Library·Yasodhara: Rasaprakasasudhakara·7
<नव रत्नानि> माणिक्यं मौक्तिकं चैव विद्रुमं तार्क्ष्यं पुष्पकम् । वज्रं नीलं च गोमेदं वैडूर्यं च क्रमेण हि
<nava ratnāni> māṇikyaṃ mauktikaṃ caiva vidrumaṃ tārkṣyaṃ puṣpakam / vajraṃ nīlaṃ ca gomedaṃ vaiḍūryaṃ ca krameṇa hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुजातिगुणसम्पन्नं रत्नं सर्वार्थसिद्धिदम् । दाने रसायने चैव धारणे देवतार्चने
sujātiguṇasampannaṃ ratnaṃ sarvārthasiddhidam / dāne rasāyane caiva dhāraṇe devatārcane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रुब्य्:: सुब्त्य्पेस्> पद्मरागाभिधं श्रेष्ठं प्रथमं तदुदीरितम् । <रुब्य्:: नीलगन्धि> द्वितीयं नीलगन्धि स्याद् घनं रक्तं सुशोभनम्
<ruby:: subtypes> padmarāgābhidhaṃ śreṣṭhaṃ prathamaṃ tadudīritam / <ruby:: nīlagandhi> dvitīyaṃ nīlagandhi syād ghanaṃ raktaṃ suśobhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रुब्य्:: परीक्षा> महच्च कमलच्छायं स्निग्धं स्वच्छं गुरु स्फुटम् । समं वृत्तायतं गात्रे माणिक्यं चोत्तमं मतम्
<ruby:: parīkṣā> mahacca kamalacchāyaṃ snigdhaṃ svacchaṃ guru sphuṭam / samaṃ vṛttāyataṃ gātre māṇikyaṃ cottamaṃ matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<नीलगन्धि:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> गंगोदकसमुद्भूतं नीलगर्भारुणच्छवि । माणिक्यं पूर्ववच्छायं नीलगन्धि तदुच्यते
<nīlagandhi:: phys. properties> gaṃgodakasamudbhūtaṃ nīlagarbhāruṇacchavi / māṇikyaṃ pūrvavacchāyaṃ nīlagandhi taducyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रुब्य्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> माणिक्यं चाष्टधा नेष्टं सच्छिद्रं मलिनं लघु । कर्कशं चिपिटं वक्रं सूक्ष्मं चाविशदं तथा
<ruby:: parīkṣā:: bad quality> māṇikyaṃ cāṣṭadhā neṣṭaṃ sacchidraṃ malinaṃ laghu / karkaśaṃ cipiṭaṃ vakraṃ sūkṣmaṃ cāviśadaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रुब्य्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> संदीपनं वृष्यतमं हि रूक्षं वातापहं कर्मरुजापहं च । भूतादिदोषत्रयनाशनं परं राज्ञां सदा योग्यतमं प्रशस्तम्
<ruby:: medic. properties> saṃdīpanaṃ vṛṣyatamaṃ hi rūkṣaṃ vātāpahaṃ karmarujāpahaṃ ca / bhūtādidoṣatrayanāśanaṃ paraṃ rājñāṃ sadā yogyatamaṃ praśastam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पेअर्ल्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> ह्लादि श्वेतं रश्मिमन्निर्मलं च वृत्तं ख्यातं मौक्तिकं तोयभासम् । स्निग्धं तौल्ये गौरवं चेन्महत्तल् लिंगैरेतैर् लक्षितं तच्च शुद्धम्
<pearl:: parīkṣā:: good quality> hlādi śvetaṃ raśmimannirmalaṃ ca vṛttaṃ khyātaṃ mauktikaṃ toyabhāsam / snigdhaṃ taulye gauravaṃ cenmahattal liṃgairetair lakṣitaṃ tacca śuddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पेअर्ल्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> रूक्षाङ्गं चेन्निष्प्रभं श्यावताम्रं चार्धं शुभ्रं ग्रंथिलं मौक्तिकं च । क्षाराभासं वैकटं युग्मकं च दोषैर्युक्तं सर्वथा त्याज्यमेभिः
