Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 3

तद् एवम् आत्मदुःखम् अगणयित्वा जगत्सुखविधायिनो महाकारुणिका न प्रतिज्ञाम् अवसादयन्ति महात्मान इति स्वसुखनिरपेक्षेण परार्थनिष्पादनपटुना बोधिगामिना भवितव्यम् इति ॥ ॥ बदरद्वीपजातकं द्वितीयम् ॥ ॥ ३ धर्मकामजातकम् ॥ नान्यत्र बोधिसत्त्वाद् अज्ञानतमोनिरस्तये योग्यः । कश् चित् सुभाषितमणिं चिक्राय प्राणमूल्येन

tad evam ātmaduḥkham agaṇayitvā jagatsukhavidhāyino mahākāruṇikā na pratijñām avasādayanti mahātmāna iti svasukhanirapekṣeṇa parārthaniṣpādanapaṭunā bodhigāminā bhavitavyam iti || || badaradvīpajātakaṃ dvitīyam || || 3 Dharmakāmajātakam || nānyatra bodhisattvād ajñānatamonirastaye yogyaḥ / kaś cit subhāṣitamaṇiṃ cikrāya prāṇamūlyena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते बोधिसत्त्वः किल श्रुतशीलादिगुणाभिलक्षिते क्षितितलालङ्कारभूते भूतानुकम्पिनि सततप्रवृत्तब्रह्मघोषाग्निहोत्रसमिद्दर्भकर्मान्ते विनीतशिष्यपरिवृताध्यापके ब्राह्मणकुले लोकहिताय व्यायच्छमानो वशित्वाद् उदपादि । प्रतिदिवसम् आपूर्यमाणकान्तिश् च स महात्मा यथा यथा संववृधे जगत्प्रियः शशीव भिन्दंस् तिमिरं मरीचिभिः । तथा तथा तन् महतीम् महाकुलं जलं पयोधेर् इव वृद्धिम् आययौ

tadyathānuśrūyate bodhisattvaḥ kila śrutaśīlādiguṇābhilakṣite kṣititalālaṅkārabhūte bhūtānukampini satatapravṛttabrahmaghoṣāgnihotrasamiddarbhakarmānte vinītaśiṣyaparivṛtādhyāpake brāhmaṇakule lokahitāya vyāyacchamāno vaśitvād udapādi | pratidivasam āpūryamāṇakāntiś ca sa mahātmā yathā yathā saṃvavṛdhe jagatpriyaḥ śaśīva bhindaṃs timiraṃ marīcibhiḥ / tathā tathā tan mahatīm mahākulaṃ jalaṃ payodher iva vṛddhim āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश् चिद् एव महाभाग्यो जायते संमतःसताम् । तरुलतेव वंशश्रीर् यम् आलम्ब्य विवर्धते

kaś cid eva mahābhāgyo jāyate saṃmataḥsatām / tarulateva vaṃśaśrīr yam ālambya vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य च महानुभावस्य कृतोपनयनसंस्कारस्य प्रमादबहुले यौवने वर्तमानस्य विनिवृत्तव्यसनदोषस्य पराम् अवेक्ष्य धर्मकामतां धर्मकाम इत्य् एव ज्ञातयो ऽनुरूपं नाम चक्रुः । प्रायेण प्राणिनो लोके गुणिनो वा गुणस्य वा । नामापि पुण्यनिर्जातं प्रयाति रमणीयताम्

tasya ca mahānubhāvasya kṛtopanayanasaṃskārasya pramādabahule yauvane vartamānasya vinivṛttavyasanadoṣasya parām avekṣya dharmakāmatāṃ dharmakāma ity eva jñātayo 'nurūpaṃ nāma cakruḥ | prāyeṇa prāṇino loke guṇino vā guṇasya vā / nāmāpi puṇyanirjātaṃ prayāti ramaṇīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभाषितं तस्य सुभाषितार्थिनः कुतश् चिद् आकर्णयतो विपश्चितः । नितान्तम् आनन्दथुचित्रकर्मकृच् चकार रोमोद्गमबिन्दुवर्तनाम्

subhāṣitaṃ tasya subhāṣitārthinaḥ kutaś cid ākarṇayato vipaścitaḥ / nitāntam ānandathucitrakarmakṛc cakāra romodgamabinduvartanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूतेन लोकम् अवभासयता समन्तात् कान्तेन भिन्नतमसा प्रथितागमेन । शुद्धेन कस्य हृदयं शशलक्ष्मणेव न ह्लाद्यते सुपुरुषस्य सुभाषितेन

pūtena lokam avabhāsayatā samantāt kāntena bhinnatamasā prathitāgamena / śuddhena kasya hṛdayaṃ śaśalakṣmaṇeva na hlādyate supuruṣasya subhāṣitena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्राव भिन्नतिमिरं तिमिरान्तकारी यस्मात् सुभाषितम् अतीव सुभाषितज्ञः । प्रख्यातबुद्धिमहिमा महतां सदःसु प्रीतः परं शतसहस्रम् अदात् स तस्मै

