Aryasura: Jatakamala 7

तपोवनस्थानाम् अप्य् अलंकारस् त्यागशौर्यं प्राग् एव गृहस्थानाम् ॥ तद्यथानुश्रूयते । बोधिसत्त्वभूतः किलायं भगवांल् लोकहितार्थं संसाराध्वनि वर्तमानश् चारित्रगुणविशुद्ध्यभिलक्षितं क्षितितलतिलकभूतम् अन्यतमं महद् ब्राह्मणकुलं गगनतलम् इव शरदमलपरिपूर्णमण्डलश् चन्द्रमाः समुद्यन्न् एवाभ्यलंचकार । स यथाक्रमं श्रुतिस्मृतिविहितान् अवाप्य जातकर्मादीन् संस्कारान् अधीत्य साङ्गान् वेदान् कृत्स्नं व्याप्य विद्वद्यशसा मनुष्यलोकं गुणप्रियैर् दातृभिर् अभ्यर्थ्य प्रतिग्राह्यमाणविभवत्वात् परां धनसमृद्धिम् अधिजगाम । स बन्धुमित्राश्रितदीनवर्गं संमाननीयान् अतिथीन् गुरूंश् च । प्रह्लादयाम् आस तया समृद्ध्या देशान् महामेघ इवाभिवर्षन्

tapovanasthānām apy alaṃkāras tyāgaśauryaṃ prāg eva gṛhasthānām // tadyathānuśrūyate / bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavāṃl lokahitārthaṃ saṃsārādhvani vartamānaś cāritraguṇaviśuddhyabhilakṣitaṃ kṣititalatilakabhūtam anyatamaṃ mahad brāhmaṇakulaṃ gaganatalam iva śaradamalaparipūrṇamaṇḍalaś candramāḥ samudyann evābhyalaṃcakāra / sa yathākramaṃ śrutismṛtivihitān avāpya jātakarmādīn saṃskārān adhītya sāṅgān vedān kṛtsnaṃ vyāpya vidvadyaśasā manuṣyalokaṃ guṇapriyair dātṛbhir abhyarthya pratigrāhyamāṇavibhavatvāt parāṃ dhanasamṛddhim adhijagāma / sa bandhumitrāśritadīnavargaṃ saṃmānanīyān atithīn gurūṃś ca / prahlādayām āsa tayā samṛddhyā deśān mahāmegha ivābhivarṣan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्वत्तया तस्य यशः प्रकाशं तत् त्यागशौर्याद् अधिकं चकाशे । निशाकरस्येव शरद्विशुद्धं समग्रभावाद् अधिकान्ति बिम्बम्

vidvattayā tasya yaśaḥ prakāśaṃ tat tyāgaśauryād adhikaṃ cakāśe / niśākarasyeva śaradviśuddhaṃ samagrabhāvād adhikānti bimbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स महात्मा कुकार्यव्यासङ्गदोषसंबाधं प्रमादास्पदभूतं धनार्जनरक्षणप्रसङ्गव्याकुलम् उपशमविरोधि व्यसनशरशतलक्ष्यभूतम् अपर्यन्तकर्मान्तानुष्ठानपरिश्रमम् अतृप्तिजनकं कृशास्वादं गार्हस्थ्यम् अवेत्य तद्दोषविविक्तसुखां च धर्मप्रतिपत्त्यनुकूलां मोक्षधर्मारम्भाधिष्ठानभूतां प्रव्रज्याम् अनुपश्यन् महतीम् अपि तां धनसमृद्धिम् अपरिक्लेशाधिगतां लोकसंनतिमनोहरां तृणवद् अपास्य तापसप्रव्रज्याविनयनियमपरो बभूव । प्रव्रजितम् अपि तं महासत्त्वं यशःप्रकाशत्वात् पूर्वसंस्तवानुस्मरणात् संभावितगुणत्वात् प्रशमाभिलक्षितत्वाच् च श्रेयोऽर्थी जनस् तद्गुणगणावर्जितमतिस् तथैवाभिजगाम । स तं गृहिजनसंसर्गं प्रविवेकसुखप्रमाथिनं व्यासङ्गविक्षेपान्तरायकरम् अबहुमन्यमानः प्रविवेकाभिरामतया दक्षिणसमुद्रमध्यावगाढम् इन्द्रनीलभेदाभिनीलवर्णैर् अनिलबलाकलितैर् ऊर्मिमालाविलासैर् आच्छुरितपर्यन्तं सितसिकतास्तीर्णभूमिभागं पुष्पफलपल्लवालंकृतविटपैर् नानातरुभिर् उपशोभितं विमलसलिलाशयप्रतीरं काराद्वीपम् अध्यासनाद् आश्रमपदश्रिया संयोजयाम् आस । सुतनुस् तपसा तत्र स रेजे तपसातनुः । नवश् चन्द्र इव व्योम्नि कान्तत्वेनाकृशः कृशः