<pearl:: parīkṣā:: bad quality> rūkṣāṅgaṃ cenniṣprabhaṃ śyāvatāmraṃ cārdhaṃ śubhraṃ graṃthilaṃ mauktikaṃ ca / kṣārābhāsaṃ vaikaṭaṃ yugmakaṃ ca doṣairyuktaṃ sarvathā tyājyamebhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पेअर्ल्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> कासं श्वासं वह्निमांद्यं क्षयं च हन्याद् वृष्यं बृंहणं पित्तहारि । दाहश्लेष्मोन्मादवातादिरोगान् हन्यादेवं सेवितं सर्वकाले
<pearl:: medic. properties> kāsaṃ śvāsaṃ vahnimāṃdyaṃ kṣayaṃ ca hanyād vṛṣyaṃ bṛṃhaṇaṃ pittahāri / dāhaśleṣmonmādavātādirogān hanyādevaṃ sevitaṃ sarvakāle
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चोरल्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> स्निग्धं स्थूलं पक्वबिम्बीफलाभं वृत्तं दीर्घं निर्व्रणं चाप्यदीर्घम् । ख्यातं सद्भिः सप्तधा विद्रुमं च दोषैर्मुक्तं सर्वकार्येषु शस्तम्
<coral:: parīkṣā:: good quality> snigdhaṃ sthūlaṃ pakvabimbīphalābhaṃ vṛttaṃ dīrghaṃ nirvraṇaṃ cāpyadīrgham / khyātaṃ sadbhiḥ saptadhā vidrumaṃ ca doṣairmuktaṃ sarvakāryeṣu śastam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चोरल्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> रूक्षं श्वेतं सव्रणं धूसरं च निर्भारं चेच्छुल्बवर्णं प्रवालम् । दोषैर्युक्तं कोटरैरावृतं च नेष्टं सद्भिर् भक्षणे धारणे च
<coral:: parīkṣā:: bad quality> rūkṣaṃ śvetaṃ savraṇaṃ dhūsaraṃ ca nirbhāraṃ cecchulbavarṇaṃ pravālam / doṣairyuktaṃ koṭarairāvṛtaṃ ca neṣṭaṃ sadbhir bhakṣaṇe dhāraṇe ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<चोरल्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> पित्तास्रघ्नं श्वासकासादिरोगान् हन्याद् एवं दुर्निवारं विषं च । भूतोन्मादान् नेत्ररोगान् निहन्यात् सद्यः कुर्याद्दीपनं पाचनं च
<coral:: medic. properties> pittāsraghnaṃ śvāsakāsādirogān hanyād evaṃ durnivāraṃ viṣaṃ ca / bhūtonmādān netrarogān nihanyāt sadyaḥ kuryāddīpanaṃ pācanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<एमेरल्द्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> तार्क्ष्यं स्निग्धं भासुरं शष्पवर्णं गात्रैः शुद्धं भारवद्रश्मियुक्तम् । एते प्रोक्ता सप्तसंख्या गुणा वै दाने शस्तं भक्षणे धारणे च
<emerald:: parīkṣā:: good quality> tārkṣyaṃ snigdhaṃ bhāsuraṃ śaṣpavarṇaṃ gātraiḥ śuddhaṃ bhāravadraśmiyuktam / ete proktā saptasaṃkhyā guṇā vai dāne śastaṃ bhakṣaṇe dhāraṇe ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<एमेरल्द्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> नीलं श्वेतं कर्कशं श्यावरूक्षं वक्रं कृष्णं चिप्पटं भारहीनम् । <एमेरल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> दुष्टं तार्क्ष्यं चौषधेनोपयोज्यं कासं श्वासं सन्निपाताग्निमांद्यम्
<emerald:: parīkṣā:: bad quality> nīlaṃ śvetaṃ karkaśaṃ śyāvarūkṣaṃ vakraṃ kṛṣṇaṃ cippaṭaṃ bhārahīnam / <emerald:: medic. properties> duṣṭaṃ tārkṣyaṃ cauṣadhenopayojyaṃ kāsaṃ śvāsaṃ sannipātāgnimāṃdyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोफं शूलं जूर्तिरोगं विषं च दुर्नामानं पाण्डुरोगं निहन्यात्