śuśrāva bhinnatimiraṃ timirāntakārī yasmāt subhāṣitam atīva subhāṣitajñaḥ / prakhyātabuddhimahimā mahatāṃ sadaḥsu prītaḥ paraṃ śatasahasram adāt sa tasmai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च महात्मा यत्र यत्र गच्छति स्म तत्र तत्र जनेन प्रतिपूज्यते स्म । ततः कदा चिद् अन्यतमो दुष्टचेतास् तदपकारचिकीर्षया ब्राह्मणस् तस्य महात्मनस् तं लाभसत्कारविशेषम् अनुदिवसम् अभिवर्धमानम् असहमानः सामर्षं त्वरितपदं तत्सकाशम् आजगाम । असंप्राप्यान्यतः पूजां गुणलभ्याम् असज्जनः । अन्यस्मै मान्यमानाय पण्डितायाभ्यसूयति

sa ca mahātmā yatra yatra gacchati sma tatra tatra janena pratipūjyate sma | tataḥ kadā cid anyatamo duṣṭacetās tadapakāracikīrṣayā brāhmaṇas tasya mahātmanas taṃ lābhasatkāraviśeṣam anudivasam abhivardhamānam asahamānaḥ sāmarṣaṃ tvaritapadaṃ tatsakāśam ājagāma | asaṃprāpyānyataḥ pūjāṃ guṇalabhyām asajjanaḥ / anyasmai mānyamānāya paṇḍitāyābhyasūyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च दुरात्मा राक्षस इव ब्राह्मणरूपधारीतम् महासत्त्वम् उपगम्येदम् अभ्यधात् । श्रुतं मयातीव सुभाषितप्रियो भवान् किल ज्ञानविशेषवित्तगः । अतो ऽस्म्य् अवज्ञातजनस् त्वदन्तिकं सुभाषितप्राभृतवान् उपागतः

sa ca durātmā rākṣasa iva brāhmaṇarūpadhārītam mahāsattvam upagamyedam abhyadhāt | śrutaṃ mayātīva subhāṣitapriyo bhavān kila jñānaviśeṣavittagaḥ / ato 'smy avajñātajanas tvadantikaṃ subhāṣitaprābhṛtavān upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभ्रमन् गन्धवतीः शिलीमुखो विहाय फुल्लाः सहकारमञ्जरीः । मदं पिपासुः समुपैति दन्तिनो गुणान्तरं तत्र स पश्यति ध्रुवम्

paribhraman gandhavatīḥ śilīmukho vihāya phullāḥ sahakāramañjarīḥ / madaṃ pipāsuḥ samupaiti dantino guṇāntaraṃ tatra sa paśyati dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः सुभाषितोपायनवन्तं तं ब्राह्मणम् आलोक्य प्रहर्षप्रोद्भिद्यमानपुलकशोभः समुत्थाय स्वागतं सुभाषितमहारत्नवणिजे ब्राह्मणाय । वयं सुभाषितमणीनां क्रेतार इत्य् उक्त्वा तं द्विजातिम् आत्मीये महत्य् आसने समुपवेश्य स्वयमवनौ निषसाद । ततो धर्मकामं सुहृदस् सविस्मयम् एवम् ऊचुः । श्रोष्यामीति सुभाषितानि भवतो जातं मुखं सस्मितं श्रुत्वा यास्यति साश्रु लोचनयुगं प्रीत्या श्रियं काम् अपि । अह्नश् छेदवशात् सुगन्धि कुमुदं मन्दं समुन्मीलति प्राप्येन्दोः किरणान् अपास्ततमसः शोभां परां पुष्यति

