Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 7

बहिरङ्गम् अपि द्रव्यं कृच्छ्राद् गुणिने ऽपि दीयते नीचैः । प्रियम् अपि देहं सन्तस् तिर्यग्भ्यो पि प्रयच्छन्ति

bahiraṅgam api dravyaṃ kṛcchrād guṇine 'pi dīyate nīcaiḥ / priyam api dehaṃ santas tiryagbhyo pi prayacchanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते श्रूयमाणमनोहरायां दृश्यमानविस्मयकरायाम् उत्तरापथसारभूतायां विकसितकमलोत्पलवनाभ्यलङ्कृतोपवनायां पवनविधूयमानसुरगोष्ठध्वजपताकायां उत्पलावत्यां राजधान्यां बोधिसत्त्वो ऽन्यतमद् अमरपुरम् इव पारिजात उत्पद्यमानः श्रेष्ठिकुलम् अशोभयत् । अथ श्रेष्ठी प्रधानपुत्रजन्मलब्धप्रमोदः प्रवृत्तचित्रोत्सवविशेषे विविधातोद्यध्वनिश्रवणप्रनृत्तमयूराभ्यलङ्कृताजिरे बलिसखमधुपरिस्रवन्मदाभिरज्यमानयुवतिकपोले मणितोरणावबध्यमानविविधसुरभिस्रजि प्रियाख्यानप्रतीतपरिजने स्वभवने समन्वितसुहृद्बन्धुवर्गे महद् अर्थिभ्यो विश्राणनम् अदात् । श्रेष्ठ्यात्मजस्य प्रभया हिमांशोर् अहारि कान्तिः परितः स्फुरन्त्या । यतस् ततो ऽस्य स्वजनो ऽनुरूपं चकार चन्द्रप्रभ एव नाम

tadyathānuśrūyate śrūyamāṇamanoharāyāṃ dṛśyamānavismayakarāyām uttarāpathasārabhūtāyāṃ vikasitakamalotpalavanābhyalaṅkṛtopavanāyāṃ pavanavidhūyamānasuragoṣṭhadhvajapatākāyāṃ utpalāvatyāṃ rājadhānyāṃ bodhisattvo 'nyatamad amarapuram iva pārijāta utpadyamānaḥ śreṣṭhikulam aśobhayat | atha śreṣṭhī pradhānaputrajanmalabdhapramodaḥ pravṛttacitrotsavaviśeṣe vividhātodyadhvaniśravaṇapranṛttamayūrābhyalaṅkṛtājire balisakhamadhuparisravanmadābhirajyamānayuvatikapole maṇitoraṇāvabadhyamānavividhasurabhisraji priyākhyānapratītaparijane svabhavane samanvitasuhṛdbandhuvarge mahad arthibhyo viśrāṇanam adāt | śreṣṭhyātmajasya prabhayā himāṃśor ahāri kāntiḥ paritaḥ sphurantyā / yatas tato 'sya svajano 'nurūpaṃ cakāra candraprabha eva nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च पिता बालशशिनम् इव प्रतिदिवसम् उपचीयमानकान्तिशोभम् अन्यतमस्मै श्रुतशीलादिगुणप्रकाशनाम्ने शास्त्रकाव्यकलाग्रहणाय गुरवे निवेदयाम् आस । तदन्तेवासिनो सो ऽथ मेधया च श्रुतेन च । नाचिरेणैव कालेन विजिग्ये विजितेन्द्रियः

taṃ ca pitā bālaśaśinam iva pratidivasam upacīyamānakāntiśobham anyatamasmai śrutaśīlādiguṇaprakāśanāmne śāstrakāvyakalāgrahaṇāya gurave nivedayām āsa | tadantevāsino so 'tha medhayā ca śrutena ca / nācireṇaiva kālena vijigye vijitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य मेधां समालोक्य सर्वशिष्यातिशायिनीम् । साधुवादपरः प्रश्ने गुरुर् आसीत् सविस्मयः

tasya medhāṃ samālokya sarvaśiṣyātiśāyinīm / sādhuvādaparaḥ praśne gurur āsīt savismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नान्धकारपटला प्रकाशितपथापथा । विद्या तत्राधिकं रेजे ज्योत्स्नेव कुमुदाकरे

bhinnāndhakārapaṭalā prakāśitapathāpathā / vidyā tatrādhikaṃ reje jyotsneva kumudākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्येन चक्षुषा दृष्ट्वा यं यं निधिम् अवाप सः । प्रायच्छत् प्राप्तकल्याणो निःशेषं तं तम् अर्थिने

divyena cakṣuṣā dṛṣṭvā yaṃ yaṃ nidhim avāpa saḥ / prāyacchat prāptakalyāṇo niḥśeṣaṃ taṃ tam arthine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वसत्त्वसदृशं तेन तथा दानम् अदीयत । नाश्रूयन्त यथा वाचो देहीति पुनर् अर्थिनाम्

