अथ कदा चिद् बुद्धो भगवान् सत्कृतो गुरुकृतो मानितः पूजितो राजभी राजामात्यैर् धनिभिः सार्थवाहैर् देवैर् नागैर् यक्षासुरगरुडकिन्नरमहोरगैर् अभ्यर्चितो बुद्धो भगवान् ज्ञातो महापुण्यलाभी चीवरपिण्डपात्रशयनासनग्लानप्रत्ययभैषज्यपरिष्काराणां सश्रावकसंघो महता सत्कारेण पूजितो धर्मश्रवनार्थम् । तदा बुद्धो भगवान् स्वं प्रभावं प्रदर्शयन् येषाम् उन्नतचित्तानां मानमददर्पप्रहाणार्थं पर्षद्भ्यो धर्मं देशितवान् । तच् छ्रुत्वा सभाश्रितजनाः संमोदवन्तः ॥ तस्मिन्न् अवसरे तदा तत्र राजगृहे ऽन्यतमः सौतीर्णो नाम वणिग् आसीत् । महाधनो महाभोगो विस्तीर्णपरिवारप्राप्तः । तदात्मसदृशात् कुलात् कलत्रम् आनीतम् । तया सह सुखेन तिष्ठति ॥ स चिन्तयति । तथा न युक्तम्, किं तु पिता चास्माकं किंकर्मफलोपजीवी आसीत् । अहम् अपि तथा करिष्यामीति ॥ यद्य् ओक्करिक आसीद् ओक्करिकत्वां करिष्यामि । महासमुद्रवणिग् आसीत् तत् तथा करिष्यामीति ॥ तदा केनापि कथ्यमानेन श्रुतम् । जानामि पिता चास्माकं समुद्रवणिग् आसीत् । इति चिन्तयित्वा स्वपत्नीम् उवाच ॥ कान्ते मत्कर्मणा एव वणिक्कुले जातस् तेनाहं रत्नाकरं महासमुद्रं गन्तुम् इच्छामि । त्वया गृहाचारं कृत्वा तिष्ठ म भीतासि । अचिरेणागमिष्यामि ममार्थे देवतां स्मृत्वा धैर्यम् आलम्ब्य मा साहसं कुरु ॥ तच् छ्रुत्वा पत्न्य् उवाच ॥ मा ब्रूहि नाथ भर्तस् त्वं कथं तिष्ठाम्य् अहं ननु । विशेषैर् अबलाजातिः को रक्षति गृहे तव
atha kadā cid buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājāmātyair dhanibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣāsuragaruḍakinnaramahoragair abhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyalābhī cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho mahatā satkāreṇa pūjito dharmaśravanārtham / tadā buddho bhagavān svaṃ prabhāvaṃ pradarśayan yeṣām unnatacittānāṃ mānamadadarpaprahāṇārthaṃ parṣadbhyo dharmaṃ deśitavān / tac chrutvā sabhāśritajanāḥ saṃmodavantaḥ // tasminn avasare tadā tatra rājagṛhe 'nyatamaḥ sautīrṇo nāma vaṇig āsīt / mahādhano mahābhogo vistīrṇaparivāraprāptaḥ / tadātmasadṛśāt kulāt kalatram ānītam / tayā saha sukhena tiṣṭhati // sa cintayati / tathā na yuktam, kiṃ tu pitā cāsmākaṃ kiṃkarmaphalopajīvī āsīt / aham api tathā kariṣyāmīti // yady okkarika āsīd okkarikatvāṃ kariṣyāmi / mahāsamudravaṇig āsīt tat tathā kariṣyāmīti // tadā kenāpi kathyamānena śrutam / jānāmi pitā cāsmākaṃ samudravaṇig āsīt / iti cintayitvā svapatnīm uvāca // kānte matkarmaṇā eva vaṇikkule jātas tenāhaṃ ratnākaraṃ mahāsamudraṃ gantum icchāmi / tvayā gṛhācāraṃ kṛtvā tiṣṭha ma bhītāsi / acireṇāgamiṣyāmi mamārthe devatāṃ smṛtvā dhairyam ālambya mā sāhasaṃ kuru // tac chrutvā patny uvāca // mā brūhi nātha bhartas tvaṃ kathaṃ tiṣṭhāmy ahaṃ nanu / viśeṣair abalājātiḥ ko rakṣati gṛhe tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मै साधयते द्रव्यं पुत्रो वा ते न विद्यते । यद् अस्ति पूर्वद्रव्यं ते तेन शान्तो भव प्रभो
kasmai sādhayate dravyaṃ putro vā te na vidyate / yad asti pūrvadravyaṃ te tena śānto bhava prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एव बहुभिर् द्रव्यैः क्लेश एव यद् उद्भवेत् । क्लेशिनां हि सदा दुःखं संसारे सुखता कुतः
kim eva bahubhir dravyaiḥ kleśa eva yad udbhavet / kleśināṃ hi sadā duḥkhaṃ saṃsāre sukhatā kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुद्रव्यवतां नित्यं क्लेशदुःखं महद् भयम् । तन् निरर्थं बहुद्रव्यं साधने मा कुरूद्यमम्
bahudravyavatāṃ nityaṃ kleśaduḥkhaṃ mahad bhayam / tan nirarthaṃ bahudravyaṃ sādhane mā kurūdyamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्ता उवाच ॥ इत्थं मा वदसि कान्ते कुलधर्मैष मे यतः । नीचेन महता चापि कुलधर्मं न वर्जयेत्
bhartā uvāca // itthaṃ mā vadasi kānte kuladharmaiṣa me yataḥ / nīcena mahatā cāpi kuladharmaṃ na varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषेण गृहस्थानां धनं मूलं तु देहिनाम् । धनेनापि विहीनस्य कुतो मित्रं कुतः सुखम्
viśeṣeṇa gṛhasthānāṃ dhanaṃ mūlaṃ tu dehinām / dhanenāpi vihīnasya kuto mitraṃ kutaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्येनैव वशाः सर्वे पुमान् अपि धनेन च । धनेन लोकसत्कारं यात्य् अतः साधयेद् धनम्
dravyenaiva vaśāḥ sarve pumān api dhanena ca / dhanena lokasatkāraṃ yāty ataḥ sādhayed dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्न्य् उवाच ॥ स्वामिन् विना कथं नाथं तिष्ठामि चाहम् एकिका । चन्द्रेण रहिता रात्रिर् अन्धकारं गृहे यथा