śophaṃ śūlaṃ jūrtirogaṃ viṣaṃ ca durnāmānaṃ pāṇḍurogaṃ nihanyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पुष्पराग:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> स्वच्छं स्थूलं पुष्परागं गुरु स्यात् स्निग्धं वर्णे कर्णिकारप्रसूनम् । तच्चावक्रं मसृणं कोमलं च लिंगैरेतैः शोभनं पुष्परागम्
<puṣparāga:: parīkṣā:: good quality> svacchaṃ sthūlaṃ puṣparāgaṃ guru syāt snigdhaṃ varṇe karṇikāraprasūnam / taccāvakraṃ masṛṇaṃ komalaṃ ca liṃgairetaiḥ śobhanaṃ puṣparāgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पुष्पराग:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> रूक्षं पीतं कर्कशं श्यामलं च पाण्डु स्याद्वा कापिलं तोयहीनम् । दोषैर्युक्तं निष्प्रभं पुष्परागं नो सेव्यं तन्नैव देयं द्विजेभ्यः
<puṣparāga:: parīkṣā:: bad quality> rūkṣaṃ pītaṃ karkaśaṃ śyāmalaṃ ca pāṇḍu syādvā kāpilaṃ toyahīnam / doṣairyuktaṃ niṣprabhaṃ puṣparāgaṃ no sevyaṃ tannaiva deyaṃ dvijebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पुष्पराग:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> कुष्ठं छर्दिं श्लेष्मवातौ निहन्ति मंदाग्नीनामेतदेव प्रशस्तम् । दाहे कृच्छ्रे दीपनं पाचनं च तस्मात्सेव्यं सर्वकालं मनुष्यैः
<puṣparāga:: medic. properties> kuṣṭhaṃ chardiṃ śleṣmavātau nihanti maṃdāgnīnāmetadeva praśastam / dāhe kṛcchre dīpanaṃ pācanaṃ ca tasmātsevyaṃ sarvakālaṃ manuṣyaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: सुब्त्य्पेस्:: गेन्देर्> सर्वेषु रत्नेषु सदा वरिष्ठं मूल्यैर्गरिष्ठं विविधं हि वज्रम् । नरश्च नारी च तथा तृतीयं तेषां गुणान्वच्मि समासतो हि
<vajra:: subtypes:: gender> sarveṣu ratneṣu sadā variṣṭhaṃ mūlyairgariṣṭhaṃ vividhaṃ hi vajram / naraśca nārī ca tathā tṛtīyaṃ teṣāṃ guṇānvacmi samāsato hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं पूर्वं श्रेष्ठमेतत्प्रदिष्टं द्रव्याद् वीर्यात् पाकतश्च प्रभावात् । तेषां वर्णा जातयश्च प्रभेदाः कथ्यन्तेऽष्टौ शास्त्रतश्चापकर्षात्
pūrvaṃ pūrvaṃ śreṣṭhametatpradiṣṭaṃ dravyād vīryāt pākataśca prabhāvāt / teṣāṃ varṇā jātayaśca prabhedāḥ kathyante'ṣṭau śāstrataścāpakarṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतादिकं वर्णचतुष्टयं हि सर्वेषु रत्नेषु च कथ्यते बुधैः । स्युर्ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रास्ते जातयो वै क्रमशश्च वर्णाः
śvetādikaṃ varṇacatuṣṭayaṃ hi sarveṣu ratneṣu ca kathyate budhaiḥ / syurbrāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrāste jātayo vai kramaśaśca varṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<पुंवज्र:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> पुंवज्रं यत्प्रोच्यते चाष्टधारं षट्कोणं चेद् इन्द्रचापेन तुल्यम् । अष्टौ चेत्स्युः फालका भासुरं वै पूर्वं श्रेष्ठं सर्वदोषापहं स्यात्
<puṃvajra:: phys. properties> puṃvajraṃ yatprocyate cāṣṭadhāraṃ ṣaṭkoṇaṃ ced indracāpena tulyam / aṣṭau cetsyuḥ phālakā bhāsuraṃ vai pūrvaṃ śreṣṭhaṃ sarvadoṣāpahaṃ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<स्त्रीवज्र:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> स्त्रीवज्रं चेत्तादृशं वर्तुलं हि किंचिच्चैवं चिप्पटं कर्कशं च । <नपुंसक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्> कोणाग्रं वै कुण्ठितं वर्तुलं च किंचिद्धीनं प्रोच्यते तत्तृतीयम्