svasattvasadṛśaṃ tena tathā dānam adīyata / nāśrūyanta yathā vāco dehīti punar arthinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्य गुरोस् तानि पञ्चमात्राणि शिष्यशतानि चन्द्रप्रभम् एवम् ऊचुः । अहो प्रणयिनाम् उपरि भवतो महतीम् अनुकम्पां मन्यामहे । यदि कश् चिद् अर्थी भवन्तम् असून् अपि मृगयते नियमेन तान् तस्मिन् भवान् प्रयच्छेद् इति । बोधिसत्त्व उवाच । मा मैवं याचनक एव दातारम् अनुकम्पया विशिनष्टि कुतः । पात्रीकृत्य य आत्मानं दातृश्रेयोविधित्सया । सहते प्रार्थनादुःखं तादृङ् नास्त्य् अनुकम्पकः

atha tasya guros tāni pañcamātrāṇi śiṣyaśatāni candraprabham evam ūcuḥ | aho praṇayinām upari bhavato mahatīm anukampāṃ manyāmahe | yadi kaś cid arthī bhavantam asūn api mṛgayate niyamena tān tasmin bhavān prayacched iti | bodhisattva uvāca | mā maivaṃ yācanaka eva dātāram anukampayā viśinaṣṭi kutaḥ | pātrīkṛtya ya ātmānaṃ dātṛśreyovidhitsayā / sahate prārthanāduḥkhaṃ tādṛṅ nāsty anukampakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्तिम् अत्र फलं प्रेत्य द्वयम् अर्थी प्रयच्छति । धनमात्रम् अदात् तस्मात् प्रदातुः स विशिष्यते

kīrtim atra phalaṃ pretya dvayam arthī prayacchati / dhanamātram adāt tasmāt pradātuḥ sa viśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहीति निगदन्न् अर्थी लघुर् इत्य् अभिधीयते । नास्तीति निगदन् दाता ततो लघुतरो ननु

dehīti nigadann arthī laghur ity abhidhīyate / nāstīti nigadan dātā tato laghutaro nanu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यात्यन्तम् उपकाराय दातुः कल्पलतायते । प्रकाशितफलश्लाघ्या सा लघ्वी कथम् अर्थिता

yātyantam upakārāya dātuḥ kalpalatāyate / prakāśitaphalaślāghyā sā laghvī katham arthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न स्युर् अमी जगद्विभूत्यै परितः पुण्यपयःसृजो ऽर्थिमेघाः । न हि दातृपयोधयो भवेयुर् गुणमुक्तागुरुकीर्तिकुक्षिभाजः

yadi na syur amī jagadvibhūtyai paritaḥ puṇyapayaḥsṛjo 'rthimeghāḥ / na hi dātṛpayodhayo bhaveyur guṇamuktāgurukīrtikukṣibhājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते शिष्याः पुनर् अपि बोधिसत्त्वं पप्रच्छुः । कथ्यतां तावत् किम् अनेन महाप्रदानफलेन शातक्रतवीं श्रियम् इच्छति भवान् उत चक्रवर्तित्वम् इति । बोधिसत्त्व उवाच । न खलु मे प्रकृतिभङ्गुरं पदम् अभिलषति बुद्धिः । पश्यन्तु भवन्तः । यद् यद् भवपटमध्ये रूपं संस्कारशिल्पिभिः क्रियते । उन्मार्ष्टि तत् तद् एषा क्रुद्धेवानित्यता चपला

tatas te śiṣyāḥ punar api bodhisattvaṃ papracchuḥ | kathyatāṃ tāvat kim anena mahāpradānaphalena śātakratavīṃ śriyam icchati bhavān uta cakravartitvam iti | bodhisattva uvāca | na khalu me prakṛtibhaṅguraṃ padam abhilaṣati buddhiḥ | paśyantu bhavantaḥ | yad yad bhavapaṭamadhye rūpaṃ saṃskāraśilpibhiḥ kriyate / unmārṣṭi tat tad eṣā kruddhevānityatā capalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यासितं सुकृतिभिः कामद्वेषपराङ्मुखैः । भवाग्रम् अपि नागम्यं कृतान्तस्य दुरात्मनः

adhyāsitaṃ sukṛtibhiḥ kāmadveṣaparāṅmukhaiḥ / bhavāgram api nāgamyaṃ kṛtāntasya durātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीयते पाल्यमानापि प्राणिनाम् आयुषः स्थितिः । चित्रकर्मणि विन्यस्ता वर्तिकेव क्षणे क्षणे