patny uvāca // svāmin vinā kathaṃ nāthaṃ tiṣṭhāmi cāham ekikā / candreṇa rahitā rātrir andhakāraṃ gṛhe yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च ॥ यस्मात् स्त्रियो विना भर्त्रा तर्कयन्ते परैर् अपि । भूमौ पतितमांसानि पिण्डानि शकुनैर् इव
punaś ca // yasmāt striyo vinā bhartrā tarkayante parair api / bhūmau patitamāṃsāni piṇḍāni śakunair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेषु लोभवस्तूनि नारीपुष्पफलानि च । कस्यास्ति नागमे चित्तं दृष्ट्वा स्त्रीषु विमोहिताम्
bhaveṣu lobhavastūni nārīpuṣpaphalāni ca / kasyāsti nāgame cittaṃ dṛṣṭvā strīṣu vimohitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदान्तश् चित्तमातङ्गः सत्पथेन कथं व्रजेत् । कुपथेन यदा गच्छेत् प्रपतेन् नारके हि सः
adāntaś cittamātaṅgaḥ satpathena kathaṃ vrajet / kupathena yadā gacchet prapaten nārake hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषेण स्त्रिया धर्मः प्राप्यते यस् सुदुर्लभः । तस्मात् संत्रसितां स्वामिन् मा मां त्यज्य व्रज स्वयम्
viśeṣeṇa striyā dharmaḥ prāpyate yas sudurlabhaḥ / tasmāt saṃtrasitāṃ svāmin mā māṃ tyajya vraja svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कस्य हेतोः ॥ शृणुष्वैककथां भर्तः श्रुतं मे मातरि क्व चित् । मनसा चिन्तितात् पापाद् वेश्या भवति ब्राह्मणी
tat kasya hetoḥ // śṛṇuṣvaikakathāṃ bhartaḥ śrutaṃ me mātari kva cit / manasā cintitāt pāpād veśyā bhavati brāhmaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्ता उवाच ॥ कथं वेश्या भवेत् कान्ते ब्राह्मणी सुकुलोद्भवा । मनसा चिन्तितामात्रैर् इदम् आश्चर्यम् अद्भुतम्
bhartā uvāca // kathaṃ veśyā bhavet kānte brāhmaṇī sukulodbhavā / manasā cintitāmātrair idam āścaryam adbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्न्य् उवाच ॥ कोशला नगरी चासीद् विशालपरिशोभिता । विद्वज्जनसमाकीर्णा सुजनैः परिशोभिता
patny uvāca // kośalā nagarī cāsīd viśālapariśobhitā / vidvajjanasamākīrṇā sujanaiḥ pariśobhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् पुरे महा-आढ्यो ब्राह्मणो वेदपारगः । स पत्नीसहितश् चासौ वसते सुखलीलया
tasmin pure mahā-āḍhyo brāhmaṇo vedapāragaḥ / sa patnīsahitaś cāsau vasate sukhalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दशाविभागेण मृतो ऽसौ द्विजसत्तमः । विहाय प्रियसौहार्दं विवशात् सर्ववैभवात्
tato daśāvibhāgeṇa mṛto 'sau dvijasattamaḥ / vihāya priyasauhārdaṃ vivaśāt sarvavaibhavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पत्नी ब्राह्मणी सा वै अप्रसूता सयौवनी । भर्तुर् गुणान् अनुस्मृत्य अभूद् अस्वस्थचेतना
tatpatnī brāhmaṇī sā vai aprasūtā sayauvanī / bhartur guṇān anusmṛtya abhūd asvasthacetanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेषु गच्छत्सु नितान्त-आतुरा भर्तुर् वियोगाद् विरहाच् च प्रेम्णः । शीतोपचारैश् च कृते ऽपि गात्रे दाहेव यस्या ज्वलितोग्रवह्निना
dineṣu gacchatsu nitānta-āturā bhartur viyogād virahāc ca premṇaḥ / śītopacāraiś ca kṛte 'pi gātre dāheva yasyā jvalitogravahninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का मलकर्पटी शय्ये मर्कटीशयनोपमा । तस्यास् तथाविधैर् अन्यैर् उपचारैश् च को विधिः
kā malakarpaṭī śayye markaṭīśayanopamā / tasyās tathāvidhair anyair upacāraiś ca ko vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारिणी ततस् तस्या वैद्यम् आहूय दर्शिता । वैद्येन हस्तं संगृह्य धमनी वीक्ष्यते पुनः
upacāriṇī tatas tasyā vaidyam āhūya darśitā / vaidyena hastaṃ saṃgṛhya dhamanī vīkṣyate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा उक्तं तदा तेन, प्रश्रब्धा न चिकित्सया । यस्या विरहरोगे न वैद्यौषधिर् लगिष्यति
dṛṣṭvā uktaṃ tadā tena, praśrabdhā na cikitsayā / yasyā viraharoge na vaidyauṣadhir lagiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विचार्य वैद्यो ऽसौ प्रत्यागतः स्वकं गृहम् । धमनीदृष्टम् अन्यं च गृहीत्वा हि यथा मतम्
iti vicārya vaidyo 'sau pratyāgataḥ svakaṃ gṛham / dhamanīdṛṣṭam anyaṃ ca gṛhītvā hi yathā matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः, अचेतनी ग्लानी पुंसस्य पाणिनास्पृशत् । स्पर्शमात्रेण तस्या वै हृदये शीतलं त्व् अभूत्
yataḥ, acetanī glānī puṃsasya pāṇināspṛśat / sparśamātreṇa tasyā vai hṛdaye śītalaṃ tv abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदये स्वस्थभूतेन परिवृतोपचारिका । पश्यन्ती चक्षुषा सर्वाः सा बभाषे शनैः शनैः
