्रहृदयत्वेन समुचितस्वविषयपक्षपातमाहात्म्यादेताः कृपयैव मम मार्गप्रदर्शनमकुर्वन्निति । केन करणभूतेन---शाखाभिरावर्जितपल्लवाभिः । यस्माद्वागिन्द्रियवर्जितत्वाद्वक्तुमशक्नुवन्त्यः । यत्किल ये केचिदजल्पन्तो मार्गप्रदर्शनं प्रकुर्वन्ति ते तदुन्मुखीभूतहस्तपल्लवैर्बाहुभिरित्येतदतीव युक्तियुक्तम् । तथा चात्रैव वाक्यान्तरमपि विद्यते मृग्यश्च दर्भाङ्कुरनिर्व्यपेक्षा- स्तवागतिज्ञं समबोधयन्माम् । व्यापारयन्त्यो दिखि दक्षिणस्या- मुत्पक्ष्मराजीनि विलोचनानि
atra sītayā saha rāmaḥ puṣpakenāvataraṃstasyāḥ svayameva tadvirahavaidhuryamāvedayati---tattvaṃ rāvaṇena tathāvidhatvarāparatantracetasā mārge yasminnapanītā tatra tadupamardavaśāttathāvidhasaṃsthānayuktatvaṃ latānāmunmukhatvaṃ mama tvanmārgānumānasya nimittatāmāpannamiti vastu vicchittyantareṇa rāmeṇa yojyate / yathā---he bhīru svābhāvikasaukumāryakātarāntaḥ karaṇe, rāvaṇena tathāvidhakrūrakarmakāriṇā yasminmārge tvamapanītā tametāḥ sākṣātkāraparidṛśyamānamūrtayo latāḥ kila mamādarśa yanniti / tanmārgapradarśanaṃ paramārthatastāsāṃ niścetanatayā na saṃbhāvyata iti pratīyamānavṛttirutprekṣālaṅkāraḥ kaverabhimataḥ / yathā---tava bhīrutvaṃ rāvaṇasya krauryaṃ mamāpi tvatparitrāṇaprayatnaparatāṃ paryālocya strīsvabhāvādārdrahṛdayatvena samucitasvaviṣayapakṣapātamāhātmyādetāḥ kṛpayaiva mama mārgapradarśanamakurvanniti / kena karaṇabhūtena---śākhābhirāvarjitapallavābhiḥ / yasmādvāgindriyavarjitatvādvaktumaśaknuvantyaḥ / yatkila ye kecidajalpanto mārgapradarśanaṃ prakurvanti te tadunmukhībhūtahastapallavairbāhubhirityetadatīva yuktiyuktam / tathā cātraiva vākyāntaramapi vidyate mṛgyaśca darbhāṅkuranirvyapekṣā- stavāgatijñaṃ samabodhayanmām / vyāpārayantyo dikhi dakṣiṇasyā- mutpakṣmarājīni vilocanāni
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.