इतरपरामर्शात् स इति चेन् नासंभवात् यदि वाक्यशेषबलेन दहर इति परमेश्वरः परिगृह्येतास्तीतरस्यापि जीवस्य वाक्यशेषे परामर्शः - ऽअथ य एष संप्रसादो ऽस्माच्छरीरात्समुत्थाय परं ज्योतिरूपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत एष आत्मेति होवाचऽ (छा। ८।३।४) इति । अत्र हि संप्रसादशब्दः श्रुत्यन्तरे सुषुप्तावस्थायां दृष्टत्वात्तदवस्थावन्तं जीवं शक्नोत्युपस्थापयितुं नार्थान्तरम् । तथा शरीरव्यपाश्रयस्येव जीवस्य शरीरात्समुत्थानं संभवति । यथाकाशव्यपाश्रयाणां वाय्वादीनामाकाशात्समुत्थानं तद्वत् । यथा चादृष्टो ऽपि लोके परमेश्वरविषय आकाशशब्दः परमेश्वरधर्मसमभिव्याहारात् ऽआकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिताऽ इत्येवमादौ परमेश्वरविषयो ऽभ्युपगत एवं जीवविषयो ऽपि भविष्यति । तस्मादितरपरामर्शात् ऽदहरो ऽस्मिन्नन्तराकाशऽ इत्यत्र स एव जीव उच्यते इति चेत् । नैतदेवं स्यात् । कस्मात्। असंभवात् । नहि जीवो बुद्ध्याद्युपाधिपरिच्छेदाभिमानी सन्नाकाशेनोपमीयेत । नचोपाधिधर्मानभिमन्यमानस्यापहतपाप्मत्वादयो धर्माः संभवन्ति । प्रपञ्चितं चैतत्प्रथमसूत्रे । अतिरेकाशङ्कापरिहारायात्र तु पुनरुपन्यस्तम् । पठिष्यति चोपरिष्टात् ऽअन्यार्थश्च परामर्शःऽ (ब्र। १।३।२०) इति ॥ १८ ॥ ---------------------- फ़्न्: सम्यक्प्रसीदत्यस्मिञ्जीवो विषयेन्द्रियसंयोगजनितं कालुष्यं जहातीति सुषुप्तिः संप्रसादो जीवस्यावस्थाभेदः । ऽसंप्रसादे रत्वा चरित्वाऽ इति बृहदारण्यकस्थं श्रुत्यन्तरम् । उपाधिधर्माः पाप्मादयः ।
itaraparāmarśāt sa iti cen nāsaṃbhavāt yadi vākyaśeṣabalena dahara iti parameśvaraḥ parigṛhyetāstītarasyāpi jīvasya vākyaśeṣe parāmarśaḥ - 'atha ya eṣa saṃprasādo 'smāccharīrātsamutthāya paraṃ jyotirūpasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyata eṣa ātmeti hovāca' (chā. 8.3.4) iti / atra hi saṃprasādaśabdaḥ śrutyantare suṣuptāvasthāyāṃ dṛṣṭatvāttadavasthāvantaṃ jīvaṃ śaknotyupasthāpayituṃ nārthāntaram / tathā śarīravyapāśrayasyeva jīvasya śarīrātsamutthānaṃ saṃbhavati / yathākāśavyapāśrayāṇāṃ vāyvādīnāmākāśātsamutthānaṃ tadvat / yathā cādṛṣṭo 'pi loke parameśvaraviṣaya ākāśaśabdaḥ parameśvaradharmasamabhivyāhārāt 'ākāśo vai nāma nāmarūpayornirvahitā' ityevamādau parameśvaraviṣayo 'bhyupagata evaṃ jīvaviṣayo 'pi bhaviṣyati / tasmāditaraparāmarśāt 'daharo 'sminnantarākāśa' ityatra sa eva jīva ucyate iti cet / naitadevaṃ syāt / kasmāt. asaṃbhavāt / nahi jīvo buddhyādyupādhiparicchedābhimānī sannākāśenopamīyeta / nacopādhidharmānabhimanyamānasyāpahatapāpmatvādayo dharmāḥ saṃbhavanti / prapañcitaṃ caitatprathamasūtre / atirekāśaṅkāparihārāyātra tu punarupanyastam / paṭhiṣyati copariṣṭāt 'anyārthaśca parāmarśaḥ' (bra. 1.3.20) iti // 18 // ---------------------- FN: samyakprasīdatyasmiñjīvo viṣayendriyasaṃyogajanitaṃ kāluṣyaṃ jahātīti suṣuptiḥ saṃprasādo jīvasyāvasthābhedaḥ / 'saṃprasāde ratvā caritvā' iti bṛhadāraṇyakasthaṃ śrutyantaram / upādhidharmāḥ pāpmādayaḥ /
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.