<strīvajra:: phys. properties> strīvajraṃ cettādṛśaṃ vartulaṃ hi kiṃciccaivaṃ cippaṭaṃ karkaśaṃ ca / <napuṃsaka:: phys. properties> koṇāgraṃ vai kuṇṭhitaṃ vartulaṃ ca kiṃciddhīnaṃ procyate tattṛtīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्री पुमान् नो स्त्री पुमान् यच्च वज्रं योज्यं तच्च स्त्रीषु पुंस्वेव षण्ढे । व्यत्यासाद्वै नैव दत्तं फलं तद् दद्याद् वज्रं वा विना तत्पुमांसम्
strī pumān no strī pumān yacca vajraṃ yojyaṃ tacca strīṣu puṃsveva ṣaṇḍhe / vyatyāsādvai naiva dattaṃ phalaṃ tad dadyād vajraṃ vā vinā tatpumāṃsam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णेऽप्येवं यस्य वर्णस्य वज्रं तत्तद्वर्णे शोभनीयं प्रदिष्टम् । न्यायश्चायं भैरवेण प्रदिष्टः सर्वेष्वेव रत्नवर्गेषु सम्यक्
varṇe'pyevaṃ yasya varṇasya vajraṃ tattadvarṇe śobhanīyaṃ pradiṣṭam / nyāyaścāyaṃ bhairaveṇa pradiṣṭaḥ sarveṣveva ratnavargeṣu samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: शोधन> यामावधि स्वेदितमेव वज्रं शुद्धिं प्रयातीह कुलत्थतोये । सिद्धं तथा कोद्रवजे शृते वा वज्रं विशुध्येद्धि विनिश्चितेन
<vajra:: śodhana> yāmāvadhi sveditameva vajraṃ śuddhiṃ prayātīha kulatthatoye / siddhaṃ tathā kodravaje śṛte vā vajraṃ viśudhyeddhi viniścitena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: मारण:: वारितर> सुभावितं मत्कुणशोणितेन वज्रं चतुर्वारविशोषितं च । छुच्छुंदरीस्थं हि विपाचितं पुटे पुटेद्वराहेण च त्रिंशदेवम्
<vajra:: māraṇa:: vāritara> subhāvitaṃ matkuṇaśoṇitena vajraṃ caturvāraviśoṣitaṃ ca / chucchuṃdarīsthaṃ hi vipācitaṃ puṭe puṭedvarāheṇa ca triṃśadevam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्मातं पुनर्ध्माय शतं हि वारान् क्वाथे कुलत्थस्य हि निक्षिपेच्च । संपेषयेत्तं हि शिलातलेन मनःशिलाभिः सह कारयेद्वटीम्
dhmātaṃ punardhmāya śataṃ hi vārān kvāthe kulatthasya hi nikṣipecca / saṃpeṣayettaṃ hi śilātalena manaḥśilābhiḥ saha kārayedvaṭīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा निरुन्ध्यापि च मूषिकायां पुटान्यथाष्टौ च वनोपलैर्ददेत् । वारान् शतं चापि ततो धमेत्तं संमर्दितं शोधितपारदेन
kṣiptvā nirundhyāpi ca mūṣikāyāṃ puṭānyathāṣṭau ca vanopalairdadet / vārān śataṃ cāpi tato dhamettaṃ saṃmarditaṃ śodhitapāradena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्राणि सर्वाणि मृतीभवन्ति तद्भस्मकं वारितरं भवेच्च । श्रीसोमदेवेन च सत्यवाचा वज्रस्य मृत्युः कथितो हि सम्यक्
vajrāṇi sarvāṇi mṛtībhavanti tadbhasmakaṃ vāritaraṃ bhavecca / śrīsomadevena ca satyavācā vajrasya mṛtyuḥ kathito hi samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: मारण> कासमर्दरसपूर्णलोहजे मत्कुणस्य रुधिरैर् विलेपितम् । स्वेदितं च भिदुरं हि सप्तभिर्वासरैः परिनिषेच्य मूत्रके
<vajra:: māraṇa> kāsamardarasapūrṇalohaje matkuṇasya rudhirair vilepitam / sveditaṃ ca bhiduraṃ hi saptabhirvāsaraiḥ pariniṣecya mūtrake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्मापितं हि खलु वज्रसंज्ञकं मारयेदिति वदन्ति तद्विदः । <वज्र:: मारण> नीलज्वालावीरुधः कन्दकेषु घृष्टं घर्मे शोषितं भस्मभावम्