atha sa mahātmā kukāryavyāsaṅgadoṣasaṃbādhaṃ pramādāspadabhūtaṃ dhanārjanarakṣaṇaprasaṅgavyākulam upaśamavirodhi vyasanaśaraśatalakṣyabhūtam aparyantakarmāntānuṣṭhānapariśramam atṛptijanakaṃ kṛśāsvādaṃ gārhasthyam avetya taddoṣaviviktasukhāṃ ca dharmapratipattyanukūlāṃ mokṣadharmārambhādhiṣṭhānabhūtāṃ pravrajyām anupaśyan mahatīm api tāṃ dhanasamṛddhim aparikleśādhigatāṃ lokasaṃnatimanoharāṃ tṛṇavad apāsya tāpasapravrajyāvinayaniyamaparo babhūva / pravrajitam api taṃ mahāsattvaṃ yaśaḥprakāśatvāt pūrvasaṃstavānusmaraṇāt saṃbhāvitaguṇatvāt praśamābhilakṣitatvāc ca śreyo'rthī janas tadguṇagaṇāvarjitamatis tathaivābhijagāma / sa taṃ gṛhijanasaṃsargaṃ pravivekasukhapramāthinaṃ vyāsaṅgavikṣepāntarāyakaram abahumanyamānaḥ pravivekābhirāmatayā dakṣiṇasamudramadhyāvagāḍham indranīlabhedābhinīlavarṇair anilabalākalitair ūrmimālāvilāsair ācchuritaparyantaṃ sitasikatāstīrṇabhūmibhāgaṃ puṣpaphalapallavālaṃkṛtaviṭapair nānātarubhir upaśobhitaṃ vimalasalilāśayapratīraṃ kārādvīpam adhyāsanād āśramapadaśriyā saṃyojayām āsa / sutanus tapasā tatra sa reje tapasātanuḥ / navaś candra iva vyomni kāntatvenākṛśaḥ kṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशमनिभृतचेष्टितेन्द्रियो व्रतनियमैकरसो वने वसन् । मुनिर् इति तनुबुद्धिशक्तिभिर् मृगविहगैर् अपि सो ऽन्वगम्यत

praśamanibhṛtaceṣṭitendriyo vrataniyamaikaraso vane vasan / munir iti tanubuddhiśaktibhir mṛgavihagair api so 'nvagamyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स महात्मा प्रदानोचितत्वात् तपोवने ऽपि निवसन् कालोपनतम् अतिथिजनं यथासंनिहितेन मूलफलेन शुचिना सलिलेन हृद्याभिश् च स्वागताशीर्वादपेशलाभिस् तपस्विजनयोग्याभिर् वाग्भिः संपूजयति स्म । अतिथिजनोपयुक्तशेषेण च यात्रामात्रार्थम् अभ्यवहृतेन वन्येनाहारेण वर्तयाम् आस ॥ तस्य तपःप्रकर्षात् प्रविसृतेन यशसा समावर्जितहृदयः शक्रो देवानाम् इन्द्रः स्थैर्यजिज्ञासया तस्य महासत्त्वस्य तस्मिन्न् अरण्यायतने तापसजनोपभोगयोग्यं मूलफलम् अनुपूर्वेण सर्वम् अन्तर्धापयाम् आस । बोधिसत्त्वो ऽपि ध्यानप्रसृतमानसतया संतोषपरिचयाद् अनधिमूर्छितत्वाद् आहारे शरीरे चानभिष्वङ्गान् न तदन्तर्धानहेतुं मनसि चकार । स तरुणानि तरुपल्लवान्य् अधिश्राय तैर् आहारप्रयोजनम् अभिनिष्पाद्यापरितृष्यमाण आहारविशेषानुत्सुकः स्वस्थमतिस् तथैव विजहार । न क्व चिद् दुर्लभा वृत्तिः संतोषनियतात्मनाम् । कुत्र नाम न विद्यन्ते तृणपर्णजलाशयाः