kṣīyate pālyamānāpi prāṇinām āyuṣaḥ sthitiḥ / citrakarmaṇi vinyastā vartikeva kṣaṇe kṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नचिरं दीप्यते लक्ष्मीः प्राप्य क्रूराम् अनित्यताम् । चतुष्पथप्रदीपस्य शिखेव पवनाहता

naciraṃ dīpyate lakṣmīḥ prāpya krūrām anityatām / catuṣpathapradīpasya śikheva pavanāhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढाः सिंहीम् इवोद्विग्नाः के चित् पश्यन्त्य् अनित्यताम् । ताम् एवान्ये कृतधियः सृगालीम् इव निर्भयाः

mūḍhāḥ siṃhīm ivodvignāḥ ke cit paśyanty anityatām / tām evānye kṛtadhiyaḥ sṛgālīm iva nirbhayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दुनोति मनो मृत्युः कृतपुण्यस्य धीमतः । वितपत्य् अध्वगं नार्कश् छत्रच्छायातिरस्कृतम्

na dunoti mano mṛtyuḥ kṛtapuṇyasya dhīmataḥ / vitapaty adhvagaṃ nārkaś chatracchāyātiraskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदमानतमोनिमित्तम् एते कुपितव्यालदुरासदाः सदैव । विभवाः क्षणवर्तिनः प्रजानाम् अनुबन्धा इव शब्दशास्त्रभाजः

madamānatamonimittam ete kupitavyāladurāsadāḥ sadaiva / vibhavāḥ kṣaṇavartinaḥ prajānām anubandhā iva śabdaśāstrabhājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगद् इति सचराचरं विदित्वा सलिलरयाहतफेनराशिकं तु । अपगतमदमानमोहजालाः सपदि घटध्वम् अजन्मने पुमांसः

jagad iti sacarācaraṃ viditvā salilarayāhataphenarāśikaṃ tu / apagatamadamānamohajālāḥ sapadi ghaṭadhvam ajanmane pumāṃsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहम् अत्यन्तम् एव लोकदुःखक्षयायानुत्तरां सम्यक्संबोधिम् इच्छामीति । अथ ते शिष्याः प्रमुदितमनसः पुनर् एवम् ऊचुः । किं बहुनाभिहितेन । भ्रूमध्यस्थं स्फुरितकिरणं बिभ्रद् ऊर्णाशशाङ्कं संतन्वानं विजिततमसाम् मण्डलं दीधितीनाम् । उत्पश्यामस् तव गुणमहत् सौगतं भावि रूपं हेमच्छेदद्युति तनुभृतां मुक्तिमार्गप्रकाशि

tato 'ham atyantam eva lokaduḥkhakṣayāyānuttarāṃ samyaksaṃbodhim icchāmīti | atha te śiṣyāḥ pramuditamanasaḥ punar evam ūcuḥ | kiṃ bahunābhihitena | bhrūmadhyasthaṃ sphuritakiraṇaṃ bibhrad ūrṇāśaśāṅkaṃ saṃtanvānaṃ vijitatamasām maṇḍalaṃ dīdhitīnām / utpaśyāmas tava guṇamahat saugataṃ bhāvi rūpaṃ hemacchedadyuti tanubhṛtāṃ muktimārgaprakāśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा वयम् अपि प्राप्तसंबोधेस् तव शिष्या भवेम इति । बोधिसत्व उवाच ॥ अरण्यानीं बहुव्यालां निस्तितीर्षन् प्रयत्नवान् । गन्तुकामः शिवं स्थानं को वा नेच्छत्य् अनुप्लवान्