dhmāpitaṃ hi khalu vajrasaṃjñakaṃ mārayediti vadanti tadvidaḥ / <vajra:: māraṇa> nīlajvālāvīrudhaḥ kandakeṣu ghṛṣṭaṃ gharme śoṣitaṃ bhasmabhāvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्रं याति स्वैरवह्निप्रदानात् पिष्टैश्चापि क्षोणिनागैः प्रलिप्तम् । विंशद्वारान् संपुटेच्च प्रयत्नाद् आरण्यैर्वा गोमयैस्तद्धठाग्नौ । वज्रं चैवं भस्मसाद्वीर्ययुक्तं सर्वस्मिन्वै योजनीयं रसादौ
vajraṃ yāti svairavahnipradānāt piṣṭaiścāpi kṣoṇināgaiḥ praliptam / viṃśadvārān saṃpuṭecca prayatnād āraṇyairvā gomayaistaddhaṭhāgnau / vajraṃ caivaṃ bhasmasādvīryayuktaṃ sarvasminvai yojanīyaṃ rasādau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> आयुःप्रदं वृष्यतमं प्रदिष्टं दोषत्रयोन्मूलनकं तथैव । रसेन्द्रकस्यापि हि बंधकृत्सदा सुधासमं चापमृतिं च हन्यात्
<vajra:: mṛta:: medic. properties> āyuḥpradaṃ vṛṣyatamaṃ pradiṣṭaṃ doṣatrayonmūlanakaṃ tathaiva / rasendrakasyāpi hi baṃdhakṛtsadā sudhāsamaṃ cāpamṛtiṃ ca hanyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्र:: मेदिच्। उसे> भूनागसत्वेन समं विमर्द्य वज्रस्य भूतिं च समानहेम्ना । ध्मातं रसादावपि योजनीयं रसायनं तद्भवतीह सम्यक्
<vajra:: medic. use> bhūnāgasatvena samaṃ vimardya vajrasya bhūtiṃ ca samānahemnā / dhmātaṃ rasādāvapi yojanīyaṃ rasāyanaṃ tadbhavatīha samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागास्त्रयश्चैव हि सूतकस्य भागं विमर्द्याथ मृतं हि वज्रम् । वज्रस्य भूतिः किल पोटलीकृता मुखे धृता दार्ढ्यकरी द्विजानाम्
bhāgāstrayaścaiva hi sūtakasya bhāgaṃ vimardyātha mṛtaṃ hi vajram / vajrasya bhūtiḥ kila poṭalīkṛtā mukhe dhṛtā dārḍhyakarī dvijānām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वज्ररसायनं षाड्गुण्यसिद्धिदम्> वज्रभस्म किल भागत्रिंशकं स्वर्णमेव कथितं कलांशकम् । अष्टभागमिह तारकं कुरु सूतमत्र समभागकं सदा
<vajrarasāyanaṃ ṣāḍguṇyasiddhidam> vajrabhasma kila bhāgatriṃśakaṃ svarṇameva kathitaṃ kalāṃśakam / aṣṭabhāgamiha tārakaṃ kuru sūtamatra samabhāgakaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रसत्वभसितं समांशकं तुर्यभागमिह ताप्यकं भवेत् । वैक्रांतभस्मात्र तथाष्टभागकं षडेव भागा हि बलेर्विधेयाः
abhrasatvabhasitaṃ samāṃśakaṃ turyabhāgamiha tāpyakaṃ bhavet / vaikrāṃtabhasmātra tathāṣṭabhāgakaṃ ṣaḍeva bhāgā hi balervidheyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षाड्गुण्यसंसिद्धिम् उपैति सर्वदा सर्वार्थसंसिद्धिमुपैति सेविते
ṣāḍguṇyasaṃsiddhim upaiti sarvadā sarvārthasaṃsiddhimupaiti sevite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सप्फिरे:: सुब्त्य्पेस्> इन्द्रनीलमथ वारिनीलकं श्वैत्यगर्भितमथापि नीलकम् । कथ्यते हि लघु वारिनीलकं तुच्छमेव कथितं भिषग्वरैः । <इन्द्रनील:: परीक्षा> कान्त्या युक्तं कार्ष्ण्यगर्भं च नीलं तच्चाप्युक्तं शक्रनीलाभिधानम्