atha bodhisattvaḥ subhāṣitopāyanavantaṃ taṃ brāhmaṇam ālokya praharṣaprodbhidyamānapulakaśobhaḥ samutthāya svāgataṃ subhāṣitamahāratnavaṇije brāhmaṇāya | vayaṃ subhāṣitamaṇīnāṃ kretāra ity uktvā taṃ dvijātim ātmīye mahaty āsane samupaveśya svayamavanau niṣasāda | tato dharmakāmaṃ suhṛdas savismayam evam ūcuḥ | śroṣyāmīti subhāṣitāni bhavato jātaṃ mukhaṃ sasmitaṃ śrutvā yāsyati sāśru locanayugaṃ prītyā śriyaṃ kām api / ahnaś chedavaśāt sugandhi kumudaṃ mandaṃ samunmīlati prāpyendoḥ kiraṇān apāstatamasaḥ śobhāṃ parāṃ puṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धर्मकामः सबहुमानम् आलोकयंस् तं ब्राह्मणम् अवोचत् । अभिधातुम् अर्हत्य् आचार्यः शुश्रूषमाणाय शिष्यायेति । अथ स पापीयान् एनम् उवाच । यदि भवान् महति खाते निर्धूमज्वलनपरिपूरिते सुभाषितरत्नलोभाद् आत्मानं मुञ्चेत् ततो ऽहम् इदं सुभाषितम् अश्रुतपूर्वम् अतिमनोहरम् अभिदध्याम् इति । अथ बोधिसत्त्वः सत्त्वपरिबृंहितमतिर् इदम् अभ्यधात् । महाब्राह्मण । नेदं दुष्करम् आत्मदुःखानपेक्षिणाम् मादृशानाम् । किं तु । सुभाषितं जगदुदयाय सज्जनान् महीरुहात् फलम् इव संचिनोम्य् अहं । गते मयि ज्वलनवतीम् महाखदाम् अयं जनः कथम् इव तद् ग्रहीष्यति

atha dharmakāmaḥ sabahumānam ālokayaṃs taṃ brāhmaṇam avocat | abhidhātum arhaty ācāryaḥ śuśrūṣamāṇāya śiṣyāyeti | atha sa pāpīyān enam uvāca | yadi bhavān mahati khāte nirdhūmajvalanaparipūrite subhāṣitaratnalobhād ātmānaṃ muñcet tato 'ham idaṃ subhāṣitam aśrutapūrvam atimanoharam abhidadhyām iti | atha bodhisattvaḥ sattvaparibṛṃhitamatir idam abhyadhāt | mahābrāhmaṇa | nedaṃ duṣkaram ātmaduḥkhānapekṣiṇām mādṛśānām | kiṃ tu | subhāṣitaṃ jagadudayāya sajjanān mahīruhāt phalam iva saṃcinomy ahaṃ / gate mayi jvalanavatīm mahākhadām ayaṃ janaḥ katham iva tad grahīṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मण उवाच ॥ श्रावयित्वेदम् सुभाषितम् अखिलस्य जनकायस्य ततो ऽग्निखदायाम् आत्मानं मोक्ष्यसि । बोधिसत्त्व उवाच । यथा आच्य रोचते तथास्तु । अनवतीर्य चिराय दुरुत्तरं सुविपुलं व्यवसायमहोदधिम् । क्षपितमोहमहातिमिरः कथं जगति बोधिमणिः सुलभो भवेत्

brāhmaṇa uvāca || śrāvayitvedam subhāṣitam akhilasya janakāyasya tato 'gnikhadāyām ātmānaṃ mokṣyasi | bodhisattva uvāca | yathā ācya rocate tathāstu | anavatīrya cirāya duruttaraṃ suvipulaṃ vyavasāyamahodadhim / kṣapitamohamahātimiraḥ kathaṃ jagati bodhimaṇiḥ sulabho bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अहम् एष सुभाषितलालसो जलम् इव प्रविशामि हुताशनम् । न मम धर्मकथाहृतचेतसो हुतवहो ऽपि करिष्यति वेदनाम्

tad aham eṣa subhāṣitalālaso jalam iva praviśāmi hutāśanam / na mama dharmakathāhṛtacetaso hutavaho 'pi kariṣyati vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निगद्य सुखातम् अखानयद्दहनवच् च नृभिस् तद् अकारयत् । निरगमच् च बहिर्भवनान्तरात् सपदि तेन सह द्विजरक्षसा

iti nigadya sukhātam akhānayaddahanavac ca nṛbhis tad akārayat / niragamac ca bahirbhavanāntarāt sapadi tena saha dvijarakṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुतभुजि ज्वलिते च महामतिर् निपतितुं कृतनिश्चयमानसः । सखिभिर् अश्रुपरीतविलोचनैः स रुरुधे परिरभ्य सुहृत्तया