hṛdaye svasthabhūtena parivṛtopacārikā / paśyantī cakṣuṣā sarvāḥ sā babhāṣe śanaiḥ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन पृष्टाद्य मे हस्ते केन स्पृष्टा च मे तनौ । कीदृशी सुखस्वस्थानि उच्यतां मयि हे सखि
kena pṛṣṭādya me haste kena spṛṣṭā ca me tanau / kīdṛśī sukhasvasthāni ucyatāṃ mayi he sakhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारिका ऊचुः ॥ स्वामिनि ते विना स्वस्थैः वैद्यः प्रज्ञप्तः काम्यया । ग्लानानाम् अक्षणा किं च दृष्ट्वा औषधम् आचरेत्
upacārikā ūcuḥ // svāmini te vinā svasthaiḥ vaidyaḥ prajñaptaḥ kāmyayā / glānānām akṣaṇā kiṃ ca dṛṣṭvā auṣadham ācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणी उवाच ॥ स्त्रियो वा पुरुषो वापि, स्वस्थो जातश् च मे हृदि । ईदृशः सुखजातो मे ग्लानं शान्तम् अभूत् क्षणात्
brāhmaṇī uvāca // striyo vā puruṣo vāpi, svastho jātaś ca me hṛdi / īdṛśaḥ sukhajāto me glānaṃ śāntam abhūt kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचारिका ऊचुः ॥ न स्त्रियः स्वामिनि वैद्यः पुमांल् लोकचिकित्सकः । धमनीमात्रम् आलक्ष्य गतवान् स्वगृहे स च
upacārikā ūcuḥ // na striyaḥ svāmini vaidyaḥ pumāṃl lokacikitsakaḥ / dhamanīmātram ālakṣya gatavān svagṛhe sa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणी उवाच ॥ अहह पुरुषोहस्तपृष्टमात्रेण मे हृदि । उपजातम् ईदृशं सौख्यं क्रीडाकृते कथं सुखम्
brāhmaṇī uvāca // ahaha puruṣohastapṛṣṭamātreṇa me hṛdi / upajātam īdṛśaṃ saukhyaṃ krīḍākṛte kathaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चिन्तितमात्रेण, अघीभवति सा व्रती । इहजन्म ततस् त्यक्त्वा कर्मवायुभिर् ईरिता
iti cintitamātreṇa, aghībhavati sā vratī / ihajanma tatas tyaktvā karmavāyubhir īritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातरिनगरे रम्ये वेश्याजन्म बभूव सा । कामरतीति नाम्ना सा रूपलावण्यशोभिता
pātarinagare ramye veśyājanma babhūva sā / kāmaratīti nāmnā sā rūpalāvaṇyaśobhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमतो यौवनी चाभूत् कन्दर्पमदगर्विता । तस्या माता रतीलोला पुत्रीं वदति तत्र च
kramato yauvanī cābhūt kandarpamadagarvitā / tasyā mātā ratīlolā putrīṃ vadati tatra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माकं कुलधर्मेषु वेश्यावृत्तिं कुरुष्व तत् । विशेषै रूपलावण्यं महांश् च जन रोचते । क्रीडं कुरुष्व पुत्रि त्वं बहुशो धनदैः सह
asmākaṃ kuladharmeṣu veśyāvṛttiṃ kuruṣva tat / viśeṣai rūpalāvaṇyaṃ mahāṃś ca jana rocate / krīḍaṃ kuruṣva putri tvaṃ bahuśo dhanadaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति सा कामरती असकृत् स्वकुलव्यवहारं कृतवती ॥ ततः कामरती पञ्चत्वम् उपगता नरके पतिता ॥ स्वामिन्न् अहम् अपि तथा भविष्यतीति त्वाम् अहं वक्ष्यामि ॥ मा भैषी हे प्रिये कान्ते साधु साधु सुभाषितम् । न भविष्येत् तथा त्वं हि संतिष्ठ दृढचेतसा
tataḥ prabhṛti sā kāmaratī asakṛt svakulavyavahāraṃ kṛtavatī // tataḥ kāmaratī pañcatvam upagatā narake patitā // svāminn aham api tathā bhaviṣyatīti tvām ahaṃ vakṣyāmi // mā bhaiṣī he priye kānte sādhu sādhu subhāṣitam / na bhaviṣyet tathā tvaṃ hi saṃtiṣṭha dṛḍhacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सतीर्णवणिजः पत्नीवचनम् अकृत्वा पण्यम् आदाय बहुभिर् वाणिजैर् महासमुद्रम् अवतीर्णः ॥ तस्य पत्नी नातियौवनवती मध्यवयसी अप्रसूता । ततः कश्चिद्वर्षान्तरे गते सा पुत्रार्थे च स्वामिनो ऽर्थे उत्कण्ठिता परितस्यति न चास्या भर्ता आगच्छति ॥ ॥ सा उवाच ॥ भर्ता नैवागतः कस्मात् दीर्घकालं गतो वणिक् । तदा विना च सङ्गेन कुतः पुत्रोदयं मम । वयसि गते विशेषैस् तु वंशच्छेदो न संशयः
atha satīrṇavaṇijaḥ patnīvacanam akṛtvā paṇyam ādāya bahubhir vāṇijair mahāsamudram avatīrṇaḥ // tasya patnī nātiyauvanavatī madhyavayasī aprasūtā / tataḥ kaścidvarṣāntare gate sā putrārthe ca svāmino 'rthe utkaṇṭhitā paritasyati na cāsyā bhartā āgacchati // // sā uvāca // bhartā naivāgataḥ kasmāt dīrghakālaṃ gato vaṇik / tadā vinā ca saṅgena kutaḥ putrodayaṃ mama / vayasi gate viśeṣais tu vaṃśacchedo na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या भर्ता सौतीर्णो ऽसौ नागतः सुचिरेण च । हृदये शोकशल्येन तिष्ठति दीनमानसा
tasyā bhartā sautīrṇo 'sau nāgataḥ sucireṇa ca / hṛdaye śokaśalyena tiṣṭhati dīnamānasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सौतीर्णवणिजो महता सत्कारेण, के चित् प्रत्यागता वणिजाः, सुगन्धद्रव्याणि तथागताय निर्यातये त्यक्त्वा पत्त्रलेखं चान्यवणिजस्य हस्ते दत्त्वा प्रेषयति ॥ ततः स वणिजस् तस्य पत्न्यै हस्ते पत्त्रं समर्पयति ॥ तदा तस्य पत्न्य् आगृहीत्वा लेखम्, कुशलवार्त्तां पप्रच्छ ॥ कुशली भद्र मे भर्ता कुशलं सर्ववस्तुकम् । सिद्धानि सर्वकार्याणि मा कश् चिद् रुजया वपुः