atha sa mahātmā pradānocitatvāt tapovane 'pi nivasan kālopanatam atithijanaṃ yathāsaṃnihitena mūlaphalena śucinā salilena hṛdyābhiś ca svāgatāśīrvādapeśalābhis tapasvijanayogyābhir vāgbhiḥ saṃpūjayati sma / atithijanopayuktaśeṣeṇa ca yātrāmātrārtham abhyavahṛtena vanyenāhāreṇa vartayām āsa // tasya tapaḥprakarṣāt pravisṛtena yaśasā samāvarjitahṛdayaḥ śakro devānām indraḥ sthairyajijñāsayā tasya mahāsattvasya tasminn araṇyāyatane tāpasajanopabhogayogyaṃ mūlaphalam anupūrveṇa sarvam antardhāpayām āsa / bodhisattvo 'pi dhyānaprasṛtamānasatayā saṃtoṣaparicayād anadhimūrchitatvād āhāre śarīre cānabhiṣvaṅgān na tadantardhānahetuṃ manasi cakāra / sa taruṇāni tarupallavāny adhiśrāya tair āhāraprayojanam abhiniṣpādyāparitṛṣyamāṇa āhāraviśeṣānutsukaḥ svasthamatis tathaiva vijahāra / na kva cid durlabhā vṛttiḥ saṃtoṣaniyatātmanām / kutra nāma na vidyante tṛṇaparṇajalāśayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मिततरमनास् तु शक्रो देवेन्द्रस् तस्य तेनावस्थानेन स्थिरतरगुणसंभावनस् तत्परीक्षानिमित्तं तस्मिन्न् अरण्यवनप्रदेशे निदाघकालानिल इव समग्रं वीरुत्तृणतरुगणं पर्णसमृद्ध्या वियोजयाम् आस ॥ अथ बोधिसत्त्वः प्रत्यार्द्रतराणि शीर्णपर्णानि समाहृत्य तैर् उदकस्विन्नैर् अनुत्कण्ठितमतिर् वर्तयमानो ध्यानसुखप्रीणितमनास् तत्रामृततृप्त इव विजहार । अविस्मयः श्रुतवतां समृद्धानाम् अमत्सरः । संतोषश् च वनस्थानां गुणशोभाविधिः परः

vismitataramanās tu śakro devendras tasya tenāvasthānena sthirataraguṇasaṃbhāvanas tatparīkṣānimittaṃ tasminn araṇyavanapradeśe nidāghakālānila iva samagraṃ vīruttṛṇatarugaṇaṃ parṇasamṛddhyā viyojayām āsa // atha bodhisattvaḥ pratyārdratarāṇi śīrṇaparṇāni samāhṛtya tair udakasvinnair anutkaṇṭhitamatir vartayamāno dhyānasukhaprīṇitamanās tatrāmṛtatṛpta iva vijahāra / avismayaḥ śrutavatāṃ samṛddhānām amatsaraḥ / saṃtoṣaś ca vanasthānāṃ guṇaśobhāvidhiḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रस् तेन तस्याद्भुतरूपेण संतोषस्थैर्येण समभिवृद्धविस्मयः सामर्ष इव तस्य महासत्त्वस्य व्रतकाले हुताग्निहोत्रस्य परिसमाप्तजपस्यातिथिजनदिदृक्षया दिशो व्यवलोकयतो ब्राह्मणरूपम् आस्थायातिथिर् इव नाम पुरस्तात् प्रादुरभूत् । प्रीतमनाः समभिगम्य चैनं बोधिसत्त्वः स्वागतादिप्रियवचनपुरःसरेणाहारकालनिवेदनेनोपनिमन्त्रयाम् आस । तूष्णींभावात् तु तस्यानुमतम् उपनिमन्त्रणम् अवेत्य स महात्मा दित्साप्रकर्षविकसन्नयनास्यशोभः स्निग्धैर् मनःश्रुतिहरैर् अभिनन्द्य वाक्यैः । कृच्छ्रोपलब्धम् अपि तच् छ्रपणं समस्तं तस्मै ददौ स्वयम् अभूच् च मुदैव तृप्तः