hutabhuji jvalite ca mahāmatir nipatituṃ kṛtaniścayamānasaḥ / sakhibhir aśruparītavilocanaiḥ sa rurudhe parirabhya suhṛttayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धर्मकामं सुहृदो ज्ञातयश् च विषादाश्रुपूर्णनयनाः सगद्गदम् एवम् ऊचुः । किम् इदम् इति सुभाषितरसेनानपेक्षितक्कार्यो दुष्प्रापम् इदम् अमलकुलोत्पन्नम् उडुपतिकिरणविशुद्धयशोऽधिष्ठानं मानुष्यम् अवमन्य ज्ञातिजनं चात्यन्तदुःखभागिनं कृत्वात्मानं परित्यक्तुम् इच्छसि । ननु विनिवर्त्यताम् इयममार्गयायिनी बुद्धिः । पश्यतु भवान् । ये नाम वल्लभतरास् सततं जनस्य पुत्राद् अपीष्टफलदाद् दयिताज् जनाच् च । क्रीणासि तैर् असुभिर् आत्मसुखानपेक्षी कस्मात् सुभाषितम् अतीव सुभाषितज्ञः

atha dharmakāmaṃ suhṛdo jñātayaś ca viṣādāśrupūrṇanayanāḥ sagadgadam evam ūcuḥ | kim idam iti subhāṣitarasenānapekṣitakkāryo duṣprāpam idam amalakulotpannam uḍupatikiraṇaviśuddhayaśo'dhiṣṭhānaṃ mānuṣyam avamanya jñātijanaṃ cātyantaduḥkhabhāginaṃ kṛtvātmānaṃ parityaktum icchasi | nanu vinivartyatām iyamamārgayāyinī buddhiḥ | paśyatu bhavān | ye nāma vallabhatarās satataṃ janasya putrād apīṣṭaphaladād dayitāj janāc ca / krīṇāsi tair asubhir ātmasukhānapekṣī kasmāt subhāṣitam atīva subhāṣitajñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वस्तस्य जनकायस्य सुभाषितगुणाविष्करणेन धर्मदेशनाम् इति चकार । विज्ञानम् उज्ज्वलयति प्रतिभां तनोति तत्त्वं प्रकाशयति कापथम् उच्छिनत्ति । साधोः सुभाषितम् अहो परिचीयमानं कल्याणमित्रम् इव किं न हितं करोति

atha bodhisattvastasya janakāyasya subhāṣitaguṇāviṣkaraṇena dharmadeśanām iti cakāra | vijñānam ujjvalayati pratibhāṃ tanoti tattvaṃ prakāśayati kāpatham ucchinatti / sādhoḥ subhāṣitam aho paricīyamānaṃ kalyāṇamitram iva kiṃ na hitaṃ karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रोदिते विमलधाम्नि विवस्वतीव पुम्नां मतिः कमलिनीव विबोधम् एति । अत्यन्तभिन्नतिमिरं सुधिया परस्मात् तद् ग्राह्यम् आत्मनिमयेनकथं न सूक्तम्

yatrodite vimaladhāmni vivasvatīva pumnāṃ matiḥ kamalinīva vibodham eti / atyantabhinnatimiraṃ sudhiyā parasmāt tad grāhyam ātmanimayenakathaṃ na sūktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अहं दहनदाहम् अचिन्तयित्वा ताथागतीं गतिम् अनुप्रतिपत्तुम् इच्छन् । प्रज्ञागुरुं गुरुम् इवालघुसूक्तहेतोः प्रीतः शरीरगुरुदक्षिणयार्चयामि

tasmād ahaṃ dahanadāham acintayitvā tāthāgatīṃ gatim anupratipattum icchan / prajñāguruṃ gurum ivālaghusūktahetoḥ prītaḥ śarīragurudakṣiṇayārcayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुष्यं देवभूयं वा प्राप्यते सुकृताश्रयात् । कदाचिल् लभ्यते पुम्भिः सुभाषितरसायनम्

mānuṣyaṃ devabhūyaṃ vā prāpyate sukṛtāśrayāt / kadācil labhyate pumbhiḥ subhāṣitarasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् न मे कुशलपक्षावलम्बिनो भवन्तो विघ्नम् उत्पादयितुम् अर्हन्तीति तान् सुहृदो बान्धवांश् च सानुनयं विनिवार्य ज्वलनसात्कर्तुम् आत्मानं तरुस्कन्धम् आरुह्य तं ब्राह्मणम् उवाच । आचार्य प्रोच्यताम् अधुना तत् सुभाषितम् इति । ब्राह्मण उवाच । प्रदानपटुभिर् नित्यं शीले च विमले स्थितैः । अत्यन्तवीर्यसंनाहैः प्राप्यते पदम् अक्षयम्