atha sautīrṇavaṇijo mahatā satkāreṇa, ke cit pratyāgatā vaṇijāḥ, sugandhadravyāṇi tathāgatāya niryātaye tyaktvā pattralekhaṃ cānyavaṇijasya haste dattvā preṣayati // tataḥ sa vaṇijas tasya patnyai haste pattraṃ samarpayati // tadā tasya patny āgṛhītvā lekham, kuśalavārttāṃ papraccha // kuśalī bhadra me bhartā kuśalaṃ sarvavastukam / siddhāni sarvakāryāṇi mā kaś cid rujayā vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवोचत् सर्वं कुशलं मा भैषीत्य् उक्त्वा स्वगृहं गतः ॥ अथ सा तस्य पत्नी भर्ता आगमिष्यतीति चिन्त्याशया उत्कण्ठितमनास् तिष्ठति ॥ प्रत्यागते ततश् चास्मिंस् तस्य दुर्दैवयोगतः । तदा च तरणे नौका बभूव प्रलयाम्बुधौ
so 'vocat sarvaṃ kuśalaṃ mā bhaiṣīty uktvā svagṛhaṃ gataḥ // atha sā tasya patnī bhartā āgamiṣyatīti cintyāśayā utkaṇṭhitamanās tiṣṭhati // pratyāgate tataś cāsmiṃs tasya durdaivayogataḥ / tadā ca taraṇe naukā babhūva pralayāmbudhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा तेन अनुस्मृत्य बुद्धनाम उदीरितम् । क्षणात् प्राणं ययौ तत्र तेनासौ सुगतिं गतः
tadā tena anusmṛtya buddhanāma udīritam / kṣaṇāt prāṇaṃ yayau tatra tenāsau sugatiṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यन्ति सर्ववस्तूनि जीवश् चापि प्रणश्यति । वार्त्तापि नागतस् तस्य मृतो ऽपि जीवितो ऽथ वा ॥ अगमन् विंशत्य् अब्दानि कालं गत अभूद् असौ
naśyanti sarvavastūni jīvaś cāpi praṇaśyati / vārttāpi nāgatas tasya mṛto 'pi jīvito 'tha vā // agaman viṃśaty abdāni kālaṃ gata abhūd asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेषु गच्छत्सु क्रमतश् च वृद्धा धम्मिल्लशुक्ला कुब्जा च साभूत् । तथापि तस्याः स्नेहो न नश्यति चानेकदेवस्मरणेन तिष्ठति
dineṣu gacchatsu kramataś ca vṛddhā dhammillaśuklā kubjā ca sābhūt / tathāpi tasyāḥ sneho na naśyati cānekadevasmaraṇena tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सा चिन्तयाम् आस स्वामिना प्रहितानि च । सुगन्धगन्धद्रव्याणि बुद्धाय सुगताय च
atha sā cintayām āsa svāminā prahitāni ca / sugandhagandhadravyāṇi buddhāya sugatāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजयामि कथं चात्र शाक्यसिंहं गुणोदधिम् । अजातशत्रुणा राज्ञा बुद्धपूजानिवारिते
pūjayāmi kathaṃ cātra śākyasiṃhaṃ guṇodadhim / ajātaśatruṇā rājñā buddhapūjānivārite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सा चिन्तयाम् आस पूजयामि तथागतम् । प्रासादशिखरे स्थित्वा चन्दनेन विलेपनैः
atha sā cintayām āsa pūjayāmi tathāgatam / prāsādaśikhare sthitvā candanena vilepanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तया प्रमोदेन भक्तिपूर्वेण चेतसा । अर्चितं चन्दनेनैव कुसुमैः सह मण्डलम्
tatas tayā pramodena bhaktipūrveṇa cetasā / arcitaṃ candanenaiva kusumaiḥ saha maṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा प्राञ्जलिं कृत्वा नत्वाह सादरैः पुनः । भर्ता मे ऽपि मृतो वापि जीवितो वाथ वा पुनः
tataḥ sā prāñjaliṃ kṛtvā natvāha sādaraiḥ punaḥ / bhartā me 'pi mṛto vāpi jīvito vātha vā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्त्तापि नागता तस्य कथं हे भगवन् मुने । सर्वज्ञः सर्वदर्शी त्वं नास्ति किं चिद् अवेदितम्
vārttāpi nāgatā tasya kathaṃ he bhagavan mune / sarvajñaḥ sarvadarśī tvaṃ nāsti kiṃ cid aveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नं दास्यसि मे नाथ, अस्ति नास्त्य् अथ वा मुने । दर्शनम् औत्सुकं जातं भर्तुर् वदनपङ्कजम्
svapnaṃ dāsyasi me nātha, asti nāsty atha vā mune / darśanam autsukaṃ jātaṃ bhartur vadanapaṅkajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा याचनं कृत्वा तद् दिनानि निनाय च । संवेशाय निशायां वै स्वागारनिलयं ययौ
iti sā yācanaṃ kṛtvā tad dināni nināya ca / saṃveśāya niśāyāṃ vai svāgāranilayaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ भगवान् सर्वज्ञस् तस्या आशयं ज्ञात्वा स्वं प्रभावं प्रदर्शयन्न् ऋद्ध्या ब्रह्मस्वरेण सौतीर्णं प्रावदत् ॥ सौतीर्ण तव पत्न्या त्वाम् एव कालगतं न जानाति । तस्माद् दिव्यरूपं धृत्वा स्वर्गाद् अवतीर्य दिव्यदेहं स्वप्नं दर्शयतु ॥ इति सहचित्तोत्पादाद् भगवतः सौतीर्णवणिजो दिव्यशरीरम् अभिवीक्ष्य, धर्मता खलु अचिरोपपन्नस्य त्रीणि चित्तान्य् उत्पद्यन्ते ॥ कुतश् च्युत्वा, इहोपपन्नः, केन कर्मणेति । स पश्यति मनुष्येभश् च्युतस् त्रायत्रिंशेषूपपन्नो भगवतः कुङ्कुमादिदानाद् इति ॥ ततस् सुगन्धमुखो देवपुत्रश् चलविमलकुण्डलहारार्धहारविभूषितगात्रो रत्नचूडः कुङ्कुमतमालपत्त्राद्यलंकृतगात्रस् ताम् एव रात्रिं सुगन्धगन्धेन चतुःक्रोशं स्फुरित्वा यत्र यत्र गतः स्वर्गलोकाद् अवतीर्य भार्यायाः कोष्ठागारे प्रत्यस्थात् ॥ ततः सा इमं स्वप्नम् अपश्यत् ॥ भर्ता उवाच ॥ कान्ते जानीहि त्वद्भर्ता ममैव मरणं ध्रुवम् । त्वं न जानीषि मा भीता स्वर्गलोकाद् इहागतः