sarvathā vayam api prāptasaṃbodhes tava śiṣyā bhavema iti | bodhisatva uvāca || araṇyānīṃ bahuvyālāṃ nistitīrṣan prayatnavān / gantukāmaḥ śivaṃ sthānaṃ ko vā necchaty anuplavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपन्नो ऽस्माकम् अनेन महात्मनामृतसंविभाग इति विचिन्त्य जातप्रीतिषु गतेषु शिष्येषु स्वान् आलयान् कदा चिद् उपगह्वरगतो बोधिसत्त्व एवं चिन्तयाम् आस । कृतः खलु मयालमर्थो ऽर्थिजन इदानीं स्वमांसशोणितेन तिरश्चः प्रीणयामीति विचिन्त्य शस्त्रम् आदाय मधुसर्पिषी च बन्धूनाम् अकथयित्वा माहारजनवसनानुरूपसंध्यायवनिकातिरस्कृतायाम् अपरस्याम् आशायां घनीभवत्तिमिरतिरोधीयमानायां जगत्यां भवनान्तरज्वाल्यमानप्रदीपप्रभासंपर्काद् द्विगुणमुखशोभेषु तरुणीजनेषु गृहीतविशेषमण्डनासु सललितभ्रूलेखोत्क्षेपावलोकनहसितविलासबडिशाकृष्टकामिजनहृदयमीनासु गणिकासु सखीजनदीयमानसंदेशश्रवणावहितनिश्चलनयनासु शम्भलीषु प्रियजनसंकेतसमुत्सुकासु तिलकावलोकनकुतूहलाद् दर्पणतलविन्यस्तदृष्टिषु कामिनीषु ट्ल्̃श्रूयमाणक्षीरधाराशब्दासु गोपिनीरुद्धवत्सोल्लेहनचलितकिङ्किणीसास्नासु वत्सतरीषु चत्वरोपविष्टरोमन्थनसुखविनिमीलितनयनैर् विपणिवृषभैः संरुद्धमार्गेषु नगररथ्यान्तरेषु समदहलधरकपोलाभिपाटलरागे पूर्वाचलशिखरम् अधितस्थुषि शशलक्ष्मणि कुमुदवनप्रबोधगन्धाधिवासितपवने प्राप्ते प्रदोषसमये ऽद्यतमङ्गतभर्तृकाकेशपाशपरुषधूमधूसरीकृतविविधपादपम् उन्मुखपापजम्बुकीविरावविवृतवदनविवरविनिःसृतहुतवहावभासप्रकाशीकृतशूलप्रोतपुरुषस्कन्धनिलीनपिशिताध्मातनिश्चलगृध्रभासकङ्कम् अतिरौद्रलामागणावकृष्यमाणार्धदग्धचितामध्यस्थितपुरुषकडेवरं क्व चिन् निशाचरोपयुज्यमानमानुषपिशितशब्दश्रवणविगलितभूतगणमुखलालालवम् अन्यत्र डाकिनीकरावलम्बितकर्तनीविच्छिद्यमानपुरुषसक्थिविगलितरुधिरधारासंसिक्तभूतलम् अनिभृतहुतवहज्वालाङ्गुलीसंतर्जनाद् इवापसृतमहान्धकारं क्व चिद् अभिनवकुमुदावदातपरिपाण्डुशिरःकपालतरलम् अन्यत्र श्माशानिकभिक्षुसमालोक्यमानप्रमदाकडेवरावलग्नगोमायुगणं क्व चिद् दिव्यावादिकालिखितमण्डलपर्यन्तस्थितदिक्पालविकोशीकृतविमलनिस्त्रिंशसंक्रान्तस्फुरितहुताशनप्रतिबिम्बाभीलदर्शनं महाश्मशानम् आजगाम । मैत्रीमन्त्रकृतशरीररक्षं च बोधिसत्त्वं न तत्र रक्षोऽङ्गनाजनश् छलयितुं शशाक । स च महात्मा श्मशानैकदेशे मृगधूर्तकाकार्षणविचलितप्रकाशोदरान्त्रजालक्रव्यवृक्कापर्शुकासंधिम् अनिलोद्धूतचिताभस्मकणपरिपाण्डुरीकृतव्याकुलकेशपाशां श्येनापहृताधरतया विभाव्यमानविकृतदशनमालाम् उपरतां प्रमदाम् आलोक्य संविग्नमनास् तद्गतस्तिमितदृष्टिर् इदम् अवोचत् । अहो रागिणाम् अदूरदर्शिनी बुद्धिर् येषाम् ईदृशे ऽपि वैराग्यहेतौ स्त्रीकडेवरे रागोत्पत्तिर् भवतीति । मनोहरे यत्र विनिश्चलेक्षणे प्रियेण सिन्दूरविशेषकः कृतः । इहाद्य तत्रैव विलासिनीमुखे मुहुः शृगालेन पदं निधीयते