<sapphire:: subtypes> indranīlamatha vārinīlakaṃ śvaityagarbhitamathāpi nīlakam / kathyate hi laghu vārinīlakaṃ tucchameva kathitaṃ bhiṣagvaraiḥ / <indranīla:: parīkṣā> kāntyā yuktaṃ kārṣṇyagarbhaṃ ca nīlaṃ taccāpyuktaṃ śakranīlābhidhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सप्फिरे:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> एकच्छायं स्निग्धवर्णं गुरु स्यात् स्वच्छं मध्ये चोल्लसत्कांतियुक्तम् । नीलं प्रोक्तं पिण्डितं सप्तसंज्ञैर् एतैर् लिङ्गैर् लक्षितं चोत्तमं हि
<sapphire:: parīkṣā:: good quality> ekacchāyaṃ snigdhavarṇaṃ guru syāt svacchaṃ madhye collasatkāṃtiyuktam / nīlaṃ proktaṃ piṇḍitaṃ saptasaṃjñair etair liṅgair lakṣitaṃ cottamaṃ hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सप्फिरे:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य् = जलनील> निर्भारं चेत्कोमलं चास्रगन्धि रूक्षं वर्णे सूक्ष्मकं चिप्पिटं च । प्रोक्तं वै तद्वारिनीलं भिषग्भिर् एतैर्लिंगैः सप्तभिः क्षेपणीयम्
<sapphire:: parīkṣā:: bad quality = jalanīla> nirbhāraṃ cetkomalaṃ cāsragandhi rūkṣaṃ varṇe sūkṣmakaṃ cippiṭaṃ ca / proktaṃ vai tadvārinīlaṃ bhiṣagbhir etairliṃgaiḥ saptabhiḥ kṣepaṇīyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सप्फिरे:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> संदीपनं श्वासहरं च वृष्यं दोषत्रयोन्मूलनकं विषघ्नम् । दुर्नामपांडुघ्नमतीव बल्यं जूर्तिं जयेन्नीलमिदं प्रशस्तम्
<sapphire:: medic. properties> saṃdīpanaṃ śvāsaharaṃ ca vṛṣyaṃ doṣatrayonmūlanakaṃ viṣaghnam / durnāmapāṃḍughnamatīva balyaṃ jūrtiṃ jayennīlamidaṃ praśastam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोमेद:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> गोमेदकं रत्नवरं प्रशस्तं गोमेदवद् रागयुतं प्रचक्षते । सुस्वच्छगोमूत्रसमानवर्णं गोमेदकं शुद्धमिहोच्यते खलु
<gomeda:: parīkṣā:: good quality> gomedakaṃ ratnavaraṃ praśastaṃ gomedavad rāgayutaṃ pracakṣate / susvacchagomūtrasamānavarṇaṃ gomedakaṃ śuddhamihocyate khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्तं स्निग्धं निर्दलं मसृणं वै मूत्रच्छायं स्वच्छमेतत्समं च । एभिर् लिङ्गैर्लक्षितं वै गरीयः सर्वास्वेतद्योजनीयं क्रियासु
dīptaṃ snigdhaṃ nirdalaṃ masṛṇaṃ vai mūtracchāyaṃ svacchametatsamaṃ ca / ebhir liṅgairlakṣitaṃ vai garīyaḥ sarvāsvetadyojanīyaṃ kriyāsu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोमेद:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> विच्छायं वा चिप्पिटं निष्प्रभं च रूक्षं चाल्पं चावृतं पाटलेन । निर्भारं वा पीतकाचाभयुक्तं गोमेदं चेदीदृशं नो वरिष्ठम्
<gomeda:: parīkṣā:: bad quality> vicchāyaṃ vā cippiṭaṃ niṣprabhaṃ ca rūkṣaṃ cālpaṃ cāvṛtaṃ pāṭalena / nirbhāraṃ vā pītakācābhayuktaṃ gomedaṃ cedīdṛśaṃ no variṣṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<गोमेद:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> गोमेदकं पित्तहरं प्रदिष्टं पाण्डुक्षयघ्नं कफनाशनं च । संदीपनं पाचनमेव रुच्यम् अत्यंतबुद्धिप्रविबोधनं च
<gomeda:: medic. properties> gomedakaṃ pittaharaṃ pradiṣṭaṃ pāṇḍukṣayaghnaṃ kaphanāśanaṃ ca / saṃdīpanaṃ pācanameva rucyam atyaṃtabuddhipravibodhanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वैडूर्य:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्> स्वच्छं समं चापि विडूर्यकं हि श्यामाभशुभ्रं च गुरु स्फुटं वा । यज्ञोपवीतोपमशुद्धरेषास् तिस्रश्च संदर्शयतीह शुभ्राः