tan na me kuśalapakṣāvalambino bhavanto vighnam utpādayitum arhantīti tān suhṛdo bāndhavāṃś ca sānunayaṃ vinivārya jvalanasātkartum ātmānaṃ taruskandham āruhya taṃ brāhmaṇam uvāca | ācārya procyatām adhunā tat subhāṣitam iti | brāhmaṇa uvāca | pradānapaṭubhir nityaṃ śīle ca vimale sthitaiḥ / atyantavīryasaṃnāhaiḥ prāpyate padam akṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः प्रमुदितमनास् तां गाथाम् उद्गृह्य तस्मै जनसमूहाय श्रावयाम् आस । ततस् ते सुहृदस् तम् एनम् अर्थम् ऊचुः । परं प्रमोदं जनयेत् पुनः पुनः तवैव सूक्तं कुशलावलम्बिनः । विषादहेतुत्वम् उपागतं यतो दुरुक्तम् अस्माकम् इदं ततो ननु

atha bodhisattvaḥ pramuditamanās tāṃ gāthām udgṛhya tasmai janasamūhāya śrāvayām āsa | tatas te suhṛdas tam enam artham ūcuḥ | paraṃ pramodaṃ janayet punaḥ punaḥ tavaiva sūktaṃ kuśalāvalambinaḥ / viṣādahetutvam upāgataṃ yato duruktam asmākam idaṃ tato nanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्र प्रकृतिकरुणार्द्राशयो मातृग्रामस्तस्य साधोर् असंबन्धोऽपि शोकवशाद् एवं परिदेवनपरो बभूव । सुगन्धिना वाङ्मधुनाधिवासितं परिस्फुरन्दन्तमरीचिकेसरम् । मुखाम्बुजं श्रीमद् इदं हुताशनः कथं न्व् अयं निष्करुणो ऽस्य धक्ष्यति

atha tatra prakṛtikaruṇārdrāśayo mātṛgrāmastasya sādhor asaṃbandho'pi śokavaśād evaṃ paridevanaparo babhūva | sugandhinā vāṅmadhunādhivāsitaṃ parisphurandantamarīcikesaram / mukhāmbujaṃ śrīmad idaṃ hutāśanaḥ kathaṃ nv ayaṃ niṣkaruṇo 'sya dhakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धचामीकरगौरम् अग्निना परीयमाणं परिकूणितेक्षणम् । शरीरम् अस्येदम् अहो भविष्यति प्रदग्धदारुप्रतिमं मलीमसम्

viśuddhacāmīkaragauram agninā parīyamāṇaṃ parikūṇitekṣaṇam / śarīram asyedam aho bhaviṣyati pradagdhadārupratimaṃ malīmasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यत्सिमसिमाशब्दम् अनलान्तरवर्तिनः । श्यामीभवद् इदं गात्रं द्रष्टुं को ऽस्याद्य शक्ष्यति

udyatsimasimāśabdam analāntaravartinaḥ / śyāmībhavad idaṃ gātraṃ draṣṭuṃ ko 'syādya śakṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधेव क्रियमाणानां वेणूनां पर्वनिःस्वनम् । बान्धवाः कथम् अस्यास्थ्नां श्रोष्यन्ति स्फुटतां ध्वनिम्

dvidheva kriyamāṇānāṃ veṇūnāṃ parvaniḥsvanam / bāndhavāḥ katham asyāsthnāṃ śroṣyanti sphuṭatāṃ dhvanim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमी समीरणासङ्गचलत्पल्लवपाणयः । मा धाक्षीरेनम् इत्य् अग्निं वारयन्तीव पादपाः

amī samīraṇāsaṅgacalatpallavapāṇayaḥ / mā dhākṣīrenam ity agniṃ vārayantīva pādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाष्पतोयाविलाक्षाणां विदारयति नो मनः । बन्धूनाम् अस्य दीनानां हा हेत्य् एकाक्षरं वचः

bāṣpatoyāvilākṣāṇāṃ vidārayati no manaḥ / bandhūnām asya dīnānāṃ hā hety ekākṣaraṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह गोष्ठी कृतानेन दत्तं धनम् इहार्थिने । इत्य् अस्य सुहृदः साधोर् देशयिष्यन्ति सास्रवः

iha goṣṭhī kṛtānena dattaṃ dhanam ihārthine / ity asya suhṛdaḥ sādhor deśayiṣyanti sāsravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातेयेन विनास्माकं दुःखं दहति मानसम् । सुहृदो ज्ञातयो वास्य धारयिष्यन्त्य् असून् कथम्