atha śakras tena tasyādbhutarūpeṇa saṃtoṣasthairyeṇa samabhivṛddhavismayaḥ sāmarṣa iva tasya mahāsattvasya vratakāle hutāgnihotrasya parisamāptajapasyātithijanadidṛkṣayā diśo vyavalokayato brāhmaṇarūpam āsthāyātithir iva nāma purastāt prādurabhūt / prītamanāḥ samabhigamya cainaṃ bodhisattvaḥ svāgatādipriyavacanapuraḥsareṇāhārakālanivedanenopanimantrayām āsa / tūṣṇīṃbhāvāt tu tasyānumatam upanimantraṇam avetya sa mahātmā ditsāprakarṣavikasannayanāsyaśobhaḥ snigdhair manaḥśrutiharair abhinandya vākyaiḥ / kṛcchropalabdham api tac chrapaṇaṃ samastaṃ tasmai dadau svayam abhūc ca mudaiva tṛptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथैव प्रविश्य ध्यानागारं तेनैव प्रीतिप्रामोद्येन तद् अहोरात्रम् अतिनामयाम् आस ॥ अथ शक्रस् तस्य द्वितीये तृतीये चाहनि तथैव व्रतकाले पुरतः प्रादुरभूत् । सो ऽपि चैनं प्रमुदिततरमनास् तथैव प्रतिपूजयाम् आस। दानाभिलाषः साधूनां कृपाभ्यासविवर्धितः । नैति संकोचदीनत्वं दुःखैः प्राणान्तिकैर् अपि

sa tathaiva praviśya dhyānāgāraṃ tenaiva prītiprāmodyena tad ahorātram atināmayām āsa // atha śakras tasya dvitīye tṛtīye cāhani tathaiva vratakāle purataḥ prādurabhūt / so 'pi cainaṃ pramuditataramanās tathaiva pratipūjayām āsa/ dānābhilāṣaḥ sādhūnāṃ kṛpābhyāsavivardhitaḥ / naiti saṃkocadīnatvaṃ duḥkhaiḥ prāṇāntikair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रः परमविस्मयाविष्टहृदयस् तपःप्रकर्षाद् अस्य प्रार्थनामात्रापेक्षं त्रिदशपतिलक्ष्मीसंपर्कम् अवगम्य समुत्पतितभयाशङ्कः स्वम् एव वपुर् दिव्याद्भुतशोभम् अभिप्रपद्य तपःप्रयोजनम् एनं पर्यपृच्छत् । बन्धून् प्रियान् अश्रुमुखान् विहाय परिग्रहान् सौख्यपरिग्रहांश् च । आशाङ्कुशं नु व्यवसृज्य कुत्र तपःपरिक्लेशम् इमं श्रितो ऽसि

atha śakraḥ paramavismayāviṣṭahṛdayas tapaḥprakarṣād asya prārthanāmātrāpekṣaṃ tridaśapatilakṣmīsaṃparkam avagamya samutpatitabhayāśaṅkaḥ svam eva vapur divyādbhutaśobham abhiprapadya tapaḥprayojanam enaṃ paryapṛcchat / bandhūn priyān aśrumukhān vihāya parigrahān saukhyaparigrahāṃś ca / āśāṅkuśaṃ nu vyavasṛjya kutra tapaḥparikleśam imaṃ śrito 'si

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखोपपन्नान् परिभूय भोगाञ् छोकातुरं बन्धुजनं च कृत्वा । न हेतुनाल्पेन हि यान्ति धीराः सुखोपरोधीनि तपोवनानि

sukhopapannān paribhūya bhogāñ chokāturaṃ bandhujanaṃ ca kṛtvā / na hetunālpena hi yānti dhīrāḥ sukhoparodhīni tapovanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्तव्यम् एतन् मयि मन्यसे चेत् कौतूहलं नो ऽर्हसि तद् विनेतुम् । किं नाम तद् यस्य गुणश्रवेण वशीकृतैवं भवतो ऽपि बुद्धिः

vaktavyam etan mayi manyase cet kautūhalaṃ no 'rhasi tad vinetum / kiṃ nāma tad yasya guṇaśraveṇa vaśīkṛtaivaṃ bhavato 'pi buddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । श्रूयतां मार्ष यन्निमित्तो ऽयं मम प्रयत्नः । पुनःपुनर्जातिर् अतीव दुःखं जरा विपद् व्याधिविरूपता च । मर्तव्यम् इत्य् आकुलता च बुद्धेर् लोकान् अतस् त्रातुम् इह स्थितो ऽस्मि