<vaiḍūrya:: parīkṣā:: good quality> svacchaṃ samaṃ cāpi viḍūryakaṃ hi śyāmābhaśubhraṃ ca guru sphuṭaṃ vā / yajñopavītopamaśuddhareṣās tisraśca saṃdarśayatīha śubhrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वैडूर्य:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्> कर्कशं च लघु चिप्पटं सदा श्यामतोयमिव दृश्यते छविः । रक्तगर्भसममुत्तरीयकं नैव शोभनमिदं विडूर्यकम्
<vaiḍūrya:: parīkṣā:: bad quality> karkaśaṃ ca laghu cippaṭaṃ sadā śyāmatoyamiva dṛśyate chaviḥ / raktagarbhasamamuttarīyakaṃ naiva śobhanamidaṃ viḍūryakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<वैडूर्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्> रक्तपित्तशमनं विडूर्यकं बुद्धिवर्धनकरं च दीपनम् । पित्तरोगमलमोचनं सदा धारयेच्च मतिमान् सुखावहम्
<vaiḍūrya:: medic. properties> raktapittaśamanaṃ viḍūryakaṃ buddhivardhanakaraṃ ca dīpanam / pittarogamalamocanaṃ sadā dhārayecca matimān sukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<सर्वरत्नेषु दोषाः> घर्षश्च बिंदुश्च तथैव रेषा त्रासश्च पानीयकृता सगर्भता । सर्वेषु रत्नेषु च पञ्चदोषाः साधारणास्ते कथिता मुनीन्द्रैः
<sarvaratneṣu doṣāḥ> gharṣaśca biṃduśca tathaiva reṣā trāsaśca pānīyakṛtā sagarbhatā / sarveṣu ratneṣu ca pañcadoṣāḥ sādhāraṇāste kathitā munīndraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये क्षेत्रतोयप्रभवाश्च दोषाः सर्वेषु रत्नेषु गलन्ति सम्यक्
ye kṣetratoyaprabhavāśca doṣāḥ sarveṣu ratneṣu galanti samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां च शुद्धिं शृणु भैरवोक्तां यथा हि दोषस्य विनाशनं स्यात् । <जेwएल्:: शोधन> अम्लेन वै शुध्यति माणिक्याख्यं जयन्तिकायाः स्वरसेन मौक्तिकम्
teṣāṃ ca śuddhiṃ śṛṇu bhairavoktāṃ yathā hi doṣasya vināśanaṃ syāt / <jewel:: śodhana> amlena vai śudhyati māṇikyākhyaṃ jayantikāyāḥ svarasena mauktikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षारेण सर्वेण हि विद्रुमं च गोदुग्धतस् तार्क्ष्यमुपैति शुद्धिम् । धान्यस्याम्लैः पुष्परागस्य शुद्धिं कौलत्थे वै क्वाथ्यमानं हि वज्रम्
kṣāreṇa sarveṇa hi vidrumaṃ ca godugdhatas tārkṣyamupaiti śuddhim / dhānyasyāmlaiḥ puṣparāgasya śuddhiṃ kaulatthe vai kvāthyamānaṃ hi vajram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलं नीलीपत्रजातै रसैश्च गोमेदं वै रोचनाया रसेन । वैडूर्यं चेदुत्तमाक्वाथयुक्तं यामैकैकं स्वेदितं शुद्धिमेति
nīlaṃ nīlīpatrajātai rasaiśca gomedaṃ vai rocanāyā rasena / vaiḍūryaṃ ceduttamākvāthayuktaṃ yāmaikaikaṃ sveditaṃ śuddhimeti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<रत्नमारणम्> तालगंधकशिलासमन्वितं मर्दयेल्लकुचवारिणा खलु । वज्रवर्ज्यमपि चाष्टभिः पुटै रत्नभस्म भवतीति निश्चितम्
<ratnamāraṇam> tālagaṃdhakaśilāsamanvitaṃ mardayellakucavāriṇā khalu / vajravarjyamapi cāṣṭabhiḥ puṭai ratnabhasma bhavatīti niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<जेwएल्:: द्रावण> रामठं लवणपंचकं सदा क्षारयुग्ममपि चेत्सुपेषितम् । चूलिकालवणमम्लवेतसं पक्वकुम्भिकफलं तथैव च