atha bhagavān sarvajñas tasyā āśayaṃ jñātvā svaṃ prabhāvaṃ pradarśayann ṛddhyā brahmasvareṇa sautīrṇaṃ prāvadat // sautīrṇa tava patnyā tvām eva kālagataṃ na jānāti / tasmād divyarūpaṃ dhṛtvā svargād avatīrya divyadehaṃ svapnaṃ darśayatu // iti sahacittotpādād bhagavataḥ sautīrṇavaṇijo divyaśarīram abhivīkṣya, dharmatā khalu aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante // kutaś cyutvā, ihopapannaḥ, kena karmaṇeti / sa paśyati manuṣyebhaś cyutas trāyatriṃśeṣūpapanno bhagavataḥ kuṅkumādidānād iti // tatas sugandhamukho devaputraś calavimalakuṇḍalahārārdhahāravibhūṣitagātro ratnacūḍaḥ kuṅkumatamālapattrādyalaṃkṛtagātras tām eva rātriṃ sugandhagandhena catuḥkrośaṃ sphuritvā yatra yatra gataḥ svargalokād avatīrya bhāryāyāḥ koṣṭhāgāre pratyasthāt // tataḥ sā imaṃ svapnam apaśyat // bhartā uvāca // kānte jānīhi tvadbhartā mamaiva maraṇaṃ dhruvam / tvaṃ na jānīṣi mā bhītā svargalokād ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धप्रभावान् नान्येन कुङ्कुमादिप्रदानतः । दिव्यलोकसुखं भुक्त्वा तिष्ठामि सुखलीलया
buddhaprabhāvān nānyena kuṅkumādipradānataḥ / divyalokasukhaṃ bhuktvā tiṣṭhāmi sukhalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्मीरगोशीर्षकचन्दनानि ददन्ति तस्मै सुगतोत्तमाय । ते प्राप्नुवन्ति ह्य् अमरालयेषु सुगन्धदेहाः खलु ये मनुष्याः
kāśmīragośīrṣakacandanāni dadanti tasmai sugatottamāya / te prāpnuvanti hy amarālayeṣu sugandhadehāḥ khalu ye manuṣyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धेषु धर्मेषु तथा च संघे प्रसन्नचित्ता भव चाप्रमत्ता । तथा भवेथास् त्वम् अतो यथाहं कल्याणमार्गं नचिरेण प्राप्तुम्
buddheṣu dharmeṣu tathā ca saṃghe prasannacittā bhava cāpramattā / tathā bhavethās tvam ato yathāhaṃ kalyāṇamārgaṃ nacireṇa prāptum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति जिनानुभावेन स्वपत्नीं धर्मम् उपदेश्य स्वभवनं गतः ॥ ततः सा तथाविधं स्वप्नं दृष्ट्वा प्रबुध्यति महाद्भूतं च संप्राप्ता शोकाकुलितमानसा ॥ ततोत्थायासनात् सा च विमृश्य मनसा पुनः । सत्यस्वप्नम् इमं ज्ञात्वा दुःखोत्फुल्लतनूरुहा । वेपथुस् तस्यास् तनुर् नूनम् अश्रु स्रवति लोचनात्
iti jinānubhāvena svapatnīṃ dharmam upadeśya svabhavanaṃ gataḥ // tataḥ sā tathāvidhaṃ svapnaṃ dṛṣṭvā prabudhyati mahādbhūtaṃ ca saṃprāptā śokākulitamānasā // tatotthāyāsanāt sā ca vimṛśya manasā punaḥ / satyasvapnam imaṃ jñātvā duḥkhotphullatanūruhā / vepathus tasyās tanur nūnam aśru sravati locanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कृत्वा समाधानं ननाम सुगताय वै । रक्ष मां भगवञ् छास्तः कुरु नाथ अनुग्रहम्
tataḥ kṛtvā samādhānaṃ nanāma sugatāya vai / rakṣa māṃ bhagavañ chāstaḥ kuru nātha anugraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सुप्रसन्नेन भगवान् सुगतोत्तमः । पूर्ववद् मण्डलं कृत्वा अष्टौ दिनानि पूजितः
ity uktvā suprasannena bhagavān sugatottamaḥ / pūrvavad maṇḍalaṃ kṛtvā aṣṭau dināni pūjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालवशात् सापि पञ्चत्वम् उपसंगता । प्रणीतत्रायत्रिंशेषूपपन्ना देवकन्यका
tataḥ kālavaśāt sāpi pañcatvam upasaṃgatā / praṇītatrāyatriṃśeṣūpapannā devakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धगन्धिनी नाम देवकन्याभवत् तदा । भर्त्रा सह सुखेनैव स्वर्गे तिष्ठति सा चिरम्
sugandhagandhinī nāma devakanyābhavat tadā / bhartrā saha sukhenaiva svarge tiṣṭhati sā ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तौ संभाषितौ भगवतः कुङ्कुमादिदानाद् देवलोकेषूपपन्नौ ॥ तस्माद् भगवतः सकाशं गच्छावः पर्युपासनाय वदनायेति ॥ तदा सुगन्धमुखदेवपुत्रस्त्रीपुरुषौ सुगन्धगन्धेन चतुःक्रोशं स्फुरित्वा ताम् एव रात्रिं सर्वं जेतवनमहाविहारम् उदारेणावभास्य भगवन्तं चन्दनादिसुगन्धवर्षैः पूरयित्वा भगवतः पुरस्तान् निषण्णौ धर्मश्रवणाय ॥ अथ भगवान् सुगन्धमुखदेवपुत्रयोर् आशयं प्रकृतिं च ज्ञात्वा तादृशीं चतुरार्यसंप्रतिवेधिकीं धर्मदेशनां कृतवान् । यां श्रुत्वा तयोः स्त्रीपुरुषयोर् विंशतिशिखरसमुद्गतं सत्कायदृष्टिशैलं ज्ञानवज्रेण भित्त्वा श्रोतापत्तिफलं साक्षात्कृतम् ॥ स दृष्टसत्यस् त्रिर् उदानम् उदानयति स्म ॥ इदम् अस्माकं भदन्त न मात्रा कृतं न पित्रा कृतं न राज्ञा न देवताभिर् नेष्टस्वजनबन्धुवर्गेण न पूर्वप्रेतैर् न श्रमणब्राह्मणैर् यद् भगवतास्माकं कृतम् । अपायद्वाराणि पिहितानि स्वर्गद्वाराणि प्रतिष्ठापितानि ॥ तवानुभावात् पिहितः सुघोरो ह्य् अपायमार्गो बहुदोषयुक्तः । अपावृता स्वर्गगतिः सुपुण्या निर्वाणमार्गश् च मयोपलब्धः