bodhisattva uvāca / śrūyatāṃ mārṣa yannimitto 'yaṃ mama prayatnaḥ / punaḥpunarjātir atīva duḥkhaṃ jarā vipad vyādhivirūpatā ca / martavyam ity ākulatā ca buddher lokān atas trātum iha sthito 'smi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रो नायम् अस्मद्गतां श्रियं कामयत इति समाश्वासितहृदयः सुभाषितेन तेन चाभिप्रसादितमतिर् युक्तम् इत्य् अभिपूज्य तद् अस्य वचनं वरप्रदानेन बोधिसत्त्वम् उपनिमन्त्रयाम् आस । अत्र ते तापसजनप्रतिरूपे सुभाषिते । ददामि काश्यप वरं तद् वृणीष्व यद् इच्छसि

atha śakro nāyam asmadgatāṃ śriyaṃ kāmayata iti samāśvāsitahṛdayaḥ subhāṣitena tena cābhiprasāditamatir yuktam ity abhipūjya tad asya vacanaṃ varapradānena bodhisattvam upanimantrayām āsa / atra te tāpasajanapratirūpe subhāṣite / dadāmi kāśyapa varaṃ tad vṛṇīṣva yad icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो भवसुखेष्व् अनास्थः प्रार्थनाम् एव दुःखम् अवगच्छन् सात्मीभूतसंतोषः शक्रम् उवाच । दातुम् इच्छसि चेन् मह्यम् अनुग्रहकरं वरम् । वृणे तस्माद् अहम् इमं देवानां प्रवरं वरम्

atha bodhisattvo bhavasukheṣv anāsthaḥ prārthanām eva duḥkham avagacchan sātmībhūtasaṃtoṣaḥ śakram uvāca / dātum icchasi cen mahyam anugrahakaraṃ varam / vṛṇe tasmād aham imaṃ devānāṃ pravaraṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारान् मनोऽभिलषितांस् तनयान् प्रभुत्वम् अर्थान् अभीप्सितविशालतरांश् च लब्ध्वा । येनाभितप्तमतिर् एति न जातु तृप्तिं लोभानलः स हृदयं मम नाभ्युपेयात्

dārān mano'bhilaṣitāṃs tanayān prabhutvam arthān abhīpsitaviśālatarāṃś ca labdhvā / yenābhitaptamatir eti na jātu tṛptiṃ lobhānalaḥ sa hṛdayaṃ mama nābhyupeyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रस् तस्य तया संतोषप्रवणमानसतया सुभाषिताभिव्यञ्जितया भूयस्या मात्रया संप्रसादितमतिः पुनर् बोधिसत्त्वं साधु साध्व् इति प्रशस्य वरेणोपच्छन्दयाम् आस । अत्रापि ते मुनिजनप्रतिरूपे सुभाषिते । प्रतिप्राभृतवत् प्रीत्या प्रयच्छाम्य् अपरं वरम्

atha śakras tasya tayā saṃtoṣapravaṇamānasatayā subhāṣitābhivyañjitayā bhūyasyā mātrayā saṃprasāditamatiḥ punar bodhisattvaṃ sādhu sādhv iti praśasya vareṇopacchandayām āsa / atrāpi te munijanapratirūpe subhāṣite / pratiprābhṛtavat prītyā prayacchāmy aparaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः क्लेशवियोगस्यैव दुर्लभताम् अस्य प्रदर्शयन् वरयाच्ञापदेशेन पुनर् अप्य् अस्मै धर्मं देशयाम् आस । ददासि मे यदि वरं सद्गुणावास वासव । वृणे तेनेदम् अपरं देवेन्द्रानवरं वरम्

atha bodhisattvaḥ kleśaviyogasyaiva durlabhatām asya pradarśayan varayācñāpadeśena punar apy asmai dharmaṃ deśayām āsa / dadāsi me yadi varaṃ sadguṇāvāsa vāsava / vṛṇe tenedam aparaṃ devendrānavaraṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थाद् अपि भ्रंशम् अवाप्नुवन्ति वर्णप्रसादाद् यशसः सुखाच् च । येनाभिभूता द्विषतेव सत्त्वाः स द्वेषवह्निर् मम दूरतः स्यात्