jñāteyena vināsmākaṃ duḥkhaṃ dahati mānasam / suhṛdo jñātayo vāsya dhārayiṣyanty asūn katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् नेदम् अतिकरुणं रौद्रं कर्मास्य दुष्करकारिणः शक्यते द्रष्टुम् इत्य् अभिधाय स स्त्रीजनो गृहाभिमुखः प्रतस्थे । ततो बोधिसत्त्वः प्रणिधिम् एवम् आविश्चकार । न प्रार्थये पदम् अहं शुभलभ्यम् ऐन्द्रं विद्याधराधिपतितां न च नापि राज्यम् । भूयासम् अस्य जगतः सुगतत्वम् आप्य दुःखक्षयार्थम् अमुना कुशलोदयेन

tan nedam atikaruṇaṃ raudraṃ karmāsya duṣkarakāriṇaḥ śakyate draṣṭum ity abhidhāya sa strījano gṛhābhimukhaḥ pratasthe | tato bodhisattvaḥ praṇidhim evam āviścakāra | na prārthaye padam ahaṃ śubhalabhyam aindraṃ vidyādharādhipatitāṃ na ca nāpi rājyam / bhūyāsam asya jagataḥ sugatatvam āpya duḥkhakṣayārtham amunā kuśalodayena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तेन महात्मना मुक्तश् चात्मा । सद्य एव च सो ऽग्निर् उपशान्तज्वालाकलापधूमसंघातः सुरभिकमलोद्भेदगन्धाधिवासितदिगन्तरालं कमलिनीपलाशस्थितविमलसलिललवं स्फटिककणाकीर्णमरकतशिलानुरूपम् अलिकुलचक्रवाकमिथुनहंसकादम्बोपशोभितं पद्माकरत्वम् अगमत् । कृतार्थम् इव पद्मत्वं मन्यमाने कुशेशये । सो ऽपि च स्थितम् आत्मानम् अद्राक्षीद् धीमतां वरः

ity uktvā tena mahātmanā muktaś cātmā | sadya eva ca so 'gnir upaśāntajvālākalāpadhūmasaṃghātaḥ surabhikamalodbhedagandhādhivāsitadigantarālaṃ kamalinīpalāśasthitavimalasalilalavaṃ sphaṭikakaṇākīrṇamarakataśilānurūpam alikulacakravākamithunahaṃsakādambopaśobhitaṃ padmākaratvam agamat | kṛtārtham iva padmatvaṃ manyamāne kuśeśaye / so 'pi ca sthitam ātmānam adrākṣīd dhīmatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादोपान्तभ्रान्तमत्तद्विरेफः शान्तो धर्मं धर्मकामो ब्रुवाणः । शोभां गाढं पद्मपत्त्रायताक्षः पद्मासीनः पद्मयोनेर् दधार

pādopāntabhrāntamattadvirephaḥ śānto dharmaṃ dharmakāmo bruvāṇaḥ / śobhāṃ gāḍhaṃ padmapattrāyatākṣaḥ padmāsīnaḥ padmayoner dadhāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष स्वप्नः स्याद् इयं किं नु माया वह्निः क्वायं क्वेदमम्भोरुहत्वम् । इत्य् आश्चर्यं विस्मयाक्षिप्तचित्ताः तं पश्यन्तस् ते जना वाचम् ऊचुः

eṣa svapnaḥ syād iyaṃ kiṃ nu māyā vahniḥ kvāyaṃ kvedamambhoruhatvam / ity āścaryaṃ vismayākṣiptacittāḥ taṃ paśyantas te janā vācam ūcuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां तम् आलोकयतां जनानाम् अम्भोजमध्यस्थितम् उन्नतेच्छम् । हर्षाश्रुणासंभवता क्षणेन रुषेव शोकाश्रुजलं निरस्तम्

teṣāṃ tam ālokayatāṃ janānām ambhojamadhyasthitam unnateccham / harṣāśruṇāsaṃbhavatā kṣaṇena ruṣeva śokāśrujalaṃ nirastam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितम् अथ नभस्तः कीर्णकिञ्जल्कगन्धं समनुगतम् अलीनां पङ्क्तिभिः पुष्पवर्षम् । अभवद् अपि च मारः पौष्पम् आधायपार्श्वे धनुर् उपहितशोकःपाणिविन्यस्तवक्त्रः

patitam atha nabhastaḥ kīrṇakiñjalkagandhaṃ samanugatam alīnāṃ paṅktibhiḥ puṣpavarṣam / abhavad api ca māraḥ pauṣpam ādhāyapārśve dhanur upahitaśokaḥpāṇivinyastavaktraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स ब्राह्मणो ज्वलिताङ्गारमध्यगतम् इवात्मानम् ष्णनिश्वासाभितप्तमुखान्तरालः कथम् अपि धारयन्न् इदम् अवोचत् । गम्भीरे क्षितिविवरे परिस्फुरन्तं पश्यामि ज्वलनम् इवाग्रतो महान्तम् । एषा च ज्वरपरितर्जितातिदुःखा मेदिन्यां मम विनिमज्जतीव मूर्तिः