tatas tau saṃbhāṣitau bhagavataḥ kuṅkumādidānād devalokeṣūpapannau // tasmād bhagavataḥ sakāśaṃ gacchāvaḥ paryupāsanāya vadanāyeti // tadā sugandhamukhadevaputrastrīpuruṣau sugandhagandhena catuḥkrośaṃ sphuritvā tām eva rātriṃ sarvaṃ jetavanamahāvihāram udāreṇāvabhāsya bhagavantaṃ candanādisugandhavarṣaiḥ pūrayitvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇau dharmaśravaṇāya // atha bhagavān sugandhamukhadevaputrayor āśayaṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān / yāṃ śrutvā tayoḥ strīpuruṣayor viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhittvā śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam // sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati sma // idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ na rājñā na devatābhir neṣṭasvajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam / apāyadvārāṇi pihitāni svargadvārāṇi pratiṣṭhāpitāni // tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ / apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥
//
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवरेन्द्र नरामरपूजित विगतजन्मजरामरणामय । भवशहस्रसुदुर्लभदर्शन सफलम् अद्य मुने तव दर्शनम्
naravarendra narāmarapūjita vigatajanmajarāmaraṇāmaya / bhavaśahasrasudurlabhadarśana saphalam adya mune tava darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतपूर्वं भिक्षवः प्रदेशिकमण्डलिनो राजैक अस्ति । तत्राजिरवतीनामनदीपारे नातिदूरे नानापादपद्रुमोपशोभिते मनोरमविस्तारे सरित्प्रवाहिते धर्मरुचिर् नाम ऋषिः प्रतिवसति स्म । स नित्यं धर्म श्रोतुं गच्छतीति ॥ अथ कदा चिद् ऋष्याश्रममार्गान्तरे दुष्टजन्तोर् भयम् उत्पादित इति लोकोपवादं श्रुत्वा स राजा सहायैर् इषुधनु सज्जीकृत्य ऋष्याश्रमं गतवान् ॥ तत ऋष्याश्रमं प्राप्य गुरुप्रणामं कृत्वा नानाविनोदकथालापेन सुखेन तिष्ठति ॥ ततः स मुनिर् धनुर्बाणं दृष्ट्वा राजानम् उवाच ॥ अलम् अनेन राजन् धनुर्बाणं सज्जीकृत्य, आगतस् त्वम् । अहं दुष्टो न, मे दृष्ट्वा राजन् भीतो ऽसि वा पुनः ॥ अथ स राजा कर्णं मृष्ट्वा प्रणामं कृत्वाह । म एवं ब्रूहि गुरो त्वद्भयविषादान् न, किं तु मार्गान्ते दुष्टजन्तोर् भयम् उत्पादित इति लोकोपवादं श्रुत्वागतो ऽहम् इति ॥ अथ ऋषिर् अब्रवीत् । मा खेदं कुरु हे राजन् संसारेषु असारके । हेलया चापराधि स्यात् कथितं त्वयि भूपते
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ pradeśikamaṇḍalino rājaika asti / tatrājiravatīnāmanadīpāre nātidūre nānāpādapadrumopaśobhite manoramavistāre saritpravāhite dharmarucir nāma ṛṣiḥ prativasati sma / sa nityaṃ dharma śrotuṃ gacchatīti // atha kadā cid ṛṣyāśramamārgāntare duṣṭajantor bhayam utpādita iti lokopavādaṃ śrutvā sa rājā sahāyair iṣudhanu sajjīkṛtya ṛṣyāśramaṃ gatavān // tata ṛṣyāśramaṃ prāpya gurupraṇāmaṃ kṛtvā nānāvinodakathālāpena sukhena tiṣṭhati // tataḥ sa munir dhanurbāṇaṃ dṛṣṭvā rājānam uvāca // alam anena rājan dhanurbāṇaṃ sajjīkṛtya, āgatas tvam / ahaṃ duṣṭo na, me dṛṣṭvā rājan bhīto 'si vā punaḥ // atha sa rājā karṇaṃ mṛṣṭvā praṇāmaṃ kṛtvāha / ma evaṃ brūhi guro tvadbhayaviṣādān na, kiṃ tu mārgānte duṣṭajantor bhayam utpādita iti lokopavādaṃ śrutvāgato 'ham iti // atha ṛṣir abravīt / mā khedaṃ kuru he rājan saṃsāreṣu asārake / helayā cāparādhi syāt kathitaṃ tvayi bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कटप्राप्तकालेषु पश्यन्न् अपि न पश्यते । श्रुतम् अपि न भाव्यं ते तस्माच् चोक्तो महीधर
saṅkaṭaprāptakāleṣu paśyann api na paśyate / śrutam api na bhāvyaṃ te tasmāc cokto mahīdhara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रे भृते प्रहारेयुः कस्मिंश् चित् प्राणिषु स्वयम् । समाधानं ततो भूत्वा क्रीयसे दृढचेतसा
śastre bhṛte prahāreyuḥ kasmiṃś cit prāṇiṣu svayam / samādhānaṃ tato bhūtvā krīyase dṛḍhacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्माच् छासितम् इत्थं ते शृणु त्वं भूपते पुनः । अकारणे गते प्राणे शस्त्रेण विध्यते यदि
kasmāc chāsitam itthaṃ te śṛṇu tvaṃ bhūpate punaḥ / akāraṇe gate prāṇe śastreṇa vidhyate yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यथया प्राणिना तेन प्रलापैः कन्दनेन तु । पुनः शापयते नूनं दोषशल्यो हि जायते