prapanno 'smākam anena mahātmanāmṛtasaṃvibhāga iti vicintya jātaprītiṣu gateṣu śiṣyeṣu svān ālayān kadā cid upagahvaragato bodhisattva evaṃ cintayām āsa | kṛtaḥ khalu mayālamartho 'rthijana idānīṃ svamāṃsaśoṇitena tiraścaḥ prīṇayāmīti vicintya śastram ādāya madhusarpiṣī ca bandhūnām akathayitvā māhārajanavasanānurūpasaṃdhyāyavanikātiraskṛtāyām aparasyām āśāyāṃ ghanībhavattimiratirodhīyamānāyāṃ jagatyāṃ bhavanāntarajvālyamānapradīpaprabhāsaṃparkād dviguṇamukhaśobheṣu taruṇījaneṣu gṛhītaviśeṣamaṇḍanāsu salalitabhrūlekhotkṣepāvalokanahasitavilāsabaḍiśākṛṣṭakāmijanahṛdayamīnāsu gaṇikāsu sakhījanadīyamānasaṃdeśaśravaṇāvahitaniścalanayanāsu śambhalīṣu priyajanasaṃketasamutsukāsu tilakāvalokanakutūhalād darpaṇatalavinyastadṛṣṭiṣu kāminīṣu ṭl̃śrūyamāṇakṣīradhārāśabdāsu gopinīruddhavatsollehanacalitakiṅkiṇīsāsnāsu vatsatarīṣu catvaropaviṣṭaromanthanasukhavinimīlitanayanair vipaṇivṛṣabhaiḥ saṃruddhamārgeṣu nagararathyāntareṣu samadahaladharakapolābhipāṭalarāge pūrvācalaśikharam adhitasthuṣi śaśalakṣmaṇi kumudavanaprabodhagandhādhivāsitapavane prāpte pradoṣasamaye 'dyatamaṅgatabhartṛkākeśapāśaparuṣadhūmadhūsarīkṛtavividhapādapam unmukhapāpajambukīvirāvavivṛtavadanavivaraviniḥsṛtahutavahāvabhāsaprakāśīkṛtaśūlaprotapuruṣaskandhanilīnapiśitādhmātaniścalagṛdhrabhāsakaṅkam atiraudralāmāgaṇāvakṛṣyamāṇārdhadagdhacitāmadhyasthitapuruṣakaḍevaraṃ kva cin niśācaropayujyamānamānuṣapiśitaśabdaśravaṇavigalitabhūtagaṇamukhalālālavam anyatra ḍākinīkarāvalambitakartanīvicchidyamānapuruṣasakthivigalitarudhiradhārāsaṃsiktabhūtalam anibhṛtahutavahajvālāṅgulīsaṃtarjanād ivāpasṛtamahāndhakāraṃ kva cid abhinavakumudāvadātaparipāṇḍuśiraḥkapālataralam anyatra śmāśānikabhikṣusamālokyamānapramadākaḍevarāvalagnagomāyugaṇaṃ kva cid divyāvādikālikhitamaṇḍalaparyantasthitadikpālavikośīkṛtavimalanistriṃśasaṃkrāntasphuritahutāśanapratibimbābhīladarśanaṃ mahāśmaśānam ājagāma | maitrīmantrakṛtaśarīrarakṣaṃ ca bodhisattvaṃ na tatra rakṣo'ṅganājanaś chalayituṃ śaśāka | sa ca mahātmā śmaśānaikadeśe mṛgadhūrtakākārṣaṇavicalitaprakāśodarāntrajālakravyavṛkkāparśukāsaṃdhim aniloddhūtacitābhasmakaṇaparipāṇḍurīkṛtavyākulakeśapāśāṃ śyenāpahṛtādharatayā vibhāvyamānavikṛtadaśanamālām uparatāṃ pramadām ālokya saṃvignamanās tadgatastimitadṛṣṭir idam avocat | aho rāgiṇām adūradarśinī buddhir yeṣām īdṛśe 'pi vairāgyahetau strīkaḍevare rāgotpattir bhavatīti | manohare yatra viniścalekṣaṇe priyeṇa sindūraviśeṣakaḥ kṛtaḥ / ihādya tatraiva vilāsinīmukhe muhuḥ śṛgālena padaṃ nidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मितेन ये किं चिद् उदीरितत्विषो मनो हरन्ति स्म जनस्य रागिणः । श्ववायसालुप्तविजर्जराधरास् त एव दन्ता विकृतत्वम् आगताः

smitena ye kiṃ cid udīritatviṣo mano haranti sma janasya rāgiṇaḥ / śvavāyasāluptavijarjarādharās ta eva dantā vikṛtatvam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगान् मुदं ये दयितो विलोकयन् सषट्पदाम्भोजपलाशचारुणी । कृते खगैस् ते हृतमांसशोणिते विलोचने व्यालबिलानुकारिणी

agān mudaṃ ye dayito vilokayan saṣaṭpadāmbhojapalāśacāruṇī / kṛte khagais te hṛtamāṃsaśoṇite vilocane vyālabilānukāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिराय यौ पल्लवकोमलच्छवी सपत्त्रलेखाव् अकरोत् सखीजनः । कपोलयोर् अस्थ्यवशेषयोस् तयोः क्व सा गताद्यैव मधूकपाण्डुता

cirāya yau pallavakomalacchavī sapattralekhāv akarot sakhījanaḥ / kapolayor asthyavaśeṣayos tayoḥ kva sā gatādyaiva madhūkapāṇḍutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृष्टं प्रियेण सुखकुञ्चितलोचनायाः संजातरोमपिटकं यद् अभूत् तरुण्याः । एतत्(?)पयोधरयुगं रुधिराभिताम्रैस् तत् सारमेयदशनैः परिभिद्यते ऽद्य