<jewel:: drāvaṇa> rāmaṭhaṃ lavaṇapaṃcakaṃ sadā kṣārayugmamapi cetsupeṣitam / cūlikālavaṇamamlavetasaṃ pakvakumbhikaphalaṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रमूलकरुदन्तिके शुभा जम्बुकी जलयुता द्रवन्तिका । अर्कदुग्धसमसौधदुग्धकं सर्वमेव मृदितं शिलातले
citramūlakarudantike śubhā jambukī jalayutā dravantikā / arkadugdhasamasaudhadugdhakaṃ sarvameva mṛditaṃ śilātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोलमस्य च विधाय निक्षिपेद् रत्नजातिषु वराणि पेषयेत् । भूर्जपत्रमभिवेष्ट्य गोलके गोलकोपरि निवेष्ट्य मूत्रतः
golamasya ca vidhāya nikṣiped ratnajātiṣu varāṇi peṣayet / bhūrjapatramabhiveṣṭya golake golakopari niveṣṭya mūtrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रेण संवेष्ट्य ततः प्रयत्नाद् दोलाख्ययंत्रेऽथ निवेश्य गोलकम् । सर्वाम्लयुक्ते तुषवारिपूरिते पात्रं दृढे मृण्मयसंज्ञके हि
vastreṇa saṃveṣṭya tataḥ prayatnād dolākhyayaṃtre'tha niveśya golakam / sarvāmlayukte tuṣavāripūrite pātraṃ dṛḍhe mṛṇmayasaṃjñake hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनत्रयं स्वेदनकं विधेयम् आहृत्य तस्माद्वरगोलकं हि । संक्षालयेच्चाम्लजलेन चापि संजायते रत्नभवा द्रुतिश्च
dinatrayaṃ svedanakaṃ vidheyam āhṛtya tasmādvaragolakaṃ hi / saṃkṣālayeccāmlajalena cāpi saṃjāyate ratnabhavā drutiśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
<द्रुतिलक्षणानि> वर्णेन सा रत्ननिभा च कान्त्या लघ्वी भवेद्देहकरी च सम्यक् । लोहस्य वेधं प्रकरोति सम्यक् सूतेन सम्यङ्मिलनं प्रयाति
<drutilakṣaṇāni> varṇena sā ratnanibhā ca kāntyā laghvī bhaveddehakarī ca samyak / lohasya vedhaṃ prakaroti samyak sūtena samyaṅmilanaṃ prayāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा भवेयुः खलु सिद्धता यदा हिंग्वादिवर्गेण मिलन्ति सम्यक् । यामद्वयं कांस्यविमर्दिता वै चातिप्रयत्नेन तु वैद्यवर्यैः
tadā bhaveyuḥ khalu siddhatā yadā hiṃgvādivargeṇa milanti samyak / yāmadvayaṃ kāṃsyavimarditā vai cātiprayatnena tu vaidyavaryaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यापि नुः सिध्यति वै द्रुतिश्च यदा प्रसन्नः खलु पार्वतीशः । न स्याद्यावद् भैरवस्य प्रसादस् तावत्सूते बन्धनं दुर्लभं हि । तासां मध्ये दुर्लभाभ्रद्रुतिश्च स्वल्पं भाग्यं भूरिदौर्भाग्यभाजाम्
kasyāpi nuḥ sidhyati vai drutiśca yadā prasannaḥ khalu pārvatīśaḥ / na syādyāvad bhairavasya prasādas tāvatsūte bandhanaṃ durlabhaṃ hi / tāsāṃ madhye durlabhābhradrutiśca svalpaṃ bhāgyaṃ bhūridaurbhāgyabhājām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नानां क्रमतो गुणाश्च कथितास्तच्छोधनं मारणं तेभ्यश्चैव हि सत्वपातनमथो सम्यग्द्रुतेः पातनम् । सर्वेषां हि परीक्षणं च द्रुतयः सम्मेलनं वै रसे अध्यायेऽत्र निदर्शितानि सकलान्येवं हि कर्माणि वै
ratnānāṃ kramato guṇāśca kathitāstacchodhanaṃ māraṇaṃ tebhyaścaiva hi satvapātanamatho samyagdruteḥ pātanam / sarveṣāṃ hi parīkṣaṇaṃ ca drutayaḥ sammelanaṃ vai rase adhyāye'tra nidarśitāni sakalānyevaṃ hi karmāṇi vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.