arthād api bhraṃśam avāpnuvanti varṇaprasādād yaśasaḥ sukhāc ca / yenābhibhūtā dviṣateva sattvāḥ sa dveṣavahnir mama dūrataḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा शक्रो देवानाम् अधिपतिर् विस्मयवशात् साध्व् इत्य् एनं सबहुमानम् अभिप्रशस्य पुनर् उवाच । स्थाने प्रव्रजितान् कीर्तिर् अनुरक्तेव सेवते । तद् वरं प्रतिगृह्णीष्व मद् अत्रापि सुभाषिते

tac chrutvā śakro devānām adhipatir vismayavaśāt sādhv ity enaṃ sabahumānam abhipraśasya punar uvāca / sthāne pravrajitān kīrtir anurakteva sevate / tad varaṃ pratigṛhṇīṣva mad atrāpi subhāṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः क्लेशप्रातिकूल्यात् क्लिष्टसत्त्वसंपर्कविगर्हां वरसंप्रतिग्रहापदेशेन कुर्वन्न् इत्य् उवाच । शृणुयाम् अपि नैव जातु बालं न च वीक्षेय न चैनम् आलपेयम् । न च तेन निवासखेददुःखं समुपेयां वरम् इत्य् अहं वृणे त्वाम्

atha bodhisattvaḥ kleśaprātikūlyāt kliṣṭasattvasaṃparkavigarhāṃ varasaṃpratigrahāpadeśena kurvann ity uvāca / śṛṇuyām api naiva jātu bālaṃ na ca vīkṣeya na cainam ālapeyam / na ca tena nivāsakhedaduḥkhaṃ samupeyāṃ varam ity ahaṃ vṛṇe tvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्र उवाच । अनुकम्प्यो विशेषेण सताम् आपद्गतो ननु । आपदां मूलभूतत्वाद् बाल्यं चाधमम् इष्यते

śakra uvāca / anukampyo viśeṣeṇa satām āpadgato nanu / āpadāṃ mūlabhūtatvād bālyaṃ cādhamam iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणाश्रयभूतस्य बालस्यास्य विशेषतः । कृपालुर् अपि सन् कस्मान् न दर्शनम् अपीच्छसि

karuṇāśrayabhūtasya bālasyāsya viśeṣataḥ / kṛpālur api san kasmān na darśanam apīcchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । अगत्या मार्ष । पश्यत्व् अत्रभवान् । कथं चिद् अपि शक्येत यदि बालश् चिकित्सितुम् । तद्धितोद्योगनिर्यत्नः कथं स्याद् इति मद्विधः

bodhisattva uvāca / agatyā mārṣa / paśyatv atrabhavān / kathaṃ cid api śakyeta yadi bālaś cikitsitum / taddhitodyoganiryatnaḥ kathaṃ syād iti madvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं चैष चिकित्साप्रयोगस्यापात्रम् इति गृह्यताम् । सुनयवद् अनयं नयत्य् अयं परम् अपि चात्र नियोक्तुम् इच्छति । अनुचितविनयार्जवक्रमो हितम् अपि चाभिहितः प्रकुप्यति

itthaṃ caiṣa cikitsāprayogasyāpātram iti gṛhyatām / sunayavad anayaṃ nayaty ayaṃ param api cātra niyoktum icchati / anucitavinayārjavakramo hitam api cābhihitaḥ prakupyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पण्डितमानमोहदग्धे हितवादिष्व् अपि रोषरूक्षभावे । रभसे विनयाभियोगमान्द्याद् वद कस् तत्र हितार्पणाभ्युपायः

iti paṇḍitamānamohadagdhe hitavādiṣv api roṣarūkṣabhāve / rabhase vinayābhiyogamāndyād vada kas tatra hitārpaṇābhyupāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अगत्या सुरश्रेष्ठ करुणाप्रवणैर् अपि । बाल्याद् अद्रव्यभूतस्य न दर्शनम् अपीष्यते

ity agatyā suraśreṣṭha karuṇāpravaṇair api / bālyād adravyabhūtasya na darśanam apīṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा शक्रः साधु साध्व् इत्य् एनम् अभिनन्द्य सुभाषितपरितोषितमतिः पुनर् उवाच । न सुभाषितरत्नानाम् अर्घः कश् च न विद्यते । कुसुमाञ्जलिवत् प्रीत्या ददाम्य् अत्र तु ते वरम्