atha sa brāhmaṇo jvalitāṅgāramadhyagatam ivātmānam ṣṇaniśvāsābhitaptamukhāntarālaḥ katham api dhārayann idam avocat | gambhīre kṣitivivare parisphurantaṃ paśyāmi jvalanam ivāgrato mahāntam / eṣā ca jvaraparitarjitātiduḥkhā medinyāṃ mama vinimajjatīva mūrtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्राग्निं नरकम् इमं पतिष्यतो मे त्वं भूयाः शरणम् इहाद्य धर्मकाम । तुङ्गेच्छाः परहितवेधसो महान्तस् त्वादृष्काः सुहृदि रिपौ च तुल्यभावाः

tīvrāgniṃ narakam imaṃ patiṣyato me tvaṃ bhūyāḥ śaraṇam ihādya dharmakāma / tuṅgecchāḥ parahitavedhaso mahāntas tvādṛṣkāḥ suhṛdi ripau ca tulyabhāvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वस् तदनुकम्पया सत्याधिष्ठानम् अकरोत् । येन सत्येन सत्त्वार्थं बोधिचर्यां चराम्य् अहम् । तेन मा स्म गमद् विप्रो नरकं ज्वलितानलम्

atha bodhisattvas tadanukampayā satyādhiṣṭhānam akarot | yena satyena sattvārthaṃ bodhicaryāṃ carāmy aham / tena mā sma gamad vipro narakaṃ jvalitānalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बोधिसत्त्वेनाभिहितःस ब्राह्मणः सद्य एव हरिचन्दनानुलिप्तम् इवात्मानं प्रमुमुदे । कल्याणमित्रम् आगम्य जगदर्थविचक्षणम् । प्रयाति विलयं सद्यः पापं पापकृताम् अपि

iti bodhisattvenābhihitaḥsa brāhmaṇaḥ sadya eva haricandanānuliptam ivātmānaṃ pramumude | kalyāṇamitram āgamya jagadarthavicakṣaṇam / prayāti vilayaṃ sadyaḥ pāpaṃ pāpakṛtām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वः प्रमुदितमनोभिः सुहृद्बन्धुप्रणयिभिर् आलोक्यमानो दानशीलादिसमुत्तेजनाय धर्म्यां कथां चकार । आगमतो ऽनुमानाच् च द्वयानिश्चयकारणात् । विशेषनिश्चयोत्पत्तेः प्रत्यक्षं बलवत्तरम्

atha bodhisattvaḥ pramuditamanobhiḥ suhṛdbandhupraṇayibhir ālokyamāno dānaśīlādisamuttejanāya dharmyāṃ kathāṃ cakāra | āgamato 'numānāc ca dvayāniścayakāraṇāt / viśeṣaniścayotpatteḥ pratyakṣaṃ balavattaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापरित्यागम् इमं सविस्मयश् चिरं विलोक्येव मम स्फुरच्छिखः । कृशानुर् अन्वक्षम् अयं शरीरिणां प्रफुल्लपद्माकरताम् उपागतः

mahāparityāgam imaṃ savismayaś ciraṃ vilokyeva mama sphuracchikhaḥ / kṛśānur anvakṣam ayaṃ śarīriṇāṃ praphullapadmākaratām upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समालोक्य महान्तम् अद्भुतं प्रभावम् एनं विपुलस्य कर्मणः । शुभाशुभस्यास्ति फलं सुखासुखं विचिन्त्य चेदं विजहीत कापथम्

tataḥ samālokya mahāntam adbhutaṃ prabhāvam enaṃ vipulasya karmaṇaḥ / śubhāśubhasyāsti phalaṃ sukhāsukhaṃ vicintya cedaṃ vijahīta kāpatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमादनिद्राविनिमीलितात्मनां शरीरिणां सौपायिकी प्रबोधना । विपश्चितां तु स्फुटबुद्धिचक्षुषां सति प्रबोधे किम् इव प्रबोध्यते

pramādanidrāvinimīlitātmanāṃ śarīriṇāṃ saupāyikī prabodhanā / vipaścitāṃ tu sphuṭabuddhicakṣuṣāṃ sati prabodhe kim iva prabodhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितोन्मुखानाम् अपि धर्म्यया गिरा भृशं प्रबोधं जनयन्ति साधवः । गतेर् विशेषो भवति प्रसर्पतां प्रतोदसंचोदनया हि वाजिनाम्