spṛṣṭaṃ priyeṇa sukhakuñcitalocanāyāḥ saṃjātaromapiṭakaṃ yad abhūt taruṇyāḥ / etat(?)payodharayugaṃ rudhirābhitāmrais tat sārameyadaśanaiḥ paribhidyate 'dya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तो ऽंसदेशगलिताकुलकेशपुष्पाम् आलिङ्ग्य यां सुखम् अशेत निमीलिताक्षीम् । किं तां श्मशानवसुधाशयने शयानां नाश्लिष्यति प्रियतमां सहसा समेत्य

kānto 'ṃsadeśagalitākulakeśapuṣpām āliṅgya yāṃ sukham aśeta nimīlitākṣīm / kiṃ tāṃ śmaśānavasudhāśayane śayānāṃ nāśliṣyati priyatamāṃ sahasā sametya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नाय्वस्थिमांसरुधिरान्त्रमये कुपिण्डे (?) स्त्रीसंज्ञके प्रचुरदोषभुजङ्गकीर्णे । अस्मिन्न् अभूतपरिकल्पहतो जनो ऽयं वैराग्यवस्तुनि वृथा खलु रागम् एति

snāyvasthimāṃsarudhirāntramaye kupiṇḍe (?) strīsaṃjñake pracuradoṣabhujaṅgakīrṇe / asminn abhūtaparikalpahato jano 'yaṃ vairāgyavastuni vṛthā khalu rāgam eti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तीक्ष्णदुर्जननिकारशरैर् न विद्धा धीरास् त एव शमसौख्यभुजस् त एव । सीमन्तिनीविषलतागहनं व्युदस्य ये ऽवस्थिताः शमफलेषु तपोवनेषु

te tīkṣṇadurjananikāraśarair na viddhā dhīrās ta eva śamasaukhyabhujas ta eva / sīmantinīviṣalatāgahanaṃ vyudasya ye 'vasthitāḥ śamaphaleṣu tapovaneṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्राभ्युच्छ्रितधूमराशियूपे मानुषवसोपायनाहुतिनिपातजनितज्वालिताङ्गारच्छीकारशब्दे प्रारब्धभण्डकाविरावाभिचारुकमन्त्रकर्मणि श्मशानाध्वरे निशितेन शस्त्रेणाङ्गानि परितक्ष्य मधुघृताभ्याम् अभ्यज्य स्रवत्कीलालधारार्द्रं भुज्यमानं पिपीलिकैः । आत्मानम् आत्मनैवासौ निनाय पशुतां प्रभुः

atha tatrābhyucchritadhūmarāśiyūpe mānuṣavasopāyanāhutinipātajanitajvālitāṅgāracchīkāraśabde prārabdhabhaṇḍakāvirāvābhicārukamantrakarmaṇi śmaśānādhvare niśitena śastreṇāṅgāni paritakṣya madhughṛtābhyām abhyajya sravatkīlāladhārārdraṃ bhujyamānaṃ pipīlikaiḥ / ātmānam ātmanaivāsau nināya paśutāṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र च कलङ्कपरुषपिण्डितसंनाहमलिनच्छविः करिरुधिरोपदिग्धमृगपतिनखरकुटिलरक्ततीक्ष्णतुण्डः कुपितभुजगनयनसदृशविलोचनो लोहकन्धुवापरुषनखरः खरविरसध्वानसंत्रासितान्यपक्षिगणः कठिनपक्षशब्दसंसूच्यमानगतिर् उच्चङ्गमो नाम पक्षी । स्कन्धं स तस्य विहगः सहसाधिरुह्य स्थाणोर् इवाचलसमुच्छ्रितविग्रहस्य । आकृष्य नेत्रम् अरविन्दपलाशतुल्यं भूयो मुमोच रुधिराकुलपक्ष्मलेखम्

tatra ca kalaṅkaparuṣapiṇḍitasaṃnāhamalinacchaviḥ karirudhiropadigdhamṛgapatinakharakuṭilaraktatīkṣṇatuṇḍaḥ kupitabhujaganayanasadṛśavilocano lohakandhuvāparuṣanakharaḥ kharavirasadhvānasaṃtrāsitānyapakṣigaṇaḥ kaṭhinapakṣaśabdasaṃsūcyamānagatir uccaṅgamo nāma pakṣī | skandhaṃ sa tasya vihagaḥ sahasādhiruhya sthāṇor ivācalasamucchritavigrahasya / ākṛṣya netram aravindapalāśatulyaṃ bhūyo mumoca rudhirākulapakṣmalekham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहेन शावम् अनुपालयितुं कृतास्था शार्दूलम् अप्य् अभिमुखं प्रयाति । स्निग्धापि नाम करुणाजननी परार्थनिष्पत्तये कथम् अबाधत बोधिसत्त्वम्