tac chrutvā śakraḥ sādhu sādhv ity enam abhinandya subhāṣitaparitoṣitamatiḥ punar uvāca / na subhāṣitaratnānām arghaḥ kaś ca na vidyate / kusumāñjalivat prītyā dadāmy atra tu te varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः सर्वावस्थसुखतां सज्जनस्य प्रदर्शयञ् छक्रम् उवाच। वीक्षेय धीरं शृणुयां च धीरं स्यान् मे निवासः सह तेन शक्र । संभाषणं तेन सहैव भूयाद् एतद् वरं देववर प्रयच्छ

atha bodhisattvaḥ sarvāvasthasukhatāṃ sajjanasya pradarśayañ chakram uvāca/ vīkṣeya dhīraṃ śṛṇuyāṃ ca dhīraṃ syān me nivāsaḥ saha tena śakra / saṃbhāṣaṇaṃ tena sahaiva bhūyād etad varaṃ devavara prayaccha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्र उवाच । अतिपक्षपात इव खलु ते धीरं प्रति । तद् उच्यताम् । किं नु धीरस् तवाकार्षीद् वद काश्यप कारणम् । अधीर इव येनासि धीरदर्शनलालसः

śakra uvāca / atipakṣapāta iva khalu te dhīraṃ prati / tad ucyatām / kiṃ nu dhīras tavākārṣīd vada kāśyapa kāraṇam / adhīra iva yenāsi dhīradarśanalālasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः सज्जनमाहात्म्यम् अस्य प्रदर्शयन्न् उवाच । श्रूयतां मार्ष येन मे धीरदर्शनम् एवाभिलषति मतिः । व्रजति गुणपथेन च स्वयं नयति परान् अपि तेन वर्त्मना । वचनम् अपि न रूक्षम् अक्षमां जनयति तस्य हितोपसंहितम्

atha bodhisattvaḥ sajjanamāhātmyam asya pradarśayann uvāca / śrūyatāṃ mārṣa yena me dhīradarśanam evābhilaṣati matiḥ / vrajati guṇapathena ca svayaṃ nayati parān api tena vartmanā / vacanam api na rūkṣam akṣamāṃ janayati tasya hitopasaṃhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशठविनयभूषणः सदा हितम् इति लम्भयितुं स शक्यते । इति मम गुणपक्षपातिनी नमति मतिर् गुणपक्षपातिनि

aśaṭhavinayabhūṣaṇaḥ sadā hitam iti lambhayituṃ sa śakyate / iti mama guṇapakṣapātinī namati matir guṇapakṣapātini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैनं शक्रः साधूपपन्नरूपम् इदम् इति चाभिनन्द्य समभिवृद्धप्रसादः पुनर् वरेणोपनिमन्त्रयाम् आस । कामं संतोषसात्मत्वात् सर्वत्र कृतम् एव ते । मदनुग्रहबुद्ध्या तु ग्रहीतुं वरम् अर्हसि

athainaṃ śakraḥ sādhūpapannarūpam idam iti cābhinandya samabhivṛddhaprasādaḥ punar vareṇopanimantrayām āsa / kāmaṃ saṃtoṣasātmatvāt sarvatra kṛtam eva te / madanugrahabuddhyā tu grahītuṃ varam arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकाराशया भक्त्या शक्त्या चैव समस्तया । प्रयुक्तस्यातिदुःखो हि प्रणयस्याप्रतिग्रहः

upakārāśayā bhaktyā śaktyā caiva samastayā / prayuktasyātiduḥkho hi praṇayasyāpratigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य पराम् उपकर्तुकामताम् अवेत्य बोधिसत्त्वस् तत्प्रियहितकाम्यया प्रदानानुतर्षप्राबल्यम् अस्मै प्रकाशयन्न् उवाच । त्वदीयम् अन्नं क्षयदोषवर्जितं मनश् च दित्सापरितोषपेशलम् । विशुद्धशीलाभरणाश् च याचका मम स्युर् एतां वरसंपदं वृणे

atha tasya parām upakartukāmatām avetya bodhisattvas tatpriyahitakāmyayā pradānānutarṣaprābalyam asmai prakāśayann uvāca / tvadīyam annaṃ kṣayadoṣavarjitaṃ manaś ca ditsāparitoṣapeśalam / viśuddhaśīlābharaṇāś ca yācakā mama syur etāṃ varasaṃpadaṃ vṛṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्र उवाच । सुभाषितरत्नाकरः खल्व् अत्रभवान् । अपि च । यद् अभिप्रार्थितं सर्वं तत् तथैव भविष्यति । ददामि च पुनस् तुभ्यं वरम् अस्मिन् सुभाषिते