hitonmukhānām api dharmyayā girā bhṛśaṃ prabodhaṃ janayanti sādhavaḥ / gater viśeṣo bhavati prasarpatāṃ pratodasaṃcodanayā hi vājinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुच्छलं पालयता गृहाश्रमं न धीमता विश्वसनीयम् अण्व् अपि । न युज्यते स्वप्तुम् अनाहिताङ्कुशप्रचण्डमत्तद्विरदाधिरोहिणः

bahucchalaṃ pālayatā gṛhāśramaṃ na dhīmatā viśvasanīyam aṇv api / na yujyate svaptum anāhitāṅkuśapracaṇḍamattadviradādhirohiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतप्रलापा भवनं समृद्धिमद् विलासलावण्यविभूषिताः स्त्रियः । प्रसङ्गिनां सर्वम् अमेधसाम् इदं शमानुकूलस्य निरोधकं पथः

sutapralāpā bhavanaṃ samṛddhimad vilāsalāvaṇyavibhūṣitāḥ striyaḥ / prasaṅgināṃ sarvam amedhasām idaṃ śamānukūlasya nirodhakaṃ pathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं चिद् अष्टाभिर् अपोढम् अक्षणैर् अवाप्य मानुष्यम् इदं सुदुर्लभम् । शमाय यो न त्वरते प्रमादभाग् नियोजनीयो ऽनडुहाम् असौ धुरि

kathaṃ cid aṣṭābhir apoḍham akṣaṇair avāpya mānuṣyam idaṃ sudurlabham / śamāya yo na tvarate pramādabhāg niyojanīyo 'naḍuhām asau dhuri

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् अवाप्तम् अवाप्यम् इदं पुनः कृतम् इदं करणीयम् इदं नृणाम् । इति मनोगृहचित्रणया क्षयं व्रजति नैव मनोरथवर्तिका

idam avāptam avāpyam idaṃ punaḥ kṛtam idaṃ karaṇīyam idaṃ nṛṇām / iti manogṛhacitraṇayā kṣayaṃ vrajati naiva manorathavartikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयोपभोगम् अवसानदारुणं परिरभ्य चन्दनम् इवाहिवेष्टितम् । सुखम् इत्य् अभूतपरिकल्पनानुगा बहुदुःखजालम् अधिशेरते जनाः

viṣayopabhogam avasānadāruṇaṃ parirabhya candanam ivāhiveṣṭitam / sukham ity abhūtaparikalpanānugā bahuduḥkhajālam adhiśerate janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिग् अहो तिरस्कृतम् अविद्यया जगत् सकलं कलङ्कितम् अनङ्गजैर् मलैः । यद् इदं समेत्य मरणारिगोचरं गजसुप्तिकाम् इव विधाय तिष्ठति

dhig aho tiraskṛtam avidyayā jagat sakalaṃ kalaṅkitam anaṅgajair malaiḥ / yad idaṃ sametya maraṇārigocaraṃ gajasuptikām iva vidhāya tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतसत्पथं निवरणारिभिः शठैर् अविचिन्त्य संततम् अनित्यताभयम् । अनुशासनं प्लवम् अपास्य सौगतं विनिमज्जति व्यसनसागरे जगत्

hṛtasatpathaṃ nivaraṇāribhiḥ śaṭhair avicintya saṃtatam anityatābhayam / anuśāsanaṃ plavam apāsya saugataṃ vinimajjati vyasanasāgare jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिक्षणं क्षयम् उपयातिजीवितं प्रशाम्यतो वपुर् इव कृष्णवर्त्मनः । अतः सदा विषयपराङ्मुखीम् इमां त्वरावतीं कुरुतमतिं हितं प्रति

pratikṣaṇaṃ kṣayam upayātijīvitaṃ praśāmyato vapur iva kṛṣṇavartmanaḥ / ataḥ sadā viṣayaparāṅmukhīm imāṃ tvarāvatīṃ kurutamatiṃ hitaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वचनम् अयुक्तन्यायम् उक्तम् मया चेद् अनुभवत यथेष्टं कामसौख्यानुबन्धम् । अथ तु गुणवद् एतत् साधवः चिन्तयित्वा श्रयत विषयतृष्णां रोधिनींशान्तिम् अग्र्याम्

iti vacanam ayuktanyāyam uktam mayā ced anubhavata yatheṣṭaṃ kāmasaukhyānubandham / atha tu guṇavad etat sādhavaḥ cintayitvā śrayata viṣayatṛṣṇāṃ rodhinīṃśāntim agryām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.