snehena śāvam anupālayituṃ kṛtāsthā śārdūlam apy abhimukhaṃ prayāti / snigdhāpi nāma karuṇājananī parārthaniṣpattaye katham abādhata bodhisattvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स विहङ्गमो बोधिसत्त्वं पप्रच्छ । नियतम् आकृष्यमाणे ऽस्मिन् मया नयने महतीम् वेदनाम् अनुभवति भवान् इति । बोधिसत्त्व उवाच । यदि केन चिद् अनुपयुक्तम् मे शरीरं क्षयम् अगमिष्यत् ततो ममाभविष्यत् पीडा । संप्रति त्व् एवम् उपयुज्यमानम् अनेकैः सत्त्वैर् आलोक्य परां प्रीतिम् अनुभवामीति । यदि शरीरम् इदं व्यसनास्पदं व्रजति साधनतां मुहुर् अङ्गिनाम् । बहुमतं महताम् इति रत्नवद् भुजगवद् बहुदोषम् अतो ऽन्यथा

atha sa vihaṅgamo bodhisattvaṃ papraccha | niyatam ākṛṣyamāṇe 'smin mayā nayane mahatīm vedanām anubhavati bhavān iti | bodhisattva uvāca | yadi kena cid anupayuktam me śarīraṃ kṣayam agamiṣyat tato mamābhaviṣyat pīḍā | saṃprati tv evam upayujyamānam anekaiḥ sattvair ālokya parāṃ prītim anubhavāmīti | yadi śarīram idaṃ vyasanāspadaṃ vrajati sādhanatāṃ muhur aṅginām / bahumataṃ mahatām iti ratnavad bhujagavad bahudoṣam ato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वो भक्षयन्तु मां यथासुखं क्रव्याशिन इति विचिन्त्य मृगम् इवात्मानं दर्शयाम् आस ॥ समुपागतैर् अथ वयोभिर् अविततविरावभैरवैः । तस्य पिशितम् असकृत् क्षपितं न तु चित्तधैर्यम् अभवत् पराङ्मुखम्

atha bodhisattvo bhakṣayantu māṃ yathāsukhaṃ kravyāśina iti vicintya mṛgam ivātmānaṃ darśayām āsa || samupāgatair atha vayobhir avitatavirāvabhairavaiḥ / tasya piśitam asakṛt kṣapitaṃ na tu cittadhairyam abhavat parāṅmukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असवः शरीरम् अथ तस्य गुणकुसुमगन्धवासितम् । वासतरुम् इव खगाः पतितं विजहुः कथं चिद् उदितव्यथाकुलाः

asavaḥ śarīram atha tasya guṇakusumagandhavāsitam / vāsatarum iva khagāḥ patitaṃ vijahuḥ kathaṃ cid uditavyathākulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो स्तशिखरिशिरसः सुचिरपरिभोगमलिनम् इव कुन्दावतंसम् उडुपतिम् अपनीय गतायां क्षपाङ्गनायां जवाकुसुमशेखर इव दिवसमुखहस्तेनावबध्यमाने पूर्वाचलशिरसि घर्मांशौ दिवसकरकिरणहस्तसंस्पर्शसुखाभिव्यज्यमानकमलनालकण्टकरोमाञ्चासु विनिद्रासु कमलिनीविलासिनीषु कुररविरुतानुकारिषु विमुच्यमानेषु नगरद्वारकपाटेषु प्रतिविबुध्य बोधिसत्त्वस्य पितानिष्टशङ्काव्यथिथमनाः ससुहृत्परिजनबन्धुवर्गस् तनयान्वेषनव्याकुलस् तत् तच् चिन्तयाम् आस । निशि किम् अहिना दष्टः स्यान् मे सुतः स परिभ्रमन्न् उत विकरुणैर् भूषां हृत्वा हतः प्रतिरोधकैः । रदनपरिघक्षुण्णोरस्कः क्षितीश्वरदन्तिना किम् अथ गमित[ः] स्तम्भं भङ्क्त्वा पुरं समवर्तिनः

tato staśikhariśirasaḥ suciraparibhogamalinam iva kundāvataṃsam uḍupatim apanīya gatāyāṃ kṣapāṅganāyāṃ javākusumaśekhara iva divasamukhahastenāvabadhyamāne pūrvācalaśirasi gharmāṃśau divasakarakiraṇahastasaṃsparśasukhābhivyajyamānakamalanālakaṇṭakaromāñcāsu vinidrāsu kamalinīvilāsinīṣu kuraravirutānukāriṣu vimucyamāneṣu nagaradvārakapāṭeṣu prativibudhya bodhisattvasya pitāniṣṭaśaṅkāvyathithamanāḥ sasuhṛtparijanabandhuvargas tanayānveṣanavyākulas tat tac cintayām āsa | niśi kim ahinā daṣṭaḥ syān me sutaḥ sa paribhramann uta vikaruṇair bhūṣāṃ hṛtvā hataḥ pratirodhakaiḥ / radanaparighakṣuṇṇoraskaḥ kṣitīśvaradantinā kim atha gamita[ḥ] stambhaṃ bhaṅktvā puraṃ samavartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण चोपगम्य श्मशानैकदेशे गृध्रैर् अवलुप्यमानमांसं बोधिसत्त्वं कथम् अपि प्रत्यभिज्ञाय स जनः श्रेष्ठिने निवेदयाम् आस । कष्टम् अयम् असौ महात्मा पञ्चत्वम् उपगतो यथा तर्क्यते तथा नियतम् अनेनात्मा तिर्यग्भ्यो निवेदित इति । तच् च श्रुत्वा स श्रेष्ठी परशुनिकृत्त इव पादपो निपपात । चिरेण च प्रतिलब्धसंज्ञ इति विलापपरो बभूव । विलोक्य गृध्रैर् इमम् इत्थम् आत्मजं विलुप्यमानं शिथिलास्थिबन्धनम् । अहो विधेर् दुश्चरितेन भूयसा तथापि च प्राणिमि कर्कशाशयः