śakra uvāca / subhāṣitaratnākaraḥ khalv atrabhavān / api ca / yad abhiprārthitaṃ sarvaṃ tat tathaiva bhaviṣyati / dadāmi ca punas tubhyaṃ varam asmin subhāṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । वरं ममानुग्रहसंपदाकरं ददासि चेत् सर्वदिवौकसां वर । न माभ्युपेयाः पुनर् इत्य् अभिज्वलन्न् इमं वरं दैत्यनिसूदनं वृणे

bodhisattva uvāca / varaṃ mamānugrahasaṃpadākaraṃ dadāsi cet sarvadivaukasāṃ vara / na mābhyupeyāḥ punar ity abhijvalann imaṃ varaṃ daityanisūdanaṃ vṛṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रः सामर्षवद् एनम् अतिविस्मयमान उवाच । मा तावद् भोः । जपव्रतेज्याविधिना तपःश्रमैर् जनो ऽयम् अन्विच्छति दर्शनं मम । भवान् पुनर् नेच्छति केन हेतुना वरप्रदित्साभिगतस्य मे सतः

atha śakraḥ sāmarṣavad enam ativismayamāna uvāca / mā tāvad bhoḥ / japavratejyāvidhinā tapaḥśramair jano 'yam anvicchati darśanaṃ mama / bhavān punar necchati kena hetunā varapraditsābhigatasya me sataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । अलं ते मन्युप्रणयेन । समनुनेष्याम्य् अहम् अत्रभवन्तं देवराजम् । न ह्य् असाव् अदाक्षिण्यानुवृत्तिर् नाप्य् अबहुमानविचेष्टितम् असमवधानकाम्यता वा भवतः । किं तु निरीक्ष्य ते रूपम् अमानुषाद्भुतं प्रसन्नकान्ति ज्वलितं च तेजसा । भवेत् प्रमादस् तपसीति मे भयं प्रसादसौम्याद् अपि दर्शनात् तव

bodhisattva uvāca / alaṃ te manyupraṇayena / samanuneṣyāmy aham atrabhavantaṃ devarājam / na hy asāv adākṣiṇyānuvṛttir nāpy abahumānaviceṣṭitam asamavadhānakāmyatā vā bhavataḥ / kiṃ tu nirīkṣya te rūpam amānuṣādbhutaṃ prasannakānti jvalitaṃ ca tejasā / bhavet pramādas tapasīti me bhayaṃ prasādasaumyād api darśanāt tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शक्रः प्रणम्य प्रदक्षिणीकृत्य चैनं तत्रैवान्तर्दधे । प्रभातायां च रजन्यां बोधिसत्त्वः शक्रप्रभावोपहृतं प्रभूतं दिव्यम् अन्नपानं ददर्श । शक्रोपनिमन्त्रणाहूतानि चानेकानि प्रत्येकबुद्धशतानि व्यायताबद्धपरिकरांश् च परिवेषणसज्जान् अनेकान् देवकुमारान् । तेनान्नपानविधिना स मुनिर् महर्षीन् संतर्पयन् मुदम् उदारतमाम् अवाप । वृत्त्या च तापसजनोचितयाभिरेमे ध्यानाप्रमाणनियमेन शमेन चैव

atha śakraḥ praṇamya pradakṣiṇīkṛtya cainaṃ tatraivāntardadhe / prabhātāyāṃ ca rajanyāṃ bodhisattvaḥ śakraprabhāvopahṛtaṃ prabhūtaṃ divyam annapānaṃ dadarśa / śakropanimantraṇāhūtāni cānekāni pratyekabuddhaśatāni vyāyatābaddhaparikarāṃś ca pariveṣaṇasajjān anekān devakumārān / tenānnapānavidhinā sa munir maharṣīn saṃtarpayan mudam udāratamām avāpa / vṛttyā ca tāpasajanocitayābhireme dhyānāpramāṇaniyamena śamena caiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.