vyathayā prāṇinā tena pralāpaiḥ kandanena tu / punaḥ śāpayate nūnaṃ doṣaśalyo hi jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा परमो धर्म अहिंसा परमं तपः । अहिंसा परमं ज्ञानम् अहिंसा परमं पदम्
ahiṃsā paramo dharma ahiṃsā paramaṃ tapaḥ / ahiṃsā paramaṃ jñānam ahiṃsā paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स राजा तथेति सत्यम् एव इत्य् उक्त्वा गुरुचरणौ प्रणामं कृत्वा प्रतिनिवृत्तयति सहायैः सह पथि नानाकथाविनोदैः ॥ ततो नदीं निष्क्रम्य, उपार्धं प्राप्तवान् दृष्टः । मध्याह्ने रविकिरणैर् आतप्तैः पानीयं पीत्वा तरुच्छायायाम् आशृतां मृगपत्नीं ददर्श ॥ अथ सहसैव स राजा गुरोर् वचनं विस्मारितस् तां मृगपत्नीं शरेण भिन्नः । उदरे शरं भिद्यति ॥ ततो मृगपत्नी मानुष्यगिरा राजानम् एवम् आह ॥ साधु साधु महाराज कृतस् त्वम् उत्तमं व्रतम् । त्वं च राजर्षभः श्रेष्ठदेवजातिः सुधार्मिकः
atha sa rājā tatheti satyam eva ity uktvā gurucaraṇau praṇāmaṃ kṛtvā pratinivṛttayati sahāyaiḥ saha pathi nānākathāvinodaiḥ // tato nadīṃ niṣkramya, upārdhaṃ prāptavān dṛṣṭaḥ / madhyāhne ravikiraṇair ātaptaiḥ pānīyaṃ pītvā tarucchāyāyām āśṛtāṃ mṛgapatnīṃ dadarśa // atha sahasaiva sa rājā guror vacanaṃ vismāritas tāṃ mṛgapatnīṃ śareṇa bhinnaḥ / udare śaraṃ bhidyati // tato mṛgapatnī mānuṣyagirā rājānam evam āha // sādhu sādhu mahārāja kṛtas tvam uttamaṃ vratam / tvaṃ ca rājarṣabhaḥ śreṣṭhadevajātiḥ sudhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मानुषा चास्मि मनुष्यवर्य मृग्य् अप्य् अहं त्वद्विषयान्तवासा । वृद्धा त्वदीयेन तृणोदकेन कथं हि राजन् त्वयि खेदयत्नः
na mānuṣā cāsmi manuṣyavarya mṛgy apy ahaṃ tvadviṣayāntavāsā / vṛddhā tvadīyena tṛṇodakena kathaṃ hi rājan tvayi khedayatnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मीनिकेतं यदुपाश्रयेण प्राप्तो ऽसि लोकाभिमतं नृपत्वम् । त्रातासि लोके व्यसने भयेषु कथं नु राजन् शरेण भिन्नो मे
lakṣmīniketaṃ yadupāśrayeṇa prāpto 'si lokābhimataṃ nṛpatvam / trātāsi loke vyasane bhayeṣu kathaṃ nu rājan śareṇa bhinno me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि पशुजातिः स्याम् अज्ञानदीनदुर्बला । आहारो मैथुनं निद्रा पशुवृत्तिस् तथा नृप
ahaṃ hi paśujātiḥ syām ajñānadīnadurbalā / āhāro maithunaṃ nidrā paśuvṛttis tathā nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैकधर्माधिकारस् त्वं धर्माधर्मविचारकृत् । भूपाल इति विख्यातः सर्वलोकैः प्रशंसितः
naikadharmādhikāras tvaṃ dharmādharmavicārakṛt / bhūpāla iti vikhyātaḥ sarvalokaiḥ praśaṃsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुबलो बलहीनानां दीनानां शरणं प्रभुः । ईदृशस् त्वं महाराज कथं मे जीव हारितः
subalo balahīnānāṃ dīnānāṃ śaraṇaṃ prabhuḥ / īdṛśas tvaṃ mahārāja kathaṃ me jīva hāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषैर् गुर्विणी चाहम् उदरस्थस्य का गतिः । अस्य मुखं न पश्येयं तेनास्यं पश्यते न मे
viśeṣair gurviṇī cāham udarasthasya kā gatiḥ / asya mukhaṃ na paśyeyaṃ tenāsyaṃ paśyate na me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च ॥ न सिंहजातिर् न च व्याघ्रजातिर् न ऋक्षजातिर् न च सूकरी ह्य् अहम् । वृका न जातिर् न च क्रूरजातिस् त्वया किमर्थं स्वशरेण भिन्ना
punaś ca // na siṃhajātir na ca vyāghrajātir na ṛkṣajātir na ca sūkarī hy aham / vṛkā na jātir na ca krūrajātis tvayā kimarthaṃ svaśareṇa bhinnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधानां चण्डक्रूराणम् अलज्जानां तथैव च । असत्यानां च दुष्टानाम् एवाचारविधो नृप
vyādhānāṃ caṇḍakrūrāṇam alajjānāṃ tathaiva ca / asatyānāṃ ca duṣṭānām evācāravidho nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा इदं वचनं श्रुत्वा शल्यम् इव गद्गदकण्ठेन प्रत्युत्तरं दातुं न शक्नोति ॥ तत्र क्षणं तूष्णीम् आस्थाय स राजा मृगपत्नीम् उवाच ॥ किं मन्यसे मृगीदानीं मृगयानांगते ऽपि च । अपराधेन लिप्तो ऽहं गुरोर् वचनं नान्यथा
tato rājā idaṃ vacanaṃ śrutvā śalyam iva gadgadakaṇṭhena pratyuttaraṃ dātuṃ na śaknoti // tatra kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya sa rājā mṛgapatnīm uvāca // kiṃ manyase mṛgīdānīṃ mṛgayānāṃgate 'pi ca / aparādhena lipto 'haṃ guror vacanaṃ nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकतालीव यत् प्राप्य प्रमोदेनाभिनिर्मिते । न किं चित् क्रूरचित्तेन न च ते द्वेषभावतः