krameṇa copagamya śmaśānaikadeśe gṛdhrair avalupyamānamāṃsaṃ bodhisattvaṃ katham api pratyabhijñāya sa janaḥ śreṣṭhine nivedayām āsa | kaṣṭam ayam asau mahātmā pañcatvam upagato yathā tarkyate tathā niyatam anenātmā tiryagbhyo nivedita iti | tac ca śrutvā sa śreṣṭhī paraśunikṛtta iva pādapo nipapāta | cireṇa ca pratilabdhasaṃjña iti vilāpaparo babhūva | vilokya gṛdhrair imam ittham ātmajaṃ vilupyamānaṃ śithilāsthibandhanam / aho vidher duścaritena bhūyasā tathāpi ca prāṇimi karkaśāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दया तिरश्चाम् उपरीयम् ईदृशी स्वदेहदानेन यदि प्रकाशिता । समुज्झता मां पितरं निरागसं कथं त्वया निष्करुणत्वम् ईहितम्

dayā tiraścām uparīyam īdṛśī svadehadānena yadi prakāśitā / samujjhatā māṃ pitaraṃ nirāgasaṃ kathaṃ tvayā niṣkaruṇatvam īhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदूपधाने शयने मनोहरे सुखं शयित्वा धवलोत्तरच्छदे । इहाद्य शेषे कथम् अस्थिसंकुले चिताधरित्रीशयने सभस्मनि

mṛdūpadhāne śayane manohare sukhaṃ śayitvā dhavalottaracchade / ihādya śeṣe katham asthisaṃkule citādharitrīśayane sabhasmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याते ऽत्र पुत्रक दिवं करुणासहाये त्वय्य् उत्सुकीकृतजने स्वसुखानपेक्षे । गोष्ठीषु सद्गुणकथाकुसुमार्चितासु श्रोष्यामि कस्य वचनानि मनोहराणि

yāte 'tra putraka divaṃ karuṇāsahāye tvayy utsukīkṛtajane svasukhānapekṣe / goṣṭhīṣu sadguṇakathākusumārcitāsu śroṣyāmi kasya vacanāni manoharāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं मे निवापसलिलाञ्जलिम् अश्रुमिश्रम् उत्कः प्रदास्यसि किलेति विचिन्तितो यः । स्नेहार्द्रशुद्धमनसापि स नाम भूत्वा भग्नस् त्वया किम् इति वत्स मनोरथो मे

tvaṃ me nivāpasalilāñjalim aśrumiśram utkaḥ pradāsyasi kileti vicintito yaḥ / snehārdraśuddhamanasāpi sa nāma bhūtvā bhagnas tvayā kim iti vatsa manoratho me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रेष्ठी चिरम् विलप्य बोधिसत्त्वशरीरे ऽग्निसत्कारं कृत्वा प्रस्रुतनयनोदकाभिषिक्तमुखः शून्य इव साक्रन्दशब्दं स्वभवनम् आजगाम । प्रतिदिशम् अथ मेरोः कुञ्जविस्तीर्णशब्दाः कनकपटहभेरीदुन्दुभीस् ताडयित्वा । अमुचद् अमरसंघस् तत्र निर्वाणवह्नौ सुरभिकुसुमवर्षं बोधिसत्त्वास्थिराशौ

iti śreṣṭhī ciram vilapya bodhisattvaśarīre 'gnisatkāraṃ kṛtvā prasrutanayanodakābhiṣiktamukhaḥ śūnya iva sākrandaśabdaṃ svabhavanam ājagāma | pratidiśam atha meroḥ kuñjavistīrṇaśabdāḥ kanakapaṭahabherīdundubhīs tāḍayitvā / amucad amarasaṃghas tatra nirvāṇavahnau surabhikusumavarṣaṃ bodhisattvāsthirāśau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.