kākatālīva yat prāpya pramodenābhinirmite / na kiṃ cit krūracittena na ca te dveṣabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगपत्न्य् उवाच ॥ किं मन्यसे महाराज प्रसादेन परात्मनि । स्वकानां च पराणां च शरीरं तुल्यम् एव च
mṛgapatny uvāca // kiṃ manyase mahārāja prasādena parātmani / svakānāṃ ca parāṇāṃ ca śarīraṃ tulyam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखं च सर्वेषां कथं न ज्ञायसे नृप । मम प्राणहरस् त्वं हि किं वक्तव्यम् अतः परम्
sukhaduḥkhaṃ ca sarveṣāṃ kathaṃ na jñāyase nṛpa / mama prāṇaharas tvaṃ hi kiṃ vaktavyam ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा मृगी कालगता ॥ ततस् तस्य भर्ता मृगः समायातः घ्राणो नोच्छ्वासम् आघ्राय पश्यति तां मृतशरीरां दृष्ट्वा उच्छेदकरीरम् इव सहसा भूमौ पपात । क्रमेण स्मृतिम् उपस्थाप्य करुणकरुणैर् नानाविलापं चकार ॥ हा प्राणानन्दनस्नेहे व्रजसे कथम् एकिका । मां विहायाधुना तत्र कथं केन प्रहारिता
ity uktvā sā mṛgī kālagatā // tatas tasya bhartā mṛgaḥ samāyātaḥ ghrāṇo nocchvāsam āghrāya paśyati tāṃ mṛtaśarīrāṃ dṛṣṭvā ucchedakarīram iva sahasā bhūmau papāta / krameṇa smṛtim upasthāpya karuṇakaruṇair nānāvilāpaṃ cakāra // hā prāṇānandanasnehe vrajase katham ekikā / māṃ vihāyādhunā tatra kathaṃ kena prahāritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समार्जवं समं ज्ञानं मम तुल्यपराक्रमा । त्वद्गुणं कथं विस्मृत्य मन्ये कान्तारभीषणम्
samārjavaṃ samaṃ jñānaṃ mama tulyaparākramā / tvadguṇaṃ kathaṃ vismṛtya manye kāntārabhīṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृदन्ये न विद्यन्ते तवैकवल्लभः खलु । इदानीं स्नेहम् उत्सृज्य कथं ते जीव हारितः
suhṛdanye na vidyante tavaikavallabhaḥ khalu / idānīṃ sneham utsṛjya kathaṃ te jīva hāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजानम् उवाच ॥ मम प्राणसमेयं स्त्री पत्नी मे जीवहारिता । अतिस्नेहतरा स्त्री मे कथं ते प्राणहारिता
tataḥ sa rājānam uvāca // mama prāṇasameyaṃ strī patnī me jīvahāritā / atisnehatarā strī me kathaṃ te prāṇahāritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स मृगस् तस्मै शापितः ॥ यथा मे पत्नी नदीमध्ये स्थित्वा प्रहारितेन व्यापादिता । तथा त्वं समुद्रमध्ये पञ्चत्वम् उपगच्छतु ॥ चतुर्वर्णानां हीनवर्णो भवत्व् इति शनैः स्वम् आश्रमं गतो मृगः ॥ किं मन्यध्वे भिक्षवस् तेन कालेन तेन समयेन ऋषिर् आसीद् अहं सः । यो ऽसौ सौतीर्णः स राजाभूत् ॥ मृगशापेन श्रेष्ठी भूत्वा समुद्रमध्ये कालगतः । किं तु बौद्धनामानुस्मृत्य प्रमोद्य कुङ्कुमादिदानतो देवेषूपपन्नः ॥ महानुशंसा भिक्षवः कुङ्कुमादिगन्धदानस्य तथागतेषु महानुशंसा ॥ पुनश् च शृणु ॥ मज्जद्वारविलासिनीकरकुचश्रोण्यूरुविस्फारितां यत् स्फीतस्फुटपङ्कजां सुरपतिर् मन्दाकिनीं गाहते । कान्ताभिः स्मरविह्वलाभिर् असकृल् लोकोत्तमायादरात् तद् गन्धोदकपाद्यधूपकुसुमस्रग्गन्धदानात् फलम्
atha sa mṛgas tasmai śāpitaḥ // yathā me patnī nadīmadhye sthitvā prahāritena vyāpāditā / tathā tvaṃ samudramadhye pañcatvam upagacchatu // caturvarṇānāṃ hīnavarṇo bhavatv iti śanaiḥ svam āśramaṃ gato mṛgaḥ // kiṃ manyadhve bhikṣavas tena kālena tena samayena ṛṣir āsīd ahaṃ saḥ / yo 'sau sautīrṇaḥ sa rājābhūt // mṛgaśāpena śreṣṭhī bhūtvā samudramadhye kālagataḥ / kiṃ tu bauddhanāmānusmṛtya pramodya kuṅkumādidānato deveṣūpapannaḥ // mahānuśaṃsā bhikṣavaḥ kuṅkumādigandhadānasya tathāgateṣu mahānuśaṃsā // punaś ca śṛṇu // majjadvāravilāsinīkarakucaśroṇyūruvisphāritāṃ yat sphītasphuṭapaṅkajāṃ surapatir mandākinīṃ gāhate / kāntābhiḥ smaravihvalābhir asakṛl lokottamāyādarāt tad gandhodakapādyadhūpakusumasraggandhadānāt phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् राजा चक्रवर्ती वियति गतघनैः कुङ्कुमाम्भःप्रवाहैः कर्पूरामोदवद्भिर् मलयजसुरभिश्लेषशीतैर् युतायाम् । गङ्गायाम् अङ्गसौख्यं परमम् अनुभवन् मोदते सुन्दरीभिस् तत् त्यागात् कुङ्कुमादेर् गुणगणनिधये बुद्धभट्टारकाय
yad rājā cakravartī viyati gataghanaiḥ kuṅkumāmbhaḥpravāhaiḥ karpūrāmodavadbhir malayajasurabhiśleṣaśītair yutāyām / gaṅgāyām aṅgasaukhyaṃ paramam anubhavan modate sundarībhis tat tyāgāt kuṅkumāder guṇagaṇanidhaye buddhabhaṭṭārakāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदङ्गवीणापटहप्रणादैः कृत्वा तु पूजां सुगतोत्तमानाम् । शृणोति शब्दान् सुरमानुषाणां श्रोत्रं च दिव्वं लभते विशिष्टम्
mṛdaṅgavīṇāpaṭahapraṇādaiḥ kṛtvā tu pūjāṃ sugatottamānām / śṛṇoti śabdān suramānuṣāṇāṃ śrotraṃ ca divvaṃ labhate viśiṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.